Een andere 'war on terror'

algemeen hoofdredacteur

Tijd voor bezinning, twintig jaar na 9/11. Heeft een oorlog tegen terreur überhaupt zin? In elk geval niet in de vorm die leidde tot het Afghanistandebacle. Het moet anders.

Keer even terug naar die bewuste dag twintig jaar geleden. Als u ouder dan dertig bent, herinnert u zich net als het gros van de wereldburgers vast haarfijn waar u was. Ik bevond me op een redactievloer, met een zwanger buikje. Wijzend naar dat buikje zei de chef Buitenland: 'Ocharme, dat kind. Het zal oorlogen meemaken.'

Met het ocharmegehalte van dat kind valt het reuze mee. Met die oorlogen minder. Twintig jaar later is de balans van de war on terror, al eerder begonnen maar ontketend na de aanslagen van Al Qaeda, zeer triest. De oorlog tegen terreur eiste meer dan 800.000 levens. De roemloze Amerikaanse aftocht uit Afghanistan vorige maand maakt ons vele illusies armer over het uitbouwen van democratieën in gebieden waar de westerse wereld de regionale machtspolitiek niet doorgrond krijgt. In die twintig jaar zijn op Amerikaans grondgebied geen grote aanslagen meer gebeurd. Des te meer werd Europa het doelwit, van Nice over Zaventem tot Parijs. Meer dan eens beraamd vanuit 'hellhole Brussels'.

Heeft een oorlog tegen terreur überhaupt wel zin?

Zwart-wit is het antwoord niet. Ja, terreurorganisaties ontmantelen is nodig. Ze zomaar een heel gebied laten innemen van waaruit ze georganiseerd kunnen groeien, strijders kunnen aantrekken en er een - cynisch - 'businessmodel' achter steken, kan de wereld niet toestaan. Het Kalifaat tussen 2014 en 2019 toonde de verwoestende gevolgen. Antiterreuroperaties met een zeer duidelijk doel zijn gewettigd en zullen nodig blijven. Maar wel beperkt in de tijd en niet met andere agenda's dan louter het oprollen van een terreurorganisatie.

Hoe dan ook is de les dat het Westen moet afleren grote idealen van rechten, vrijheden en democratie aan de rest van de wereld op te leggen.

De andere zijde is immers dat veel 'wars on terror' oneindig blijken te zijn. De aanslagen van 9/11 hadden een vicieuze cirkel tot gevolg. Verdwijnt Al Qaeda, dan ontstaat IS. Verdwijnt IS, dan ontstaan nieuwe varianten als IS-k. En elders is er intussen Boko Haram of zijn er versplinterde takken van netwerken.

Hoe dan ook is de les van het Afghanistandebacle dat het Westen moet afleren grote idealen van rechten, vrijheden en democratie aan de rest van de wereld op te leggen. De 'nation building' in Afghanistan was catastrofaal. De strijd tegen terreur raakte volledig ontspoord en week helemaal af van de oorspronkelijke doelstelling, de breinen van de netwerken achter de aanslagen neutraliseren.

Diplomatie

Een tweede les is dat we het pad van de 'ouderwetse' diplomatie ver van alle schijnwerpers weer zorgvuldiger moeten bewandelen. Er zit niets anders op dan beter te proberen lokale conflicten, belangen en machtspolitiek te doorgronden en daarop in te spelen. Niet naïef, en met militair ingrijpen als mogelijkheid achter de hand. Maar het diplomatieke deel is al te zeer verwaarloosd in een regio waar de VS en Europa hun tanden op hebben stukgebeten ten koste van vele duizenden miljarden.

Europa is meegegaan in de oorlog in Afghanistan, maar toen de VS er wegtrokken, gebeurde dat zonder overleg met Europa. Quantité négligeable

Een derde les dichter bij huis ten slotte is de rol van Europa in de war on terror. We kunnen niet om de verminderde geopolitieke invloed van de Europese Unie heen. Europa is meegegaan in de oorlog in Afghanistan, maar toen de Amerikanen er wegtrokken, gebeurde dat zonder overleg met Europa. Quantité négligeable.

Nu het tijdperk van de Duitse kanselier Angela Merkel afgesloten wordt, mag geen vacuüm ontstaan. Niet dat Merkel altijd een toonbeeld van daadkracht was, maar een gebrek aan eenduidig leiderschap zou Europa op het geopolitieke speelveld nog meer verzwakken. Ook in de war on terror die, 20 jaar na 9/11, via cyberterreur ook heel andere gedaanten heeft aangenomen en uit andere hoeken komt. We keken naar Amerika en Afghanistan, we vergaten China en Rusland. Welke Europese leider zet na das Mädchen straks daarvoor de bakens uit?

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud