<I>Pigment over het energiebeleid:</I> Een lumineus idee

(tijd) - Er werd wat afgezucht onder de Vlaamse postbodes toen De Post in september 2004 begon met de verdeling van meer dan 2 miljoen spaarlampen. Wat in oorsprong een mooi idee was, verwerd onder invloed van partijpolitieke spelletjes tot een kolderesk 'alles gratis'-verhaal met één grote winnaar. Een terugblik op de eerste fase van een mismeesterd energieplan. In 2006 volgt de tweede fase met nog meer spaarlampen.

De Vlaamse overheid besliste op 23 september 2003, als energiebesparende maatregel om de Kyotonorm te halen, dat alle Vlaamse gezinnen tussen 1 februari en 30 april 2004 een spaarlamp, douchekop of energiemeter moesten krijgen. Ter compensatie van de vrijmaking van de energiemarkt kregen de netbeheerders openbaredienstverplichtingen opgelegd. Een van die maatregelen was de gratis verdeling van 2,6 miljoen gratis spaarlampen en spaardouchekoppen.

GeDIS (Gemeentelijk Samenwerkingsverband voor Distributienetbeheer), de koepelorganisatie van acht Vlaamse gemengde intercommunales, organiseerde een grootscheepse operatie. Het moest voor 80 procent van de Vlamingen een spaarlamp of douchekop aankopen en verdelen. Met een bon kon elke klant een spaarlamp afhalen in het postkantoor. Wie een douchekop wou, moest bij De Post eerst de spaarlamp afhalen en die daarna omruilen in een energiewinkel van de netwerkbeheerder.

In mei 2004 was nog geen enkele spaarlamp verdeeld. De plannen werden omgegooid. De spaarlampen moesten niet langer worden afgehaald. Iemand ging ze verdelen. De Belgische Distributiedienst won de aanbesteding maar De Post beweerde dat er fouten waren gemaakt in de procedure en vocht de beslissing aan. De Belgische Distributiedienst verloor het contract, dat volgens GeDIS een waarde had van 4,35 miljoen euro. In september mochten de postbodes de boer op met de lampen: op elke ronde namen ze zeven à tien exemplaren mee. Wie niet thuis was, kreeg net als bij aangetekende zendingen een kaartje in de bus. De lamp ging met de postbode terug naar het postkantoor. Een maand later verhuisden de niet-opgehaalde spaarlampen en douchekoppen naar een ander postkantoor waar de verdeling nog moest beginnen.

'Op een dag stonden ze hier met 270 spaarlampen voor onze bewoners', vertelt Luc Schoenaers, algemeen directeur van het woon- en zorgcentrum De Regenboog in Zwijndrecht. 'Er waren ook spaardouchekoppen bij voor wie geen spaarlamp wou. Maar wat moeten onze bejaarden met een spaarlamp? In alle kamers is al TL- of halogeenverlichting aangebracht. Spaardouchekoppen zijn al helemaal nutteloos voor onze bewoners, van wie het merendeel zorgbehoevend is en niet meer kan douchen. We hebben de familie van elke bewoner een brief gestuurd met de vraag of ze de spaarlamp of douchekop konden afhalen.'

Na de eerste brief volgde een tweede. En dan nog reageerde het gros van de families niet. 'We hebben een deel van de spaarlampen dan gerecupereerd in de tuinverlichting van de instelling', vervolgt Schoenaers. 'Wat overschoot, wordt systematisch opgebruikt wanneer een exemplaar stuk is. Hetzelfde voor de douchekoppen. We hadden nochtans een hele administratie opgezet om die lampen en douchekoppen correct te verdelen.'

'Ze ligt in de kast. Ik vind geen enkele fitting waarin ze past', werd een klassieke klacht over de gratis spaarlamp. Spaarlampen en douchekoppen die wel passen, zijn nochtans een goede manier om de Vlaming energie te laten besparen. Een spaarlamp verbruikt vijf keer minder elektriciteit dan een gewone gloeilamp. Per jaar betekent dat een besparing van 10 euro op de elektriciteitsfactuur. Als elk Vlaams gezin één spaarlamp gebruikt zoals het hoort, spaart dat de productie van één steenkoolcentrale uit. Als er al een sensibiliseringscampagne is gevoerd rond de spaarlamp, was die zo slecht dat niemand ze zich herinnert.

'Er is geen campagne gevoerd', zegt Eloi Glorieux, Vlaams parlementslid voor Groen! 'Maar dat was wel mijn bedoeling.' Glorieux is de hoofdindiener van de resolutie 'betreffende het stimuleren van rationeel energiegebruik bij gezinnen', die aan de basis ligt van de spaarlampactie. 'Van mijn oorspronkelijke resolutie schoot nauwelijks iets over toen ze werd omgezet in een uitvoeringsbesluit. Ik wou elk Vlaams gezinshoofd een bon schenken ter waarde van 15 euro. Die kon in warenhuizen of kleinhandelszaken ingeruild worden voor een spaarlamp. Er zijn enorm veel soorten en fittings naast dat 'oermodel'. De standaardlamp die verdeeld is, past vaak niet. Maar de bon zou ook gebruikt kunnen worden voor korting op een onderhoudsbeurt van de cv-installatie, de aankoop van hoogrendementsglas, een energiebesparende koelkast of wasmachine. Hij had mensen kunnen stimuleren iets duurdere maar energiebesparende toestellen te kopen.'

Het mocht niet zijn. Volgens Glorieux botste zijn oorspronkelijke resolutie op een veto van Steve Stevaert, de toenmalige Vlaamse minister van Energie. 'Mijn resolutie was een typisch Stevaertiaanse maatregel: efficiënt en gratis', beklemtoont Glorieux. 'Ik weet zeker dat Stevaert het een fantastisch idee vond. Hij heeft het uitvoeringsbesluit in februari 2003 tegengehouden omdat het een idee van de groenen was. Toen Stevaert voorzitter van de sp.a werd en Gilbert Bossuyt zijn plaats innam als minister van Energie is de resolutie uitgedund: in september 2003 bleven enkel de spaarlamp en -douchekop over.'

Tussen september 2004 en mei 2005 liet GeDIS voor zijn koepel van acht netbeheerders door De Post 1.375.000 spaarlampen en 130.000 spaardouchekoppen verdelen. De kostprijs voor de aankoop van spaarlampen bedroeg 3.850.000 euro, de prijs van de aankoop van de spaardouchekoppen 420.000 euro. De prijs van het distributiecontract bedroeg 4.350.000 euro. Eloi Glorieux vraagt zich af waarom de tweede aanbesteding op maat van De Post moest worden geschreven. Was het een cadeautje van Stevaert en zijn opvolger Bossuyt aan hun partijgenoot en minister van Overheidsbedrijven Johan Vande Lanotte? 'Absoluut. Mijn idee om kortingbonnen uit te reiken is door Stevaert en Bossuyt vervangen door een distributiecontract', stelt Glorieux. 'Dit contract was een verdoken subsidie aan De Post. Maar het was een onzinnig idee om spaarlampen door De Post te laten verdelen. De meeste mensen zijn overdag niet thuis. De Post moet trouwens post verdelen, geen spaarlampen en douchekoppen.'

Volgens GeDIS kreeg 81 procent van zijn klanten een spaarlamp of douchekop. 19 procent deed geen moeite om de lamp of douchekop af te halen. Aan het einde van de actie verhuisden 10.000 overgebleven lampen opnieuw naar GeDIS. 'We hadden bij de aankoop al een beperkte respons ingecalculeerd', zegt David Termont, departementshoofd klantenbeheer bij GeDIS. 'De lampen en douchekoppen die overbleven, worden verdeeld aan steden en gemeenten voor hun acties rond armoedebestrijding.'

Toen 40 procent van de verdeling rond was, werd een eerste opvolgenquête gehouden. 'Er is gezegd dat meer dan 50 procent van de Vlamingen zich de brief niet herinnert waarin de spaarlamp aangekondigd werd', stelt Eloi Glorieux. 'Dat zal me worst wezen. Ik wil weten wat ze doen met de lamp die ze hebben ontvangen.'

Uit de enquête blijkt dat 75 procent van zij die een spaarlamp of douchekop kregen, het ding gebruikt. Van de 25 procent die het energiebesparend hulpje in de kast laat liggen, houdt 35 procent ze als reserve, omdat andere spaarlampen of douchekoppen in huis nog werken (19,7%) of omdat men geen spaarlampen kan gebruiken in de woning (11,7%). Wie niets kon aanvangen met de spaarlamp, bleek niet te weten dat de lamp kon worden ingeruild voor een spaardouchekop. Of had de pech dat er op het postkantoor geen meer voorhanden waren. Van de energiemeter heeft nauwelijks iemand gehoord. De enkelingen die er een huurden via de actie, testte er het verbruik van zijn televisie mee.

In de enquête van begin 2005 werd via een steekproef bij Vlaamse gezinshoofden gepeild wat ze van plan zijn met de spaarlampen die vanaf 2006 worden verdeeld. Want de spaarlampenvlijt van de overheid houdt niet op. Binnenkort krijgt elk lid van het gezin zijn eigen spaarlamp en is geen sprake meer van inruilen tegen een douchekop. Maar volgende keer zullen alle lampen wel passen: de verdeling door De Post maakt plaats voor inruilbonnen. Een op de vier Vlamingen heeft geen idee wat hij zal aanvangen met een veelvoud aan nieuwe, gratis spaarlampen. Eén op de vijf weet dat wel: de kast in.

Katrien BRUYLAND

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud