<I>Pigment over rellen in Frankrijk:</I> Als een spelletje met de Game Boy

(tijd) - Bijna de helft van de relschoppers die de Franse politie de voorbije twee weken arresteerde, is minderjarig. 'De jonge heethoofden zien er de ernst niet van in. Ze zien het als een spelletje met de Game Boy', zegt Bruno Beschizza, de voorzitter van een Franse politiebond. De jongerensocioloog Eric Marlière ziet het anders. 'Het ontbreekt de jongeren aan een vertegenwoordiger bij de overheid', vindt hij.

'Het was een grote chaos. Ik werd er echt bang van', zegt mevrouw Lellouche. De gepensioneerde caissière zat met haar man net aan het avondeten op de 14de verdieping van het verveloze appartementencomplex toen ze een luide knal hoorde. Toen ze naar buiten keek, zag ze dat tien jongeren de opritten naar de parkeerplaats bij het flatgebouw met vuilniscontainers barricadeerden en auto's in brand hadden gestoken.

'Anderen sloegen de ruiten van geparkeerde auto's in en gooiden molotovcocktails naar binnen. Nog voor de eerste andere flatbewoners op de parkeerplaats aankwamen om in ieder geval hun eigen auto in veiligheid te brengen, waren de jongens alweer weg. Het was een pandemonium hier op de parkeerplaats.'

De wrakken van de uitgebrande auto's zijn weggesleept, maar de zwarte brandvlekken op de stenen en enkele geschroeide takken van een boom illustreren het verhaal van mevrouw Lellouche. Ze woont in een HLM, een wooncomplex van de sociale woningbouw in de troosteloze Parijse voorstad Clichy-sous-Bois. Daar begonnen twee weken geleden de onlusten naar aanleiding van de dood van twee jongens in een transformatorhuisje.

Sindsdien heeft de stadsguerrilla zich eerst uitgebreid naar een twintigtal andere arme voorsteden, daarna naar de rest van Frankrijk en zelfs daarbuiten. Door het uitroepen van de noodtoestand en het instellen van een avondklok in de meest onrustige gemeentes nemen de rellen sinds enkele dagen af. In Clichy-sous-Bois is de rust al een kleine week teruggekeerd. 'Dat is maar goed ook, want mijn man is hartpatiënt', zegt mevrouw Lellouche.

Ze is nog steeds onder de indruk en schudt haar hoofd. 'Dit heb ik nog nooit meegemaakt. Die jongeren gingen zo georganiseerd te werk. Het leek wel een militaire actie.' Ook is ze verbaasd over de paniek bij de ordediensten. 'Terwijl iedereen probeerde zijn auto uit de buurt van de brandhaarden te verplaatsen, kwam de brandweer. Die eiste dat iedereen naar binnen ging voor ze begonnen met blussen. De brandweerlieden waren bang dat ze aangevallen zouden worden. Het heeft wel vijf minuten geduurd voordat we de brandweer hebben kunnen overtuigen dat het veilig voor hen was, dat ze niet zouden worden aangevallen tijdens het blussen.'

De woede van de jongeren snapt mevrouw Lellouche. 'Ze hebben er niet voor gekozen hier te wonen en toch maakt Nicolas Sarkozy, de minister van Binnenlandse Zaken, hen uit voor tuig.' Mevrouw Lellouche is niet de enige die begrip heeft voor de rellen. 'Dit zat er al jaren aan te komen', zegt een lokettist terwijl hij staat te wachten op de forensentrein naar Parijs. 'Niet alleen Sarkozy maar ook de linkse regering van Lionel Jospin heeft zich nooit bemoeid met de problemen in deze buurt', zegt hij. 'De politici komen naar hier om voor de camera's goede sier te maken en daarna vertrekken ze weer.'

Toen ze de noodtoestand uitriep, kondigde de neogaullistische regering van premier Dominique de Villepin tegelijk ook maatregelen aan. Die moeten de werkgelegenheid in de banlieues stimuleren en voorkomen dat de jongeren voortijdig hun studie afbreken. Die maatregelen zijn met de natte vinger genomen. De regering heeft immers geen aanspreekpunt. De rellen in de troosteloze voorsteden waren massaal en leken georganiseerd, maar de jongeren uit de banlieues hebben geen woordvoerder.

'Daar loopt de vergelijking met de onlusten van mei '68 mank', zegt de Franse socioloog Eric Macé. Hij doet onderzoek aan de Parijse Sorbonne Nouvelle voor het Centre d'Analyse et d'Intervention Sociologique. Macé schreef in 1999 samen met Michel Wieviorka, de Franse autoriteit in multiculturaliteit, de studie 'Violence en France'.

Volgens Macé is de samenstelling van de groep relschoppers van de afgelopen twee weken allesbehalve homogeen. 'Het begon met de woede van een hele buurt over de dood van die twee jongens in het transformatorhuisje. Dat was een collectieve woede van jongeren, ouderen, ouders van kinderen: iedereen in Clichy-sous-Bois. De ongeregeldheden die de uiting van die woede veroorzaakte, vormden voor criminele groepen een uitgelezen kans om openstaande rekeningen met de politie of onderling te vereffenen. In de hitte van de chaos van die laatste oktoberweek werden ook allerlei kleine privé-oorlogjes uitgevochten die normaal gesproken nauwelijks zichtbaar zijn', zegt Macé.

Die geweldsuitbarsting leidde volgens Macé tot een kettingreactie, die nog eens werd versterkt door allerlei fascistische en anarchistische splinterbewegingen. Macé: 'De geweldsstructuur van de banlieues bestaat al decennia. Normaal blijft die altijd verborgen, maar de rellen leggen die etterende wonde bloot. Nieuw zijn echter de uitbreiding over de rest van het land en de harde reactie van de regering, die kiest voor repressie zonder ruimte voor debat te laten. Maar op zich verschillen de rellen van de voorbije weken in Frankrijk niet wezenlijk van eerdere onlusten in het Amerikaanse Los Angeles of het Britse Bradford.'

Het ministerie van Justitie heeft de eerste gegevens verzameld van de 1.800 arrestaties die plaatsvonden tijdens de rellen van de afgelopen twee weken. Het percentage minderjarigen is opvallend hoog. 'Minstens 80 procent van de arrestanten die wij hier binnenkregen, was jonger dan 18 jaar', schatte de procureur van het Noord-Franse Amiens, Olivier de Baynast, maandag. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Justitie is in heel Frankrijk 'ongeveer de helft' van de arrestanten die werden opgepakt in verband met het stadsgeweld minderjarig en 'bijna iedereen jonger dan 25'. Dat relativeerde de woordvoerder vervolgens meteen. 'Ach, u moet het zo zien: de politie pakt de jongens die het minst hard kunnen rennen of geen ervaring hebben met het ontkomen aan achtervolgingen door de politie.'

Bruno Beschizza, de voorzitter van de op een na grootste politiebond van Frankrijk, zegt dat zijn leden vooral verbaasd zijn over de jeugdigheid van de relschoppers en de vastberadenheid waarmee ze te werk gingen. 'Ze geven zich helemaal geen rekenschap van wat ze doen. Ze zien er de ernst niet van in. Alsof deelnemen aan rellen zoiets is als een spelletje spelen met de Game Boy. De leiders zijn bijna allemaal 18 tot 25 jaar. De jongens die de molotovcocktails gooien, zijn echter bijna zonder uitzondering minderjarig.'

De jongerensocioloog Eric Marlière schrijft de woede van de jongeren vooral toe aan het ontbreken van een geïnstitutionaliseerde belangenbehartiger. Marlière werkt bij het sociologisch onderzoeksbureau Cesdip van het ministerie van Justitie. Hij schreef verschillende boeken over jeugdcriminaliteit en jongeren in arme buitenwijken. Marlière waarschuwt voor een generalisering van de jongeren in de arme buitenwijken van de grote Franse steden. 'We gaan veel te vaak uit van een homogene samenstelling van de jeugd in de banlieues, maar er zijn minstens vier groepen: studenten, beginners op de arbeidsmarkt, kleine criminelen en de 'galeriens' die voornamelijk rondhangen in de galerieën van de HLM-flats.'

Het ontbreekt die vier groepen volgens Marlière aan een vertegenwoordiger in de overheid. 'De Franse instituties verouderen. Ze blijken steeds minder goed in staat om antwoorden te vinden op de veranderingen in de samenleving. Tegelijkertijd voelen arme arbeiders en immigranten zich niet meer vertegenwoordigd door een politieke partij of vakbond. Dat is al meer dan twintig jaar bezig, waardoor de frustratie van de jongeren van toen niet is weggenomen. Wat verwacht je dan van hun kinderen die nu de straat op gaan?', vraagt Marlière retorisch. 'Maar het zijn juist die jongeren die meer dan wie ook lijden onder uitsluiting en racisme', besluit de Franse jongerensocioloog.

Bas KURSTJENS

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud