Duitstaligen azen op extra bevoegdheden

(tijd) - De Duitstalige Gemeenschap wil op termijn uitgroeien tot een 'gemeenschap-gewest' (Gemeinschaft-Region). Eupen onderhandelt met het Waals Gewest over de uitoefening van bijkomende gewestbevoegdheden, waaronder het toezicht op de gemeenten, landbouw, ruimtelijke ordening, sociale huisvesting en wegeninfrastructuur. Maar de regering in Namen loopt niet warm voor een verdere uitkleding van het Waals Gewest ten voordele van de derde Gemeenschap in dit land. In Eupen worden plannen gesmeed voor een volksraadpleging over de toekomst van Duitstalig België.

De Duitstalige Gemeenschap neemt in het ruim gefederaliseerde België een aparte plaats in. Duitstalig België, met zijn 854 vierkante kilometer en 71.000 inwoners, heeft in de opeenvolgende stappen van de staatshervorming een autonomie verworven die op enkele details na gelijk is aan die van de Vlaamse en de Franse Gemeenschap. De Duitstalige Gemeenschap heeft echter geen constitutieve autonomie. Alleen het Vlaams Parlement, het Parlement van de Franse Gemeenschap en het Waals Parlement kunnen zelf essentiële regels voor hun samenstelling, verkiezing en werking, inclusief die van de regeringen, bepalen. Aan de andere kant oefent zij enkele gewestbevoegdheden uit, die de Vlaamse en de Franse Gemeenschap niet hebben, met name het beleid voor monumenten en landschappen, en tewerkstelling.

'We staan voor een heel belangrijk moment in de institutionele evolutie van onze gemeenschap', zegt de minister-president van de Duitstalige, paars-groene regering, Karl-Heinz Lambertz (Sozialistische Partei). 'We willen op termijn uitgroeien tot een gemeenschap-gewest, naast Vlaanderen, Wallonië en Brussel.' Lambertz verwijst naar de jongste - vijfde - staatshervorming (1999-2001). Het Lambermontakkoord, de verzamelnaam voor een reeks hervormingen in de inrichting en financiering van het federale België, gaf ook de Duitstalige Gemeenschap aanvullende financiële middelen, waarmee de groei van de schuldenlast van de voorbije jaren gestopt kan worden. Belangrijke nieuwe bevoegdheden kreeg de Duitstalige Gemeenschap echter niet, net zomin als de andere gemeenschappen.

De Duitstaligen willen evenwel van artikel 139 van de grondwet gebruik maken om nog meer gewestbevoegdheden uit te oefenen. Volgens dat artikel kan het Waals Gewest de uitoefening van zijn bevoegdheden - niet de bevoegdheid zelf - overdragen aan de Duitstalige Gemeenschap. Na de Sint-Michielsstaatshervorming (1992-1993) werd zo de uitoefening van het beleid voor monumenten en landschappen en voor tewerkstelling aan de Duitstalige Gemeenschap overgedragen.

'Het is voor de ontwikkeling van onze gemeenschap belangrijk nog meer bevoegdheden te kunnen uitoefenen', zegt Lambertz. 'Op die manier kunnen we eigen accenten leggen in ons beleid.'

De Duitstalige minister-president, die tegelijk minister van Werkgelegenheid, Gehandicaptenbeleid, Media en Sport is, heeft voor de opstelling van het verlanglijstje zijn oor te luisteren gelegd bij de lokale mandatarissen. De schepencolleges van de negen gemeenten van het Duitse taalgebied hebben hun visie op de overdracht van bijkomende gewestbevoegdheden schriftelijk vastgelegd. De vraag bij de gemeenten leverde een eisenpakket op met negen bevoegdheden, waaronder economie, vervoer, mobiliteit, energiebeleid en leefmilieu.

De Duitstalige regering nam met het oog op onderhandelingen met het Waals Gewest niet het volledige pakket over. Op haar verlanglijst staan de Gemeentewet, landbouw, ruimtelijke ordening, sociale huisvesting en wegeninfrastructuur. De Duitstalige Gemeenschap is ook vragende partij om de bevoegdheden van de provincie Luik voor de negen Duitstalige gemeenten over te nemen. De Raad van de Duitstalige Gemeenschap - het parlement, zeg maar - gaf zijn eenparige steun aan het eisenbundel van de regering. Lambertz wil nog in deze legislatuur resultaat boeken.

Het beloven moeilijke onderhandelingen te worden. Binnen de Waals regering bestaat er een 'ernstige terughoudendheid' tegenover de mogelijkheid dat Wallonië een deel van zijn bevoegdheden in Duitstalig België zou verliezen. De Waalse minister-president, Jean-Claude van Cauwenberghe (PS), is niet bereid de Duitstalige Gemeenschap te laten uitgroeien tot een gewest-gemeenschap. Dat heeft hij net voor het zomerreces met zo veel woorden verklaard in het Waals Parlement. Voor Van Cauwenberghe is enkel de overheveling van het administratief toezicht over de Duitstalige gemeenten bespreekbaar.

Lambertz geeft zich niet gewonnen. Om een breed draagvlak te vinden voor zijn streven naar meer autonomie, rakelde hij deze week het idee op dat hij al in november 2000 had gedaan: een volksraadpleging over de identiteit van de Duitstalige Belgen en over de toekomst van de Duitstalige Gemeenschap. Van de inwoners van het Duitse taalgebied wil hij een antwoord op de vraag of zij zich beschouwen als Duitsers met een Belgische identiteitskaart, Walen die Duits spreken of Duitstalige Belgen. De tweede vraag zou over het statuut gaan: moet Duitstalig België een 'gemeenschapsgewest' worden of gewoon een onderdeel blijven van het Waals Gewest? De Raad van de Duitstalige Gemeenschap bespreekt het idee na het zomerreces.

De oppositie in Eupen vindt het eisenpakket van Lambertz onvoldoende. Sedert de verkiezingen van 1999 zitten op de oppositiebank de CSP (Christlich Soziale Partei) en de 'Partei der deutschsprachigen Belgier' (PDB), vergelijkbaar met de Vlaamse Volksunie van vroeger. De Duitstalige christen-democraten zitten voor de eerste keer sedert hun bestaan in de oppositie, maar zijn nog steeds de sterkste partij. De CSP bezet 9 van de 25 zetels in de Raad, de PDB slechts 3. De liberalen, de 'Partei für Freiheit und Fortschritt' (PFF), zijn de tweede sterkste partij, met 6 vertegenwoordigers. Daarna volgen de socialisten (SP) met 4 zetels en de groenen (Ecolo) met 3. De paars-groene coalitie heeft in de Duitstalige Raad een nipte meerderheid.

'We betreuren dat de regering niet alle eisen van de gemeenten heeft overgenomen', zegt CSP-voorzitter Hubert Chantraine. De Duitstalige christen-democraten beschouwen de negen prioriteiten van wezenlijk belang voor de verdere ontwikkeling van het Duitstalige gebied.

De christen-democraten delen hun ontgoocheling met de PDB. Deze partij heeft in de Raad van de Duitstalige Gemeenschap altijd op de oppositiebanken gezeten. Ze wil dat het Duitse taalgebied een volwaardig gewest wordt. De PDB denkt, net als de christen-democraten, dat de onderhandelingen met het Waals Gewest weinig zullen opleveren. 'De Duitstalige liberalen en groenen ondersteunen het eisenpakket met weinig overtuiging', zegt PDB-voorzitter Guido Breuer. 'Bovendien behoren de Waalse onderhandelingspartners tot dezelfde politieke families. Ook daar is er, net zoals in de rest van het land, een paars-groene regering aan de macht. De Duitstalige ministers zullen er niet met de vuist op de tafel slaan.'

De oppositie heeft naar aanleiding van de kieswethervorming van de federale regering, de oude eis van een eigen kieskring voor de Kamerverkiezingen weer op de politieke agenda gezet.

Momenteel is de Duitstalige Gemeenschap met één zetel in de Senaat vertegenwoordigd. De christen-democraten en de PDB willen dat de Gemeenschap ook in de Kamer van Volksvertegenwoordigers haar 'mannetje' heeft. Ze willen daarom een eigen kieskring voor Duitstalig België, los van de provincie Luik. 'We betreuren dat premier Verhofstadt niet aan onze verzuchting is tegemoetgekomen. Bij de hervorming van de kieswet is de federale regering aan ons voorbij gegaan', zegt CSP-voorzitter en gewezen senator Chantraine.

De christen-democraten en de uitgesproken regionalisten reageren verbolgen, wanneer het thema 'weddeverhoging' wordt aangesneden.

In oktober vorig jaar beslisten de drie ministers hun wedde met ruim 27 procent te verhogen, en dit met terugwerking tot het begin van de legislatuur. De wedde van minister-president Lambertz, van de minister van Onderwijs, Vorming, Cultuur en Toerisme, Bernd Gentges (PFF), en van de minister van Jeugd en Gezin, Monumenten en Landschappen, Gezondheid en Sociale Zaken, Hans Niessen (Ecolo), bedraagt nu netto bijna 5.000 euro per maand.

'De maatregel heeft bij de bevolking een storm van boze reacties veroorzaakt', zegt Gerd Zeimers, journalist van de lokale krant Grenz-Echo. 'De regering verwijst naar de wedde van de Vlaamse en Waalse collega's en naar de lange werkdagen. De christen-democraten hebben er intussen een verkiezingsslogan van gemaakt.'

'Als we na de verkiezingen van 2004 weer aan de macht komen, wordt de beslissing vernietigd', klinkt het. De christelijke vakbond CSC heeft het thema aangekaart bij de onderhandelingen over de nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst voor de ambtenaren van de Duitstalige Gemeenschap', zegt Zeimers.'De weddeverhoging zal de Duitstalige ministers blijven achtervolgen.'

Gijs THOOFT

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect