<I>Pigment:</I>De stemmen van de verzuring

(tijd) - Weinig thema's vraten de laatste jaren zoveel krantenpapier en onderzoekstijd als 'het onveiligheidsgevoel'. Alle profielschetsen van de verzuurde burger en wetenschappelijke typeringen van slachtoffers van onveiligheidsgevoelens ten spijt, vond de Koning Boudewijnstichting dat er dringend moest worden geluisterd naar concrete verhalen over gevoelens van onveiligheid. Twee jaar later ligt het rapport met de resultaten er. Hoe ervaart de Belg onveiligheid? Waar is hij bang van? En wat valt eraan te doen?

'In ons gebouw zijn we met negen bewoners, en bij zeven bewoners van de negen is er al ingebroken.' (Antwerpse Kaaien)

'Ik was net bij Zwarte Vijvers in een metrostel gestapt. Net voor de deuren sluiten, stelen twee jongeren de tas van een vrouw en vluchtten de trein uit. De bestuurder had gezien wat er gebeurd was en opende de deuren opnieuw. De vrouw heeft nog geprobeerd de jongeren in te halen maar tevergeefs. Ze is opnieuw ingestapt en de trein is weer vertrokken. Op dat ogenblik kwamen er twee, drie andere jongeren naar de vrouw toe en vroegen haar naar haar gegevens, zij zouden zien of ze de dieven niet konden terugvinden. Ik had gemerkt dat die jongeren deel uitmaakten van diezelfde groep die er met de tas vandoor was gegaan. Het ging dus om een georganiseerde bende, het was doorgestoken kaart.' (Metro Brussel)

'Ik heb liever dat ik er niks van voel. Ze hebben mijn portefeuille al twee keer gestolen, ik heb niets gemerkt. Des te beter!' (Gepensioneerden Luik)

Deze citaten komen uit de studie 'Luisteren naar mensen over onveiligheid', het resultaat van 34 luisterprocessen over het thema onveiligheid. Ze werden door zes onderzoekscentra gehouden op evenveel plaatsen in België, die niet werden geselecteerd in termen van hoe veilig het er leven is. Luisterteams trokken zowel naar buurten met een veilige reputatie, als met een onveilige, naar de stad en naar het platteland.

Mannen en vrouwen, jongeren en ouderen, autochtonen en allochtonen kwamen aan het woord. Maar ook groepen pendelaars, gebruikers van het openbaar vervoer in steden en gemeenten en slachtoffers van economische herstructurering werden ondervraagd over onveiligheidsgevoelens en factoren van algemene onzekerheid die daar een invloed op hebben. De anders nooit gehoorde mening van daklozen, mensen zonder papieren en slachtoffers van huiselijk geweld werd dit keer niet vergeten.

Het onveiligheidsrapport van de Koning Boudewijnstichting is niet het resultaat van een kwantitatieve enquête met gestructureerde lijsten van gesloten vragen. Wie statistieken zoekt over onveiligheidsgevoelens, blijft ook in de kou staan. 'Luisteren naar mensen over onveiligheid' bevat geen criminaliteitscijfers, geen evolutieschets, geen cijfermatige 'hitlist' van welke fenomenen het meeste onveiligheidsgevoelens veroorzaken. Maar wel: verhalen en getuigenissen die pijn doen aan politiek correcte oren. De bloemlezing staat bol van uitspraken waarvan de meeste politici van traditionele partijen niet eens dromen ze te herhalen. Uitspraken die journalisten niet durven te publiceren. Enkele keren klinkt de gebruikte woordenschat ronduit racistisch. Maar het merendeel van de klachten die over de lippen van de respondenten komt, is uit het leven gegrepen.

'Dit is meer dan een terreinverkenning', vertelt Peter Thesin, woordvoerder van de Koning Boudewijnstichting. 'De Stichting gaat ervan uit dat alle onveiligheidsgevoelens, objectieve en subjectieve, en wat de verklaring ervan ook is, ernstig genomen moeten worden.'

Het bijeenbrengen van die verschillende gezichtspunten leidt tot een genuanceerde reflectie, vervolgt het rapport.

'Maar de bereidheid om mensen de gelegenheid te geven zich uit te drukken en hen daarbij ernstig te nemen, impliceert niet dat men hen altijd gelijk moet geven. De Stichting heeft getracht de woorden van de mensen te begrijpen en ze door te geven. De belangrijkste meerwaarde van het verslag is precies dat het misschien geen exhaustief - dat zou ook onmogelijk zijn - maar toch een breed overzicht biedt van onveiligheidsge-voelens. Met daarbij de oorzaken en mogelijke oplossingen, zo-als de mensen ze zelf formuleren.'

De grootste bron van onveiligheidsgevoelens is volgens de studie criminaliteit en meer bepaald de angst slachtoffer te worden van agressie. Volgens de resultaten van de rondvraag kan die vele vormen aannemen: van verbale agressie, over achtervolging en alle gradaties van geweld, tot seksuele misdrijven.

Maar criminaliteit en de angst voor agressie is maar één dimensie van onveiligheid. Ook verloedering van de openbare ruimte, verkeersonveiligheid en drugsproblemen bezorgen burgers nogal wat gevoelens van onbehagen.

Opvallend is ook het thema 'overlast', 'waarbij kleine problemen voor grote ergernis zorgen'. 'Zeer veel deelnemers aan de luisterprocessen uiten hun ongenoegen over de vele vormen van storend gedrag die het samenleven kunnen bederven en het onveiligheidsgevoel kunnen voeden', stelt het rapport. 'Dat gaat van eenvoudige dingen, onaangenaam maar op zichzelf niet strafbaar, zoals het samendrommen van jongeren op openbare plaatsen, tot kleine overtredingen, zoals vandalisme of nachtrumoer. Bijna steeds wordt het storende gedrag van jongeren, vaak van allochtone afkomst, op de korrel genomen. In een aantal gevallen zijn de feiten een stuk ernstiger dan kwajongensstreken: de grens tussen overlast en criminaliteit is niet altijd scherp te trekken.'

'Als je bijna niks meer overhoudt en zelfs een stuk van je waardigheid is afgenomen, dan ben je gauw bang dat je het weinige dat je nog hebt kwijt zult geraken. Ik voel mij ook gewoon veel minder veilig vandaag op straat dan een halfjaar geleden. En ik kan niet echt goed begrijpen hoe dat komt.' Dit is een getuigenis uit een groep personen die het slachtoffer werden van herstructureringen in Limburg.

'Ik was de eerste Turkse in mijn straat. Mijn buurvrouw van 75 jaar heeft me een jaar lang nadat ik hier was komen wonen geen goeiedag gezegd', begint een van de getuigenissen uit een luisterproces met allochtone vrouwen in Luik. 'Ik zei goeiedag, zij draaide haar hoofd weg, ze gaf me nooit antwoord. Op een winterdag, het had gesneeuwd, heeft mijn man alles opgekuist: onze stoep en die van de buren. Zonder dat ze erom gevraagd hadden. En van het een kwam het ander. We begonnen te babbelen. Daarna is ze bij ons thuis gekomen. De kinderen hebben haar graag en wij ook.'

Volgens het rapport hebben burgers de indruk dat de onveiligheidsrisico's die ze vandaag de dag lopen, worden vergroot door bepaalde recente maatschappelijke ontwikkelingen. De invloed van onzekerheid op onveiligheid laat zich volgens de Belgen voelen in thema's als de sociaal-economische onzekerheid, het vervagen van normen en regels die het samenleven sturen, de neiging zich in zichzelf terug te trekken, de niet-voltooide multiculturele samenleving en sensationele berichtgeving in bepaalde media.

Aan het einde van elk thema in de luisterprocessen mochten respondenten ook oplossingen aanbrengen voor de problemen die ze hadden aangekaart. Volgens het rapport bleven sommige van die oplossingen 'vrij vaag' of klonken de verzuchtingen van de burgers: 'elkaar beter leren kennen', 'de ander leren respecteren', 'tot nieuwe samenlevingsvormen komen' en 'de problemen van het samenleven oplossen door dialoog liever dan door confrontatie.'

Via 'Veiligheid: onze zaak, ook onze taak', het tweede deel van de studie, werd al een aantal concrete oplossingen gevonden voor problemen die uit de rondvragen naar voren kwamen. Nogal wat respondenten beweerden bijvoorbeeld dat de politie hun klachten niet ernstig neemt. De politiezone Herent-Kortenberg reageerde door 'politiecafés' in te richten. Dat zijn bijeenkomsten tussen de politie en de bevolking van de zone. De voorbije twee jaar heeft al een tiental van die 'politiecafés' plaatsgevonden. Sommige waren gericht tot een algemeen publiek, andere tot een specifieke doelgroep of wijk. Op de eerste editie tekenden niet minder dan driehonderd aanwezigen present. 'Een initiatief dat de kloof tussen de burger en de politie probeert te overbruggen door een dialoog tussen beiden op gang te brengen, verdient navolging', staat in het rapport.

De Koning Boudewijnstichting beklemtoont dat 'onveiligheid ieders verantwoordelijkheid is', maar schonk in het tweede gedeelte van de studie alvast een honderdtal projecten financiële steun. Het merendeel van de projecten waren initiatieven die het contact en de relaties tussen culturen en generaties moeten verbeteren. Volgens de Stichting vormen projecten op lokaal niveau, waar mensen actief bij betrokken worden, het recept om het onveiligheidsgevoel te bestrijden. De Koning Boudewijnstichting telde voor deze antiverzuringskuur voorlopig 434.500 euro neer, waarvan 300.00 euro voor de luisterprocessen.

Katrien BRUYLAND

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect