<I>Pigment:</I> Migrantenstemrecht in de mist

(tijd) - Zelden is in dit land zoveel ophef gemaakt over een politieke kwestie als over het migrantenstemrecht. Nu het op 8 oktober eindelijk zover is, lijkt het verworven recht hier en daar lokaal te worden uitgehold. Een niet-Belgische stemgerechtigde uit Mechelen zal minder op de hoogte zijn van zijn stemrecht dan iemand die in Gent woont. Willekeur troef?

Het thema 'migrantenstemrecht' was begin 2004 niet uit de media en uit het parlement weg te slaan. De discussie ging niet zozeer over het recht zelf, waarvoor in Vlaanderen eigenlijk maar 44.871 mensen in aanmerking komen en in het hele land 115.614. Het werd een issue waarrond de diverse politieke kleuren in ons land zich uitgebreid konden profileren.

Maar het stemrecht is er nu, het is goedgekeurd bij wet, en het moet bij de verkiezingen van 8 oktober voor de eerste keer worden toegepast. Naar de letter en naar de geest, zeggen vertegenwoordigers van minderhedenorganisaties. Dat betekent dat je de niet-Belgen die geen EU-burger zijn, moet informeren dat zij mogen stemmen, op voorwaarde dat ze aan enkele vereisten voldoen. Want er zijn nogal wat drempels ingebouwd: niet alleen moeten ze vijf jaar onafgebroken in ons land verblijven en een verklaring ondertekenen dat ze de wetten van dit land respecteren, wie wil stemmen op 8 oktober moet zich daarvoor ook registeren. Dat kan tot 31 juli. Die laatste voorwaarde geldt overigens ook voor de EU-burgers die in ons land willen deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen.

Het probleem is dat de meeste nieuwe stemgerechtigden dat niet weten. Ook de 530.291 EU-burgers niet, die in 2000 al mochten stemmen. 'Ik kom op wijkfeesten vaak Europeanen tegen die uit de lucht vallen wanneer ze horen dat ze hier mogen stemmen', vertelt An Bogman van het Regionaal Integratiecentrum Foyer in Brussel. 'Of er zijn er die de vorige keer niet wisten dat ze zich op voorhand moesten laten registreren en te laat waren.'

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2000 was de opkomst van EU-burgers behoorlijk laag: 17,8 procent registreerde zich als kiezer, in het Brussels Gewest was dat slechts 9,6 procent en in Brussel stad, waar 19.357 EU-burgers wonen, amper 7 procent. Volgens de verantwoordelijke voor de dienst verkiezingen in Brussel komt dat vooral omdat die Europeanen zich niet zo betrokken voelen bij het lokale Brusselse beleid. Maar een eerste stap om die betrokkenheid te vergroten, zou natuurlijk kunnen zijn de mensen over de verkiezingen te informeren.

Volgens de bevoegde Vlaamse minister, Marino Keulen (VLD), is er geen reden tot haast: 'Het is nog veel te vroeg, de mensen zijn nog lang niet bezig met die verkiezingen.' Maar de registratieperiode loopt over drie maanden wel ten einde. De facto resten er nog maar twee maanden, want vanaf 1 juli zijn heel wat mensen met vakantie.

Het Waals en het Brussels Gewest hebben een grootschalige informatiecampagne gelanceerd. In Wallonië zijn onder meer reclamespotjes te zien op de RTBF. Het Brussels Gewest werkt eveneens met radio- en tv-spotjes, en schrijft daarnaast alle potentiële niet-Belgische kiezers persoonlijk aan. Dat zijn 136.150 EU-burgers en 45.176 mensen van niet-EU-origine.

Vlaanderen doet dat niet. Minister Keulen vindt een dergelijke grootschalige campagne op dat niveau geldverspilling. 'Het werkt niet: in Wallonië heeft het totnogtoe erg weinig geregistreerde kiezers opgeleverd. De gemeenteraadsverkiezingen zijn de verkiezingen die het dichtst bij de burger staan. Laat de gemeenten zelf beslissen hoe ze die informatieplicht invullen.'

De steden en gemeenten zijn verplicht hun onderdanen op de hoogte te brengen van nieuwe wetgeving op hun bestuursniveau. Ze kunnen die verplichting erg minimaal opvatten, bijvoorbeeld door een aankondiging op te hangen aan het gemeentehuis, of ze kunnen daar erg ver in gaan met infosessies en persoonlijke mailings. Het ACW waarschuwde al voor willekeur: 'Het zal van de politieke kleur van het bestuur afhangen of de gemeenten al dan niet hun best doen om de vreemdelingen op de hoogte te brengen', zegt Frank Janssen van de afdeling in Mechelen. 'Het migrantenstemrecht is geen lokale bevoegdheid, maar dreigt hier en daar wel lokaal te worden uitgehold.'

We namen de proef op de som en gingen kijken bij enkele steden en gemeenten die behoorlijk wat inwoners hebben met een niet-Belgische nationaliteit. Weinig animo is er bijvoorbeeld te merken in Mechelen, de thuishaven van VLD-burgemeester Bart Somers, met een overwegend liberaal en christen-democratisch bestuur. Mechelen heeft 3.019 stemgerechtigden uit de doelgroep, waarvan 1.732 van niet-Europese afkomst.

'Tweemaal heb ik het college het voorstel gedaan de mensen uitvoerig te informeren', zegt gemeenteraadslid Ali Salmi (Spirit). 'De eerste keer was het antwoord dat ze wilden wachten op campagnemateriaal van de Vlaamse overheid. Toen duidelijk werd dat dat er niet zou komen, stelde ik nogmaals de vraag. Mijn voorstel om de 3.019 potentiële kandidaten een brief te sturen, werd van tafel geveegd. Er komt enkel een advertentie in het stadsmagazine Onder den Toren en in de streekkrant. In mijn ogen is dat slechts een minimale invulling van de informatieplicht.'

Schepen voor Burgerzaken Magda Van Loon (CD&V) repliceert dat een brief geen optie was wegens financiële redenen. 'We krijgen geen middelen van Binnenlandse Zaken, terwijl het eigenlijk 'hun' wet is. Ik vind niet dat de stad daarvoor moet opdraaien. Wanneer die vreemdelingen echt gemotiveerd zijn om te stemmen, komen ze het wel te weten.'

Een gelijkaardig verhaal in Aalst, waar gemeenteraadslid Els Keytsman (Groen!) een negatief antwoord kreeg op haar vraag een mailing te doen naar de 1.195 potentiële kandidaten. 'Behalve een droog artikeltje in de stadskrant Denderend Aalst gebeurt er niets. Niemand leest dat, laat staan de anderstaligen. Je bereikt daar de doelgroep niet mee', zegt Keytsman. Voor schepen van Bevolking Wilfried Van Herreweghe (VLD) is het nochtans eenvoudig: 'Ze moeten het maar lezen, daarvoor dient het krantje. En als ze geen Nederlands kennen, dan kunnen we ons afvragen of die mensen wel het recht moeten hebben hier te stemmen.' De integratiedienst is wel ingeschakeld om contact op te nemen met het allochtone middenveld. Maar er komen geen brieven. 'We willen het risico niet lopen dat we mensen op die manier overslaan, omdat ze zouden verhuisd zijn of zo', antwoordt Van Herreweghe. 'Met een brief wek je misschien ook de indruk dat ze meteen al geregistreerd zijn. Terwijl we eerst nog moeten nagaan of ze wel aan de voorwaarden voldoen.'

Ook in de Limburgse gemeente Beringen dreigen nogal wat van de 1.546 potentiële vreemde kiezers in het ongewisse te blijven. Het is een publiek geheim dat de CD&V-burgemeester Mondelaers er op gespannen voet leeft met de migrantengemeenschap. Het was snel duidelijk dat hij zich niet uit de naad zou werken om de doelgroep aan te spreken, vernemen we op de integratiedienst. De officiële reden is dat het te veel kost om 1.516 brieven te versturen. Dus komt er enkel een advertentie in het gemeentelijk infoblad en op de website. In de hoop toch wat meer mensen te bereiken, neemt de integratiedienst nu zelf contact op met sleutelfiguren uit de allochtone gemeenschap.

Een schril contrast hiermee vormen de uitgebreide acties die het stadsbestuur onderneemt in bijvoorbeeld Gent, Antwerpen en Leuven. Naast de geijkte kanalen zoals het stadsmagazine, stuurt de stad Gent wel een brief naar de 9.870 potentiële kiezers met een niet-Belgische nationaliteit. Bij die brief zit ook een aanvraagformulier voor registratie, dat de mensen kunnen terugsturen. Volgens schepen van Bevolking Catharina Seghers (VLD) is de stad het aan zichzelf verplicht de doelgroep zoveel mogelijk bij de verkiezingen te betrekken. 'Die verkiezingen zijn een uitgelezen kans om ze bij het beleid te betrekken en ze de mogelijkheid te geven tot inspraak. Dat komt onze hele samenleving ten goede. In Gent vonden we het vanzelfsprekend die groep, die relatief groot is, zoveel mogelijk van dat basisrecht op de hoogte te brengen. Het is misschien ook niet toevallig dat deze stad relatief goed scoort inzake integratiebeleid.'

Ook de stad Antwerpen werd door het ACW in de bloemetjes gezet voor zijn grote inspanningen. Volgens insiders liep het beslissingproces daarover niet van een leien dakje, maar konden belangenorganisaties toch genoeg druk uitoefenen op de regenboogcoalitie om met een uitgebreid pakket uit te pakken. Behalve mailings naar alle 34.071 betrokkenen (EU en niet-EU), stoomde het bestuur ook een voorlichtingspakket klaar waarmee verenigingen markten en buurthuizen kunnen afschuimen.

De Antwerpse schepen van Bevolking Erwin Pairon (Groen!) is erg tevreden met de inspanningen van zijn stad, maar vindt de hele regeling een gemiste kans voor de Vlaamse overheid. 'Ik begrijp dat minister Keulen geen heil ziet in een tv-campagne, maar hij had op zijn minst zelf die mailings kunnen organiseren. Dan was het iedereen gelijk voor de wet. En dan haal je ook de wind uit de zeilen van lokale partijpolitieke belangen.'

Maar volgens de minister is het niet omdat bepaalde gemeenten weinig doen, dat hun inwoners niet geïnformeerd zullen zijn. Hij rekent op de vele acties die het middenveld organiseert. Het Vlaams Minderheden Centrum heeft bijvoorbeeld ruim 70.000 folders verspreid en er zijn de acties van Prisma Mechelen-Lier, van het integratiecentrum De Acht in Antwerpen en van het Vlaamse Minderhedenforum.

Daarmee wentelt de overheid haar verantwoordelijkheid af en komt alles op de nek van de verenigingen terecht, merkt een medewerker van de integratiedienst in Beringen op. 'Het is inderdaad de taak van die organisaties te sensibiliseren, maar als de sleutelfiguren niet in actie treden, gebeurt er niets. Dat is een te groot risico.'

En toch meent de minister dat er zonder Vlaamse inspanning geen man overboord is. 'Laat ons de situatie niet opblazen. Voor Vlaanderen gaat het maar over 44.871 nieuwe kiezers. Ik wil die niet miskennen, maar ik vraag me af of het voor deze beperkte doelgroep wel zin heeft de grote middelen in te zetten.' Toch opmerkelijk om te horen van een minister wiens partij haast van plan was voor die 'beperkte doelgroep' een regering te doen vallen.

Ine RENSON

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud