De val van de regering-Conte stort Italië in een diepe chaos, zelfs naar Italiaanse normen. Salvini mag zijn hand overspeeld hebben, daarmee is de crisis niet weg.

De Italiaanse premier Guiseppe Conte hield de eer aan zichzelf en bood dinsdag zijn ontslag aan bij president Sergio Mattarella. Die beslist hoe het voort moet: een doorstart met een nieuwe coalitie, een technocratisch kabinet of vervroegde verkiezingen. Maar sinds de leider van de extreemrechtse Lega, Matteo Salvini, de coalitie met de Vijfsterrenbeweging opblies, is de politieke chaos in Italië erg groot.

Behalve de Lega zit niemand te wachten op vervroegde verkiezingen. De verwachting is dat Mattarella alles zal doen om die te verhinderen en ernaar streeft een nieuwe regering op been te brengen. Het grootste probleem is de begroting voor volgend jaar. Om midden oktober een begroting te kunnen indienen die min of meer aan de Europese regels voldoet, moet 30 miljard euro gevonden worden. Zonder krachtdadige regering gaat op 1 januari 2020 bovendien een btw-verhoging in die iedere Italiaan zal voelen.

Of er nu een alternatieve coalitie komt of vervroegde verkiezingen, de instabiliteit zal blijven.

Slaagt Mattarella erin een regering te vormen zonder de Lega, maar met de sociaaldemocraten of anderen, dan wacht die ploeg de zeer ondankbare taak besparingen door te voeren op last van Europa. Dat zijn ingrediënten die recht naar een verkiezingsnederlaag leiden. Is het niet meteen, dan wel over enige tijd.

Politieke bulldozer

Die wetenschap plaatst Salvini in een comfortabele positie. Hij kan enerzijds het slachtoffer spelen omdat zijn politieke tegenstanders vervroegde verkiezingen willen vermijden en anderzijds nog eens stevige kritiek leveren op het economisch beleid. Het zal de politieke bulldozer uit Milaan alleen maar sterker maken.

De Italiaanse politieke crisis zit zeer diep. Bij de vorige verkiezingen, in maart 2018, bleek dat al uit de uitslag. De extreme partijen, de uiterst rechtse Lega en de anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging, wonnen. Onder meer door het harde migratiebeleid van Salvini kwam de Lega ruim als grootste uit de bus bij de Europese verkiezingen in mei. Bij vervroegde nationale verkiezingen hoopt hij die krachttoer nog eens over te doen.

De essentie van de Italiaanse politieke crisis is dat de klassieke middenpartijen in zwaar weer zitten en niet langer in staat zijn een stabiele regering op been te brengen. Of er nu een alternatieve coalitie komt of vervroegde verkiezingen, de instabiliteit zal blijven.

De derde economie van de eurozone torst een gigantische staatsschuld en is een financiële tijdbom onder de euro.

De derde economie van de eurozone torst een gigantische staatsschuld en is een financiële tijdbom onder de euro. Brussel vreest dat vervroegde verkiezingen Salvini steviger aan de macht brengen en dat hij nog meer gaat inspelen op het anti-Europese sentiment. Het probleem is dat in een ander scenario geen plaats is voor opluchting. Italië is jarenlang zo mismeesterd dat diepgaande hervormingen nodig zijn. Die zullen er niet komen, in welk scenario ook. Misschien redt een opgepoetste begroting voor 2020 nog de schijn, maar niet meer dan dat.

Niet alleen de brexit zal de Europese politiek domineren, ook Italië staat nu definitief op het lijstje. Bovendien dreigt een economische slakkengang in Duitsland. De wet van Murphy lijkt plots niet ver meer af.

Lees verder

Tijd Connect