Senior writer

Zowel in de strijd tegen terreur als in die tegen de coronapandemie moet de overheid een delicaat evenwicht bewaren tussen de individuele grondrechten en het algemeen belang.

De Franse leraar Samuel Paty werd vermoord omdat hij zijn leerlingen het recht op vrije meningsuiting wilde bijbrengen in een middelbare school in een voorstadje van Parijs. Tegen hem werd op de sociale media een haatcampagne gelanceerd. Dat leidde tot een dodelijke aanslag op zijn leven vorige vrijdag. De moord joeg een schokgolf door Frankrijk. Niet alleen het principe van vrije meningsuiting werd opnieuw aangetast, zoals bij de aanslag op Charlie Hebdo. Ook het principe van de lekenstaat, de scheiding tussen staat en godsdienst, werd geschonden.

Dat lokte een harde reactie uit van de Franse overheid. De tussenkomst beperkte zich niet tot het oppakken van daders en medeplichtigen. Ook een moskee die aan de campagne meedeed, is tijdelijk gesloten. Daarnaast richt de Franse regering haar pijlen op verenigingen waarvan ze vermoedt dat ze de radicale islam helpen verspreiden. De vrijheid van vereniging is in Frankrijk, net als bij ons, een grondrecht. Een vereniging ontbinden kan alleen op een ministerraad als dat met reden wordt omkleed.

Er is ook de onbetwistbare rol die de sociale media speelden in de aanloop naar de terreuraanslag. Niet alleen worden haatberichten soms te laat onderschept, de vraag is hoe je preventieve censuur voorkomt als je de internetplatformen in een strak keurslijf duwt. Het verwijderen van berichten is één zaak, maar daarmee stop je nog geen terreurdaad.

Er is geen eenduidig antwoord op hoever een overheid mag gaan om het algemeen belang te vrijwaren ten koste van individuele grondrechten.

De wettelijke beperkingen van de terreuraanpak tonen duidelijke overeenkomsten met de aanpak van de coronapandemie. In Frankrijk, maar ook hier, heeft de overheid fors ingegrepen. In België werden de grondrechten tijdens de eerste golf stevig ingeperkt om de pandemie onder controle te krijgen.

Soms was die inperking verregaand. De discussie over het tweede verblijf zette het eigendomsrecht op losse schroeven. De invoering van een avondklok is onmiskenbaar een beperking van de individuele vrijheid. Vrijwel alle maatregelen botsen met grondrechten, los van de economische, sociale en emotionele impact.

Voor overheden is het voortdurend schipperen. Als een maatschappelijk weefsel fors geraakt wordt, bij een terreuraanslag of een pandemie, is een regering verplicht het algemeen belang van de burgers te beschermen. Dat botst soms en onvermijdelijk met de rechten van die burgers. Harde maatregelen nemen is nooit populair. Dat blijkt in de strijd tegen de tweede golf. Hier en in Frankrijk.

Er is geen eenduidig antwoord op hoever een overheid mag gaan om het algemeen belang te vrijwaren ten koste van individuele grondrechten. Wel is duidelijk dat dat altijd moet gebeuren onder politieke en gerechtelijke controle, waarbij de maatregelen afgewogen en democratisch getoetst worden. Redelijkheid is dan vaak de gids.

Lees verder

Gesponsorde inhoud