Macron, Starmer, Wilders en een West-Europese vertrouwenscrisis

Redacteur Politiek

De verkiezingsresultaten in de buurlanden lijken verschillende kanten op te springen. Maar wie onder de motorkap kijkt, ziet hetzelfde ongenoegen en dezelfde uitdaging: de colère in de ogen te kijken zonder van het hervormingspad af te dwalen.

In het Verenigd Koninkrijk levert Labour weer de premier, in Frankrijk werd Marine Le Pen op afstand gehouden, in Nederland probeert een door Geert Wilders gesteunde regering niet te struikelen over de startlijn en in eigen land wordt getimmerd aan een coalitie die strekt van de N-VA tot Vooruit. Toch is er een rode draad in al die landen: het ongenoegen.

Om dat te zien is het belangrijk door het kiessysteem heen te kijken. België en Nederland verdelen de stemmen proportioneel over de zetels. De Britten en de Fransen volgen het first past the post-systeem: één zetel per kieskring. In het Verenigd Koninkrijk gebeurt dat in één ronde, in Frankrijk in twee.

Advertentie

De goede score van het Vlaams Belang maakt dat, zodra in de formatie pijnlijke maatregelen besproken moeten worden, een schaduw van bijna 1 miljoen VB-kiezers boven de beslissing hangt.

Dat levert merkwaardige verschillen op. Het Rassemblement National van Marine Le Pen haalde zondag 36 procent van de uitgebrachte stemmen. Niemand deed beter. Maar Le Pen haalde maar een kwart van de zetels binnen, omdat in een tweede ronde kiezers heel vaak tégen een kandidaat stemmen in plaats van voor.

In het Verenigd Koninkrijk haalde Labour maar 33,9 procent van de uitgebrachte stemmen. Dat zijn 9,6 miljoen stemmen op een totale stemgerechtigde bevolking van 47 miljoen Britten. Maar omdat de tory's eerst hun beleid en daarna hun campagne zo verprutsten, volstond dat om 410 van de 650 zetels te halen.

Ter vergelijking: de pas in 2018 opgerichte Reform-partij van Nigel Farage haalde 14 procent van de stemmen, maar slechts 0,6 procent van de zetels.

Advertentie

Dan deed in eigen land het Vlaams Belang beter: 22,7 procent van de stemmen en één vierde van de zetels in het Vlaams Parlement. Het maakt dat, zodra in de formatie pijnlijke maatregelen besproken moeten worden, een schaduw van bijna 1 miljoen VB-kiezers boven de beslissing hangt.

Geen enkele van onze buurlanden - in Duitsland werd het extreemrechtse AfD in de Europese verkiezingen de tweede partij - ontsnapt aan het ongenoegen of de vertrouwenscrisis. Tegelijk staat iedereen voor opdrachten die moeten gebeuren, ook al heeft niemand er zin in.

Uitkafferen

Opnieuw is de manier waarop met dat dilemma wordt omgegaan overal anders. In Nederland is een technocraat premier die nog geen uitgewerkt regeerprogramma heeft en bij het aantreden al uitgekafferd werd door Wilders, de leider van de belangrijkste partij die de regering steunt.

In het Verenigd Koninkrijk staat premier Keir Starmer voor de opdracht het land er weer bovenop te krijgen zonder al te veel te veranderen. Door het brokkenparcours van de tory's bestond zijn campagnestrategie vooral in geen fouten te maken en geen bruuske revoluties te beloven. Maar nu komt het echte werk.

Hetzelfde in Frankrijk, waar president Emmanuel Macron een coalitie in het centrum moet zoeken die een zo een brede brug van links naar rechts moet slaan, dat ze dezer dagen in de Belgische politiek al grappend 'Vivaldi II' wordt genoemd. Ondertussen staan in België de federale onderhandelaars deze week voor de leap of faith, om de sprong naar de formatie te maken.

Overal staat iedereen voor dezelfde kwadratuur van de cirkel: doen wat nodig is om het land beter te maken, zonder de kiezer nog kwader te maken.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.