De limieten van Vader Staat

algemeen hoofdredacteur

Grondrechten worden aan de kant geschoven en de economie hangt meer en meer aan het staatsinfuus. Waar zijn de limieten van de overheid?

Als echte sheriffs pakken ministers, gouverneurs en burgemeesters de handhaving van de coronamaatregelen aan. Met drones en camera's als wapen, met politiebezoek bij u thuis, met avondklokken over heel het grondgebied, met samenscholingsverboden tot en met het verbod om met meer dan één persoon een toiletbezoek te brengen als we iemand uitnodigen aan de vuurkorf. Een verbod waarmee minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden The Washington Post én The Daily Show van de internationaal gerenommeerde comedian Trevor Noah haalde.

Er is een goede reden voor de sterke handhaving van de coronamaatregelen. Het aantal besmettingen daalt niet snel genoeg en bij meer sociale contacten kan de zorg snel weer in de problemen komen. Met extra mensenlevens als trieste kostprijs. Het recht op veiligheid en gezondheid primeert dan op andere vrijheden.

Toch verbaast het gemak waarmee fundamentele grondrechten aan de kant worden geschoven, zonder echte wettelijke basis en zonder een parlementair debat die naam waardig. Vrijheid is geen bagatel. Wie garandeert dat al die covidmaatregelen proportioneel en doelmatig zijn? Wie garandeert het zeer uitzonderlijke en tijdelijke karakter ervan? Drones en camera's zijn er om te blijven. De bedoeling was die alleen voor de strijd tegen het terrorisme en de zware criminaliteit te gebruiken. Autoritair en paternalistisch optreden went met een verbijsterende snelheid. Wie garandeert dat de overheid de politiecontroles terugschroeft als de coronacijfers gaan liggen?

Bij een (te) obese overheid moet een sterke, actief betrokken samenleving kunnen vermijden dat de overheid te veel macht krijgt. Anders loopt het mis.

Er is een tweede domein waarin de overheid zich heel breed is gaan opstellen. De overheid geeft massaal coronasteun in de vorm van tijdelijke werkloosheid, premies, overbruggingen voor bedrijven en een verbod op faillissementen. Dat was en is gewettigd om de acute crisis in de eerste lockdown te overbruggen. Alleen is er intussen een wirwar aan steun die lang niet allemaal even doelmatig is. Bovendien gaat er geen dag voorbij zonder een aankondiging van een nieuwe overheidsuitgave. Elke minister om het hardst. Passeerde vrijdag de revue: een 'kerstcadeautje' van 180 miljoen euro om 10 euro bruto per dag te geven aan wie langer dan 52 dagen technisch werkloos was.

Ook aan recurrente uitgaven (voor de zorg, voor pensioenen) waagt de overheid zich steeds meer zonder dat één haan er naar durft te kraaien. Pro memorie: ons tekort gaat dit jaar naar verwachting ruim 11 procent van het bruto binnenlands product bedragen, en zal ook volgend jaar boven 7 procent uitkomen.

Sluipenderwijs gaan we door de coronacrisis een tijdperk in waarin de overheid haar rol op elk vlak ruimer interpreteert. Elk kerntakendebat ontbreekt.

Kerntakendebat

Sluipenderwijs gaan we door de coronacrisis een tijdperk in waarin de overheid haar rol op elk vlak ruimer interpreteert. Elk kerntakendebat ontbreekt. Of het nu gaat over te uitgebreide regelneverij en ambtenarij, over een openbare omroep die belastinggeld mag spenderen aan pakweg entertainment of over overheidsinvesteringen in tal van sectoren, waarbij de markt even goed die investeringen op zich kan nemen.

Een gezonde economie kan je niet uitbouwen in een land waar de overheid recht en veiligheid niet kan garanderen. Maar evenmin waar de overheid te veel uitdijt, te veel plek inneemt, te veel stuurt en te veel betuttelt, schrijven de econoom Daron Acemoglu en de politoloog James Robinson in hun recente referentiewerk 'Wankel Evenwicht'. Bij een (te) obese overheid moet een sterke, actief betrokken samenleving kunnen vermijden dat de overheid te veel macht krijgt. Anders loopt het mis. Het is alsof de twee auteurs het schreven terwijl ze de sheriffs, de drones en de grote uitgavendrift overschouwden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud