De nakende val van de Italiaanse regering is maar een voorbode van de politieke en financiële trammelant die nog moet komen.

Amper 14 maanden heeft de onwaarschijnlijke coalitie tussen de anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging en de extreemrechtse Lega het uitgehouden. Politiek stonden beide partijen mijlenver uit elkaar. De Vijfsterrenbeweging wilde af van de traditionele politiek, steunde op een sterke burgerparticipatie en had groene en sociale accenten. De Lega had zich van een separatistische partij uit Noord-Italië omgevormd tot een radicaal-rechtse partij met de strijd tegen de immigratie als hoofdpunt.

Hoewel de Vijfsterrenbeweging de grootste coalitiepartner was, manifesteerde Matteo Salvini van de Lega zich vanaf het begin als de sterke man van de regering. De jonge Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging was geen partij voor hem. Salvini nam harde standpunten in tegen reddingsboten van ngo’s die vluchtelingen naar Italië wilden voeren, maar voelde zich evenmin te beroerd om een robbertje over de begroting uit te vechten met Europa.

Rollen omgekeerd

De uitslag van de Europese verkiezingen in mei bevestigde de omkering van de rollen: de Vijfsterrenbeweging donderde van 33 naar 17 procent, de Lega deed het omgekeerde.

Dat Salvini de stekker uit de coalitie trok, is logisch. Alle peilingen zetten hem op winst en zelfs op een zucht van een volstrekte meerderheid. De Vijfsterrenbeweging wankelt en de centrumlinkse PD is intern hopeloos verdeeld. De Lega heeft bij de verkiezingen genoeg aan een kleine coalitiepartner, de neofascisten van Fratelli d’Italia of de centrumrechtse Forza Italia van oud-premier Silvio Berlusconi.

De datum mag dan nog niet vastliggen, de verkiezingen vinden wellicht in oktober of november plaats. Dat is een primeur: sinds de Tweede Wereldoorlog vonden nooit eerder Italiaanse verkiezingen plaats in het najaar.

De Italiaanse politiek wordt vaak gezien als een laboratorium voor de Europese politiek. Ditmaal wordt gewerkt aan een explosief experiment.

Politiek wordt het uitkijken hoeveel Italië naar rechts opschuift en hoe hard de volgende Italiaanse regering zich afzet tegen Europa. Het lijkt weinig waarschijnlijk dat er tegen half oktober nog een begroting klaarligt. De eerste begroting was al een grote twistappel tussen Italië en Europa, de volgende van een nieuwe regering zal dat nog meer zijn.

Vrijdag reageerden de financiële markten zenuwachtig op de nakende val van de regering. Die nervositeit kan alleen maar toenemen. Met zijn torenhoge overheidsschuld, oplopende begrotingstekort en onstabiele banksector loopt Italië in het vizier van de markten. De beruchte ‘spread’, het verschil tussen de Italiaanse en de Duitse rente op tien jaar, liep gisteren al op tot 2,4 procentpunten.

Bij een volle crisis kan dat nog stevig hoger. Dat is slecht nieuws voor iedere regering, want de financiering van de staatsschuld wordt daardoor steeds moeilijker. De Italiaanse politiek wordt vaak gezien als een laboratorium voor de Europese politiek. Ditmaal wordt gewerkt aan een explosief experiment.

Lees verder

Tijd Connect