Interview met Marc Nijs, secretaris CCOD bij federale overheidsdienst Financiën

(tijd) - 'Je kan de toestand bij Financiën op dit ogenblik nog het best vergelijken met die in Congo. Congo bestaat nog, maar enkel dankzij de plaatselijke chefs die hun plan trekken en zich van Kinshasa niets aantrekken. Bij ons is dat net hetzelfde. Ook Financiën bestaat nog steeds dankzij de creativiteit van de leiding van de buitendiensten en ondanks de ongelooflijke chaos in Brussel.' Volgens Marc Nijs, secretaris van de christelijke overheidsvakbond CCOD bij de federale overheidsdienst Financiën, zit de administratie van de fiscus op een trein recht naar de afgrond. 'Maar waar is de noodrem?'

In oktober 2002 liet Marc Nijs in een interview het alarm over de interne problemen bij de fiscus al eens luid afgaan. Nijs was zeer scherp voor de leiding van de grootste administratie van het land en zag de toekomst weinig rooskleurig. Het leverde hem een verplicht onderhoud met de federale minister van Financiën, Didier Reynders (MR), en de toenmalige minister van Ambtenarenzaken, Luc Van den Bossche (sp.a) op.

Twee jaar en een federale verkiezing verder is Nijs zo mogelijk nog pessimistischer geworden. 'De bevolking zou de indruk kunnen krijgen dat de zaken beter beginnen gaan bij de fiscus. Dat is niet het geval, wel in tegendeel', zegt hij. Om die boodschap nog eens te laten horen, voeren de vakbonden van Financiën vandaag actie in Brussel.

Toch is er hoop. U krijgt binnenkort de hulp van de bankwereld om de belastingschulden in te vorderen?

Nijs: 'Een beter bewijs dat Financiën vierkant draait, bestaat toch niet? Merk op dat het niet de minister van Financiën, Didier Reynders, is die met het idee van de effectisering van de schulden op de proppen is gekomen, maar wel de minister van Begroting, Johan Vande Lanotte. Eigenlijk zegt Vande Lanotte dat het beleid van Reynders tot het failliet van Financiën geleid heeft. Maar of het voorstel van Vande Lanotte slaagt, betwijfel ik sterk.'

'De effectisering was gewoon nodig als sluitpost om de begroting 2005 te doen kloppen. Net als de Eenmalige Bevrijdende Aangifte (EBA) nodig was om de begroting voor dit jaar sluitend te maken. De EBA brengt veel minder op dan gebudgetteerd en dat zal met de effectisering niet anders zijn. Iedereen in de administratie die ik erover aanspreek, is ervan overtuigd dat de effectisering flopt. Want hoe invorderbaar zijn de moeilijk invorderbare schulden? De fantasierijke taxaties van de Bijzondere Belastinginspectie krijg je aan geen bank verkocht en ook voor de schulden van mensen zonder inkomen en vermogen zullen de banken wel passen.'

Volgens Reynders helpen de banken bij het invorderen van schulden die tussen twee en vijf jaar oud zijn en die niet te moeilijk maar ook niet te gemakkelijk invorderbaar zijn.

Nijs: 'Het spijt me, maar dat is allemaal toch wel tamelijk abstract. Schulden die twee jaar oud zijn, zijn al problematische schulden. De banken zijn niet dom hé, die zijn alleen geïnteresseerd in invorderbare schulden. De banken zijn overigens een deel van het probleem. Als zij geen onverantwoorde kredieten zouden verstrekken - aan mensen die bij het OCMW moeten aankloppen bijvoorbeeld - zouden heel wat moeilijk invorderbare schulden vanzelf wegvallen. En wat gedaan met de belangenconflicten? De banken zijn zelf belastingbetalers en hebben klanten met openstaande schulden bij de fiscus.'

Hoe komt het dat Reynders er niet in slaagt van Financiën een vlot draaiende administratie te maken?

Nijs: 'Dat is in de eerste plaats het gevolg van een rampzalige organisatie. Men is begonnen op de hoogste niveaus iets nieuws te creëren, maar op het terrein gebeurt alles nog zoals vroeger. En dus zitten we in de absurde situatie dat we nieuwe bazen hebben voor structuren die niet eens bestaan terwijl bestaande structuren geen echte bazen meer hebben.'

'Verder loopt het personeelsbeleid fout. Neem het voorbeeld van de mank lopende invordering van belastingen. In de ontvangkantoren wordt veel zuiver uitvoerend werk verricht. Dat werk begint nu stilaan geautomatiseerd te geraken. Het personeel dat hierdoor vrijkomt, zou in beginsel voor invorderingen kunnen worden ingezet. Maar in de praktijk gebeurt dat niet. Want dat personeel is hiervoor niet geschoold en wordt hiervoor ook niet geschoold. Tegelijk schuiven heel wat mensen van niveau 2 plus - in dat niveau zitten de echte invorderaars - door naar niveau 1 zonder dat ze in hun vroegere job vervangen worden. De echte invorderaars leiden nu ontvangkantoren. Dat is de realiteit op het terrein. Zeker in de grote centra zijn er nauwelijks nog invorderaars.'

'Als het van Vande Lanotte afhangt, gaan de banken nu de modernisering van Financiën mee financieren. Allemaal goed en wel, maar pc's werken niet vanzelf. Er is ook volk nodig om ze te bedienen. Zowel in 2003 als in 2004 is er bij Financiën meer volk weggegaan dan er aangeworven is en ik heb het voorgevoel dat dit ook volgend jaar het geval is. Dit jaar mochten we vijfhonderd mensen aanwerven. In werkelijkheid zullen we er 250 aanwerven, onder wie nog tachtig contractuelen. Tegelijk zijn er dit jaar 820 natuurlijke afvloeiingen. Per saldo zullen we eind dit jaar dus met een kleine zeshonderd mensen minder zijn op Financiën.'

U schetst een vrij apocalyptisch beeld. Volgt de totale implosie van Financiën?

Nijs: 'Ik dacht 15 jaar geleden al dat het erg was en dat het niet erger kon. Maar zo erg als nu is het nooit geweest. We zitten op een trein recht naar de afgrond, maar waar is de noodrem? De toestand in de buitendiensten wordt elk jaar slechter. Financiën durft de cijfers over het aantal verrichte controles niet meer publiceren omdat er niet of nauwelijks nog wordt gecontroleerd. De Copernicus-hervorming is voor Financiën nefast en moet dringend worden gestopt. Copernicus dringt een departement met 30.000 mensen een structuur op die ontworpen is voor een administratie van drie- tot vierduizend personeelsleden. Dat kan niet werken. Je kan de toestand bij Financiën op dit ogenblik nog het best vergelijken met die in Congo. Congo bestaat nog, maar enkel dankzij de plaatselijke chefs die hun plan trekken en zich van Kinshasa niets aantrekken. Bij ons is dat net hetzelfde. Ook Financiën bestaat nog dankzij de creativiteit van de leiding van de buitendiensten en ondanks de ongelooflijke chaos in Brussel.'

Het verhaal van zware problemen bij Financiën ging al mee toen Philippe Maystadt er nog minister was. Een buitenstaander vraagt zich af of de problemen wel oplosbaar zijn?

Nijs: 'Toen Maystadt aantrad, had Financiën bekwame ambtenaren die er fier op waren dat hun administratie niet gepolitiseerd was. Enkel de ambtenaren-generaal hadden een politieke kleur en zelfs die konden het zich niet veroorloven een politiek geïnspireerd beleid te voeren. Dat was een groot voordeel. Het grote nadeel was dat de structuur van Financiën verouderd was. Maystadt is begonnen met een herstructurering en heeft de uitvoering ervan toevertrouwd aan ambtenaren. Die operatie is gestrand, deels omdat de nodige middelen er gewoon niet waren en deels omdat niet alle leidende ambtenaren het inzicht en de capaciteiten hadden die operatie te leiden.'

'Na Maystadt kwam Reynders en met hem ook Luc Van den Bossche en zijn hervormingsprogramma Copernicus voor de federale ambtenarij. En wat men ook beweert, Copernicus heeft op grote schaal de politiek in de structuren van Financiën binnengeleid. Het nieuwe management is puur politiek benoemd. En dus zijn er nu managementconflicten enkel en alleen omdat de ene manager schatplichtig is aan zijn kleur terwijl de andere voor de andere kleur rijdt.'

Financiën is geen probleem van structuren, maar van mensen?

Nijs: 'Het is zeker ook een kwestie van structuren. De structuur die we de voorbije jaren opgelegd kregen, werd uitgetekend door de privé-sector. Die ging totaal ongehinderd door enige terreinkennis aan de slag met theoretische modellen die op het Nederlandse belastingsysteem waren gebaseerd. Zolang Van den Bossche nog op Ambtenarenzaken zat, werd de zweep erop gelegd waardoor toch nog iets bewoog. Nu Van den Bossche weg is, zijn we helemaal in een vacuüm beland. Zoals ik zei: terwijl op het terrein nog altijd op de oude manier wordt gewerkt, ontwikkelen pas benoemde managers in de Brusselse toren mooie theorieën ontwikkeld. Die laatsten hebben een hele hofhouding die pijlers moet gaan leiden die nog steeds niet bestaan. Inmiddels worden de nog bestaande oude pijlers van de administratie verder geleid door ambtenaren-generaal. Die hebben weliswaar veel meer bevoegdheden dan de nieuwe managers ooit zullen hebben, maar verdienen slechts een fractie van wat de nieuwlichters mee naar huis nemen.'

Waarom zullen de managers minder macht hebben dan de ambtenaren-generaal?

Nijs: 'Naast verticale diensten bestaan in het nieuwe organigram ook horizontale diensten, zoals ICT, begroting en personeel. De bevoegdheden van de horizontale diensten strekken zich uit over alle verticale diensten. Met als gevolg dat de macht van de hoofden van de verticale diensten wordt ingeperkt. Jean-Marc Delporte bijvoorbeeld, die aan het hoofd staat van de hele administratie Belasting en Invordering, moet voor personeelsbeslissingen toestemming vragen aan Rita Dreessen. Zij staat aan het hoofd van de diensten Personeel en Organisatie en denkt nog altijd dat ze in de privé werkt. Ik moet de eerste persoon nog tegenkomen die positief spreekt over haar prestaties bij Financiën. Maar van zo iemand hangt Delporte voor zijn personeelsbeslissingen wel af.'

'Ook de politisering beperkt de macht van de managers. In tegenstelling tot de vroegere ambtenaren-generaal moeten ze om de zes jaar herbenoemd zien te geraken. Dat maakt ze afhankelijk van de politiek.'

Wie u bezig hoort, denkt wel twee keer na voor hij bij Financiën solliciteert. Bovendien valt als fiscaal specialist in de privé veel meer te verdienen. Vormt de geringe aantrekkingskracht niet de reden bij uitstek voor de problemen bij Financiën?

Nijs: 'Als men vandaag een sollicitatieronde begint, verzeker ik u dat er duizenden geïnteresseerden opdagen. Ook voor de hoogste niveaus. Aan Franstalige kandidaten hebben we nooit een gebrek gehad. Het klopt dat we in tijden van krapte op de arbeidsmarkt soms met een tekort aan Nederlandstalige kandidaten kampten. Maar dat is nu zeker niet het geval. Nogmaals, de belangrijkste reden voor de problemen ligt bij de gebrekkige organisatie van Financiën. In Nederland slaagt de fiscus erin met behulp van enorm veel informatica in november van het inkomstenjaar zelf al een voorlopige aanslag in de personenbelasting te vestigen. In februari, maart van het jaar daarop volgt de definitieve aanslag. In ons land krijgt een loontrekkende pas vijf maanden na het inkomstenjaar zijn aanslagbiljet. De afrekening volgt nog eens een jaar later, tegen uiterlijk 30 juni. Maar wie denkt dat die lange periode garant staat voor een ernstige controle, heeft het fout. Er is geen controle meer. Door personeelsgebrek worden de aangiftes gewoon overgetypt op de computers, waarbij één zaak telt: de deadline van 30 juni voor de incohiering halen.'

Aan het einde van de rit is er één maatstaf om de prestaties van de fiscus te beoordelen: de belastinginkomsten. En die blijven ondanks alles stijgen.

Nijs: 'De bedrijfsvoorheffing houdt het land recht. Zolang de opbrengst hiervan stijgt, ligt minister Reynders van de gang van zaken bij Financiën niet wakker. Ik denk dat hij ervan uit gaat dat het zijn tijd nog wel zal duren.'

'Zal ik u eens een uitsmijter bezorgen waarvan ik zelf nog altijd aan het bekomen ben? Enige tijd geleden komt een - nochtans zeer gedegen - directeur mij doodleuk vertellen dat als een loontrekkende iets 'vergeet' aan te geven, dat niet altijd meer gecorrigeerd wordt. De loontrekkende wordt zo enkel getaxeerd op wat hij aangeeft. Zo vermijden de diensten nieuwe, arbeidsintensieve bezwaarschriften. Bovendien, aldus nog de directeur, leiden zelfstandigen bij het invullen van hun belastingaangifte systematisch aan geheugenverlies. Waarom zou een loontrekkende dan niets mogen vergeten? Ik kan het zelf nauwelijks geloven, maar zo ver gaat de normvervaging bij Financiën vandaag.'

Renaat SCHROOTEN

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud