Duitse banken willen van geen crisis weten

(tijd) - De Duitse bankensector staat onder grote druk. HypoVereinsbank boekte het afgelopen kwartaal een duidelijk hoger verlies dan verwacht, Commerzbank rekent niet meer op winst dit jaar. Deutsche Bank boekte fors kwartaalverlies nadat ze voor meer dan 1 miljard euro voorzieningen had moeten boeken op de kredietportefeuille. De Duitse banken, ooit symbool van financiële onwrikbaarheid, willen van een 'crisis' echter niet horen.

'De commerciële banken kampen met een winst- en structuurprobleem', zei directievoorzitter Klaus-Peter Müller van de Commerzbank onlangs in Frankfurt. 'Maar van een ware crisis spreken is overdreven. Dan zouden één of meer van de grote banken in zijn bestaan bedreigd moeten zijn. Quid non.' Ook Rolf Breuer, de voorzitter van de Duitse bankenvereniging, ziet geen direct faillissementsgevaar.

De opmerking van Müller is een impliciete ontkenning van de geruchten op de financiële markten, met name in Londen, dat vooral Commerzbank in grote liquiditeitsproblemen verkeert. Volgens Müller heeft Commerzbank, de vierde bank van Duitsland, het weliswaar moeilijk, maar is de situatie niet dramatisch. Een verlies over 2002 is door de malaise op de financiële markten en de kwakkelende Duitse economie niet langer uit te sluiten. Maar de golf faillissementen in het Duitse bedrijfsleven doorstaat de bank volgens hem redelijk.

Behalve Commerzbank ligt ook HypoVereinsbank zwaar onder vuur. De bank moest vorige week een hoger dan verwacht verlies over het derde kwartaal presenteren, nadat ook in het tweede kwartaal de resultaten al fors waren tegengevallen.

De grote ratingbureaus overwegen hun oordeel over de kredietwaardigheid van Commerzbank en HypoVereinsbank verder te verlagen, nadat in de afgelopen maanden de 'rating' al voortdurend neerwaarts was aangepast. Een verdere verlaging zou betekenen dat beide banken hun A-rating verliezen en in de nabije toekomst veel duurder moeten lenen op de kapitaalmarkt. Een bank met een B-rating moet aanzienlijk grotere marges betalen boven het rentetarief van de centrale banken. Dat beïnvloedt de verhouding tussen kosten en winst onmiddellijk nadelig, op een moment dat de banken dat 'probleem' er eigenlijk niet bij kunnen hebben.

De handelwijze van de ratingagentschappen illustreert het totale gebrek aan vertrouwen bij met name Britse en Amerikaanse investeerders in de Duitse bankensector. Analistenhuizen als SSSB in Londen spreken openlijk over de mogelijkheid dat de Duitse banken, en wellicht de hele Duitse economie, op weg is naar een 'Japanse situatie'. In Japan kost geld vrijwel niets, maar wordt desondanks niet geïnvesteerd en verkeren de banken in de grote moeilijkheden.

Prominente Duitse bankiers proberen verwoed dit doemscenario te ontkrachten. Breuer, behalve voorzitter van het Duitse bankenverbond ook voorzitter van de raad van bestuur van Deutsche Bank, is van mening dat de ratingagentschappen en Angelsaksische analistenhuizen bijdragen aan de malaise in de Duitse bankensector. 'We moeten oppassen dat de doemscenario's zichzelf niet tot werkelijkheid maken. Wie van een bankencrisis spreekt, roept al snel verfoeilijke herinneringen op aan 1929', zegt Breuer. Volgens hem is de situatie ernstig, maar niet dramatisch.

Volgens Breuer kampen de Duiste banken met dezelfde problemen waarmee de gehele internationale financiële sector te maken heeft: een kwakkelende conjunctuur en neerwaartse trend op de kapitaalmarkten. In die omstandigheden gaan nu eenmaal meer bedrijven failliet en stijgen de risico's voor kredietverleners. Bovendien willen nauwelijks nog ondernemingen naar de beurs en wordt bezuinigd op financieel advieswerk, waardoor in 'investment banking' nauwelijks nog winsten zijn te boeken.

Breuer geeft echter toe dat de Duitse banken een extra groot probleem hebben. De kosten zijn te hoog en de inkomsten veel te gering. De Duitse banken hebben samen bijna 50.000 kantoren, en daarmee in Europa op België na het hoogste aantal bankkantoren per inwoner. Nog steeds heeft een bankfiliaal in Duitsland gemiddeld niet meer dan 1.400 klanten. De productiviteit bedraagt 20 procent van die van Amerikaanse banken.

Bovendien leunt de Duitse sector van oudsher zwaar op het Duitse bedrijfsleven. Het welvaartswonder van 'Deutschland AG' werd mee opgebouwd en in stand gehouden door de machtige banken, die naast kredieten ook voor eigen kapitaal zorgden in de vorm van aandelenbelangen. Met de dalende beurskoersen zijn die aandelenpakketen nu een stuk minder waard. Hoge afschrijvingen bedreigen nu de liquiditeit.

De slechte economische omstandigheden hebben tot een recordaantal faillissementen geleid onder het Duitse middelgrote en kleinere bedrijfsleven. Commerzbank verwacht dit jaar 40.000 faillissementen, een stijging van 30 procent tegenover 2001, en voorziet de piek pas in de loop van 2003. Volgend jaar zou het aantal insolvent verklaarde onderenmemingen dan ook nog eens met 13 procent stijgen.

De problemen met de kredietportefeuille leiden ertoe dat de banken minder snel kredieten verlenen. Het Duitse bedrijfsleven klaagt daarover steen en been. De Duitse bondsregering heeft herhaaldelijk een beroep gedaan op de banken om de economie aan te zwengelen met scheutiger leningen. De banken geven toe dat ze strenger worden, maar ontkennen dat sprake is van een kredietkrimp.

HypoVereinsbank draagt van de vier grote commerciële banken met 450 miljard euro de grootste kredietportefeuille met zich mee. De bank is daardoor het sterkst getroffen door de vele faillissementen in het Duitse bedrijfsleven. HypoVereinsbank heeft zijn risicovoorziening in september met 85 procent verhoogd tot 2,5 miljard euro en die loopt tot eind dit jaar nog op tot 3,3 miljard euro. Volgens schattingen van analisten bedraagt de hoeveelheid 'slechte' leningen inmiddels zeker een procent van de gehele kredietportefeuille. Dat is, zeker voor Duitse begrippen, ongekend hoog.

HypoVereinsbank heeft de enig mogelijke maatregelen genomen die eerder het verzekeringsconcern Allianz voor Dresdner Bank nam en die ook Deutsche Bank en Commerzbank nemen: de kosten verlagen en zich toeleggen op wat het kernbedrijf wordt genoemd. De Duitse banken hebben in totaal meer dan 40.000 ontslagen aangekondigd bij hun vestigingen wereldwijd.

Deutsche Bank is de enige van de vier die zich in het segment internationale investment banking enigszins staande kan houden, maar leunt desondanks sterk op de activiteiten op de thuismarkt. Commerzbank en Dresdner Bank zijn karig met commentaar over hun internationale activiteiten, maar staan erom bekend 'agressief' te hebben geprobeerd een plek te veroveren in de internationale kredietverlening. Volgens analisten hebben ze daarbij, zoals bijvoorbeeld ook de Franse banken BNP en Société Générale, te weinig gelet op de kwaliteit van de cliënten. Commerzbank en Dresdner Bank hebben hun risicovoorzieningen voor 2002 verhoogd tot respectievelijk 1,3 en 2 miljard euro. Dresdner is mede door zijn riskante zakenbankactiviteiten een zware last geworden voor verzekeraar Allianz, dat het concern vorig jaar overnam voor circa 20 miljard euro.

Het probleem is dat de commerciële banken een te gering marktaandeel hebben bij particulieren en bedrijven in Duitsland om voor een stevig fundament te zorgen voor de andere activiteiten als investment banking en fondsbeheer. In Duitsland heeft 80 procent van de particulieren een rekening-courant bij de Sparkassen, semi-overheidsbanken, of een van de 1.500 coöperatieve banken. Die verzorgen ook driekwart van de ondernemingskredieten, vaak met behulp van kredietprogramma's van de Duitse Landes- en investeringsbanken.

Voorzitter Breuer van de Duitse bankenvereniging hernieuwt bij elke publieke gelegenheid zijn oproep aan de Duitse bondsregering de wetgeving rond de Sparkassen zo te wijzigen dat met commerciële banken kan worden samengewerkt. De banken willen het liefst kunnen fuseren met de Sparkassen, maar dat willen die geldinstituten zelf niet. Zij achten hun maatschappelijke rol als smeerolie voor de ondernemingsfinanciering in Duitsland te belangrijk. 'De problemen moeten worden opgelost waar ze veroorzaakt worden', zei directeur Dietrich Hoppenstedt deze week in reactie op Breuers oproep. 'De commerciële banken hebben zich de afgelopen jaren te veel op internationale zaken en investment banking gericht. De relatie met hun particuliere klanten en het Duitse bedrijfsleven hebben ze tegelijkertijd verwaarloosd', is zijn oordeel. 'Men moet nu niet bij de Sparkassen aankloppen om uit de moeilijkheden te geraken.'

Volgens Breuer is de verdeeldheid van het Duitse bankenlandschap 'niet langer houdbaar'. De sector kan niet zonder consolidatie en dus moeten de barrières tussen verschillende bankcategorieën gesloopt. Ook bij een beter beursklimaat en een aantrekkende economie geraken de banken zonder schaalvergroting niet uit hun structurele problemen, meent de bankier.

Sigrid DE VRIES

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud