In Brandenburg en Saksen stootte de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) door, de traditionele partijen ontsnapten nipt aan een democratische kaakslag.

In de Duitse deelstaten Brandenburg en Saksen kwam AfD telkens uit op een tweede plaats. In Brandenburg bleef de sociaaldemocratische SPD nipt de grooste partij, in Saksen was het de christendemocratische CDU die het pleit won. Maar beide partijen, die in de grote coalitie (GroKo) Duitsland leiden, verloren zwaar terrein.

Brandenburg en Saksen zijn deelstaten die liggen in voormalig Oost-Duitsland. De AfD profiteert van het ongenoegen dat heerst in het oosten van Duisland. Vele 'Ossies' vinden dat ze, dertig jaar na de val van de Muur in Berlijn, nog steeds als tweederangsburger worden behandeld in Duitsland. Dat is koren op de molen van de AFD. Daarnaast speelt de partij ook volop de anti-migratiekaart uit. 

Wat al duidelijik werd in de recente Europese verkiezingen in Duitslandi, wordt nu in de deelstaten nog maar eens bevestigd: de AfD is een blijvende en snelgroeiende politieke kracht in Duitsland. 

Een tweede tendens is eveneens duidelijk. De twee traditionele partijen verliezen steeds meer van hun pluimen. In Brandenburg regeert de SPD al ruim 26 jaar. De partij haalde daar vaak de absolute meerderheid, maar is nu dermate afgekalfd dat ze de AfD amper af kan houden. In Saksen kon ook de CDU haar leiderspositie bewaren, maar ook hier ging de partij achteruit, terwijl de AfD sterk won.

Doordat de AFD zo sterk staat, wordt de coalitievorming in beide deelstaten overigens geen evidente oefening.

De uitslag zorgt er eveneens voor dat een directe regeringscrisis in Berlijn nipt vermeden wordt.

De uitslag zorgt er eveneens voor dat een directe regeringscrisis in Berlijn nipt vermeden wordt. Het zou dramatisch geweest zijn voor de bondsregering als in een van de twee deelstaten de AfD de koppositie zou genomen hebben. 

Maar de twee grote partijen kunnen niet voorbij aan de vaststelling dat ze niet langer een grote volkspartij zijn. In Saksen is de SPD inmiddels de kleinste van de vijf partijen die in het deelstaatparlement zetelen. De CDU is in Brandenburg de derde partij. Het beleid van Berlijn wordt in de deelstaten cash betaald door de traditionele partijen.

De uitslag van de deelstaatverkiezingen zal wel wegen op de bondsregering. Is een onmiddellijke crisis vermeden, dan is het gevaar niet geweken. In december van dit jaar moet de SPD de GroKo evalueren. In het licht van de uitslagen van Brandenburg en Saksen is de kans groot dat de partij verder blijft zwalpen. De SPD moet eerst nog een nieuwe leiding kiezen en die procedure zal de al zwaar geteisterde partij wellicht nog meer interne ruzie brengen.

De AfD profiteert optimaal van de crisis van de twee grote partijen. Hoe de opmars van deze partij afgeremd kan worden, is niet duidelijk. De kans is bovendien groot dat bij een volgende deelstaatverkiezing in het Oosten, de AfD ook effectief de grootste wordt. En daarmee is de Duitse politiek niet ontsnapt aan een tendens die heel Europa in zijn greep heeft.

 .

Lees verder

Tijd Connect