Jean Vanempten

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu waarschuwde afgelopen weekend in München dat Iran het gevaarlijkste land ter wereld is én dat zijn land alles zal doen om de aartsvijand uit zijn achtertuin weg te houden. De recente schermutselingen bewijzen alvast dat de temperatuur stevig oploopt in het Midden-Oosten.

Met gevoel voor dramatiek vergeleek Netanyahu het nucleaire akkoord met Iran uit 2015 met het akkoord van München van 1938, en dat op de veiligheidsconferentie in de Duitse stad zelf.

De Israëlische premier zwaaide ook met een metalen voorwerp. Dat was volgens hem afkomstig van een Iraanse drone die boven Israëlisch gebied was neergehaald. ‘Kent u dit, meneer Zarif (de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken die eveneens in de zaal zat, red.)? Het zou nochtans moeten want het is van u’, klonk het. Mohammad Javad Zarif veegde de uithaal van Netanyahu van tafel als een ‘karikaturale voorstelling’.

Maar op het terrein zijn de spanningen echt. Nadat de drone was neergehaald, overigens een goede kopie van de geheime Amerikaanse drone die op het slagveld verloren was gegaan, voerde het Israëlische leger een vergeldingsaanval uit op Syrië, het land waar het tuig vandaan kwam. Bij die actie werd een Israëlische F-16 neergehaald, het eerste verlies in dertig jaar op een slagveld. Waarop een nog grotere vergeldingsactie volgde.

Tegenstellingen op scherp

Het is duidelijk dat de oorlog in Syrië de tegenstellingen in de regio volledig op scherp heeft gezet.

Israël voelt zich daarbij gesterkt door de Amerikaanse president Donald Trump, die evenmin iets moet weten van het akkoord met Iran van zijn voorganger Barack Obama. De VS houden ook Iran voor de grote onruststoker. In München liet de Amerikaanse veiligheidsadviseur, generaal Herbert Raymond McMaster, niets aan de verbeelding over: ‘Het is tijd om tegen Iran op te treden.’

Tegen die achtergrond proberen Europese diplomaten discreet het nucleaire akkoord met Iran te redden en tegelijkertijd ook Iran in te tomen. Duitsland, Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk overlegden met Iraanse vertegenwoordigers. Wat over de gesprekken uitlekte, is dat Iran belooft de zaken niet op de spits te drijven. Maar Teheran eist wel dat het akkoord overeind blijft.

De oorlog in Syrië is het centrale punt waar alle krachten samenkomen.

De oorlog in Syrië is het centrale punt waar alle krachten samenkomen. Iran en Rusland steunen het Syrische regime tegen de ‘rebellen’, terwijl er ook Amerikaanse en Arabische troepen actief zijn. In dat kluwen, waar ooit de strijd tegen Islamitische Staat centraal stond, zijn de tegenstellingen en coalities niet meer te overzien.

Turkije valt bijvoorbeeld Koerdische milities in Noord-Syrië aan, terwijl die eigenlijk bondgenoten zijn van de VS. In het gebied waar de Turken aanvallen, zitten ook speciale Amerikaanse gevechtstroepen. Wat de nodige spanning veroorzaakt binnen de NAVO, waar de VS de leiding hebben en Turkije een strategische bondgenoot is. De troepenconcentratie in Syrië en de aanwezige vuurkracht in het land en in de onmiddellijke omgeving kunnen het conflict in geen tijd voort doen escaleren.

Agenda

Netanyahu heeft niet alleen geopolitieke bedoelingen met zijn speech in München. In eigen land wordt hij achtervolgd door een corruptieschandaal en is de politieke wereld zonder meer van mening dat de premier voor de rechter moet verschijnen. Zijn optreden in Duitsland past in dat plaatje: hij wil zijn landgenoten duidelijk maken dat hij nodig is om het gevaar uit het buitenland af te wenden.

Van andere spelers is de agenda veel minder bekend: noch van de VS, noch van Iran, zelfs niet van Rusland of Turkije.

De Europese poging om de toestand met diplomatie te ontmijnen is verdienstelijk. Het blijft de meest rationele uitweg uit het conflict.

De vraag blijft of dat diplomatieke initiatief ook effectief is. Zodra er een oorlogslogica op gang is gekomen, lijkt het tij moeilijk te keren. En van oorlogslogica kent de regio helaas alles.

Lees verder

Tijd Connect