Milieu als achilleshiel

algemeen hoofdredacteur

De PFOS-vervuiling in Zwijndrecht dijt uit tot een potentiële nachtmerrie voor de Oosterweelwerf en mogelijk andere bedrijven. Milieu en klimaat zijn in wel meer dossiers de achilleshiel in alles wat Vlaanderen onderneemt.

Om meer dan één reden staan de zenuwen strak gespannen in de Vlaamse regering in de aanloop naar maandag. OVAM, de Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij, komt dan op een speciale ministerraad tekst en uitleg geven over de PFOS-vervuiling van de 3M-site in Zwijndrecht. Eerder deze week werd na politiek gehakketak in de meerderheid, door een onverwachte zet van minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA), beslist een parlementaire onderzoekscommissie op te richten.

Wellicht de grootste reden voor de zenuwachtigheid is de krakkemikkige samenhang van de Vlaamse regering. Demir ziet zichzelf hier als een soort Robin Hood, maar noch haar eigen partij noch de coalitiegenoten apprecieerden haar solo slim. De cohesie van Jambon-I, die al niet te fameus was, krijgt er nog een knauw bij.

Maar los van de politique politicienne zijn er meer terechte redenen tot ongerustheid. Vooreerst zijn er het mogelijke gezondheidsrisico en de bezorgdheid die bij de bevolking ontstaan is. Antwerpse wetenschappers raadden donderdag aan om om het gebruik van de scharreleieren van eigen kippen te beperken, wegens de te hoge PFOS-aanwezigheid. Het advies slaat op een gebied met een klein miljoen inwoners, van Sint-Niklaas over Antwerpen tot Boechout en Brasschaat.

Wat is het precieze risico dat burgers vandaag lopen? Gaat het over grondwater of ook over andere vormen van overdracht? De Vlaamse regeringen van de afgelopen 20 jaar moeten bij deze niet uit de lucht komen vallen. Al van in 2004 zijn er signalen dat er PFOS-vervuiling is, en dat die zich bovendien niet beperkte tot de site van 3M. 17 jaar geleden bleek al dat de bosmuizen die in het natuurgebied naast de 3M-site liepen de hoogste concentratie PFOS ter wereld bevatten.

Werd met de opeenvolgende rapporten voldoende gedaan met de stand van de wetenschap en de kennis van saneringstechnieken van toen? Of is er hier wel degelijk sprake van bewuste laksheid, van collectief verzuim bij de opeenvolgende verantwoordelijke ministers (vaak van CD&V-signatuur, maar ook bijvoorbeeld Jef Tavernier van Groen)? Daarover moet OVAM helderheid brengen.

De Vlaamse erfenis is niet fraai. Het milieu- en klimaatbeleid van de afgelopen jaren was net als het uitzicht van Vlaanderen: een langgerekt lint met veel koterijen op wankele fundamenten.

De tweede reden van de hoofdpijn aan het Martelarenplein: hoever dijt dit dossier uit? De oppositiepartij Groen vraagt nu al om het werkterrein van de onderzoekscommissie uit te breiden naar de hele PFAS-familie, de groep van perfluorverbindingen waar de toxische stof PFOS deel van uitmaakt. Is de normering op zich wel streng genoeg? Dan komen ook tientallen bedrijven uit de haven in het vizier en zijn er mogelijk ook op andere plaatsen dan Antwerpen gezondheidsrisico's. Welke hypotheek legt dat op die bedrijven?

De meest concrete, verstrekkende reden waarom de Vlaamse regering én het Schoon Verdiep in Antwerpen zo zenuwachtig lopen ten slotte, heet Oosterweel. De werf van de eeuw, die al zo'n lijdensweg heeft gekend voor ze van start kon gaan, wordt mogelijk ernstig vertraagd. De Vlaamse regering hield vrijdag rekening met een stillegging.

Het PFOS-dossier illustreert dat milieu en klimaat ook nu weer de achilleshielen zijn van de grote stad die Vlaanderen is. Eerder toonden het stikstofdossier en het water- en verhardingsprobleem dat al aan. Of neem de CO2-uitstoot die tegen 2030 met 40 procent verminderd moet worden en de immense uitdagingen dat dat voor industrie en landbouw met zich meebrengt. En vergeet de onoplosbare knoop van de verminkte ruimtelijke ordening niet. Op een zeer beperkte ruimte moeten we industrie, landbouw, bewoning en milieu en klimaat met elkaar verzoenen.

En de erfenis is niet fraai. Het beleid van de afgelopen jaren was op dat vlak net als het uitzicht van Vlaanderen: een langgerekt lint met veel koterijen op wankele fundamenten. Met die erfenis moet deze Vlaamse regering een evenwicht vinden tussen haalbare milieunormen en de economie, en de speelruimte wordt altijd maar kleiner.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud