Professor Van den Wijngaert: 'Zeggen dat prins Filip gelijk heeft, is contraproductief'

(tijd) - Prins Filip heeft met zijn uithaal naar het Vlaams Belang de monarchie en België geen goede dienst bewezen, zegt Mark Van den Wijngaert, hoogleraar geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Brussel. 'Zulke gevaarlijke uitspraken bedreigen de monarchie. Een parlementaire monarchie staat boven de partijen, boven de gemeenschappen. Doet de koning of de prins partijdige uitspraken, dan wordt hij zelf onderwerp van discussie en is het hek van de dam. Wat er nu gebeurt, is koren op de molen van hen die de monarchie niet in hun hart dragen. Zeggen dat de prins gelijk heeft, zoals de Franstaligen doen, is contraproductief.'

Mark Van den Wijngaert is een autoriteit als het gaat over het koningshuis. We wilden weten hoe ver de kroonprins te ver kan gaan. Maar laten we beginnen bij het begin.

Sinds wanneer wordt prins Filip voorbereid op het koningschap?

Mark Van den Wijngaert: 'In de laatste jaren van Boudewijn was er duidelijk een tendens om Filip als kroonprins naar voren te schuiven. Boudewijn heeft mensen aangesproken om Filip een opleiding te geven. Zo is professor Robert Senelle aangewezen om hem de beginselen van het grondwettelijk recht bij te brengen, maar ook andere mensen zijn als bijzondere leraren aangetrokken om de prins wegwijs te maken in het labyrint waarin hij zou terechtkomen. De prins heeft al jaren een eigen kabinet op het koninklijk paleis, met een staf van medewerkers die dossiers voorbereiden, die hem met raad en daad bijstaan en hem op het koningschap voorbereiden.'

Wat houdt zo'n voorbereiding in? Bestaat er een soort handboek voor?

Van den Wijngaert: 'Ik denk het niet. Kijk naar de geschiedenis van België. Iemand als Leopold III is na het verongelukken van zijn vader plots en onvoorbereid koning moeten worden. Boudewijn was niet voorbereid. De troonsafstand zat er wel aan te komen, maar het paleis dacht dat Leopold III nog lang koning zou blijven. Albert II is koning geworden, omdat Filip nog te jong was. Ook dat lag niet in de lijn van de verwachtingen.'

Van den Wijngaert: 'Ja. Je kunt wel zeggen dat Leopold III van zijn vader dingen geleerd had, al is het de vraag of hij de goede dingen had geleerd. Zo heeft hij de politieke minachting tegenover de politieke partijen en vooral de socialisten geërfd. Wat zijn vader op discrete manier aanbracht, heeft Leopold III op virulente manier naar buiten gebracht met zijn kritiek op de politieke partijen en op het politieke regime. In zijn memoires zegt Leopold dat hij zich bij moeilijke beslissingen vaak afvroeg: wat zou mijn vader doen? Daardoor heeft hij verkeerde beslissingen genomen, omdat heel het tijdsgewricht veranderd was.'

'Boudewijn had in zijn eerste jaren goede politieke peetvaders, zoals Gaston Eyskens, Achille Van Acker en Pierre Harmel. Die leerden hem aan wat van een vorst in een nieuwe parlementaire monarchie werd verlangd. Wat hij kon doen en wat niet. De leerschool is vaak de politiek zelf, de ervaring van de politiek van elke dag. Dat is soms pijnlijk, want je leert met scha en schande. Filip heeft het voordeel dat hij als kroonprins naar voren is geschoven en een lange aanloop kan nemen.'

Als hij zo goed omringd is, als hij al zo lang voorbereid wordt op het koningschap, kun je dan niet de vraag stellen of prins Filip wel in een emotionele bui cavalier seul heeft gespeeld. Was het geen bewuste keuze?

Van den Wijngaert: 'Ik vermoed dat zo'n dingen niet kunnen gebeuren, als de prins zich hier in België bevindt. Een beetje oneerbiedig heb ik dat het 'schoolreissyndroom' genoemd. Als mensen samen op reis zijn, in gezelschap onderweg zijn, ontstaat er een vertrouwensband. Dan ga je dingen zeggen die je anders voor jezelf houdt. Heel de vraag is of Story goed begrepen heeft of het de bedoeling was de uitspraken van de prins te publiceren. Ik denk niet dat Story er zich bewust van was dat het zo'n politieke schokgolf zou veroorzaken.'

'Normaal gezien zijn de koning en de kroonprins omringd door raadgevers die hen beschermen tegen uitspraken die politieke allures kunnen krijgen. De grondwet wil niet dat de koning politieke uitspraken doet. Hij kan binnen de regering raadgeven, informeren of waarschuwen. Maar volgens de grondwet mag de koning nooit alleen naar buiten treden. In het verlengde daarvan zou je kunnen zeggen dat de kroonprins of stagedoende koning niet naar buiten mag treden met een uitgesproken politieke mening. Hij mag zich niet uitspreken over een politieke partij en in feite evenmin over de staatshervorming. Filip mag de splitsing van de buitenlandse handel niet ter discussie stellen. In het parlement was daarvoor een tweederde meerderheid.'

Ten tijde van de Dutroux-affaire is koning Albert, weliswaar gedekt door de regering, ook naar buiten getreden om chaos in het land te vermijden. Heeft prins Filip niet vanuit dezelfde bezorgdheid gehandeld? Is dat een nieuwe lijn, dat het koningshuis naar buiten treedt als het vindt dat het land in gevaar is?

Van den Wijngaert: 'Ga je die weg op, dan komt de monarchie in gevaar. Gaat het koningshuis zich voortdurend te buiten aan politieke uitspraken, dan komt het zelf ter discussie te staan. Daarom ook zegt de grondwet dat niemand mag vertellen wat de koning in het kader van de regering zegt. Maar ook de koning zelf mag de kroon niet ontbloten, want dan wordt hij zelf onderwerp van discussie. Dat hebben we gezien bij Leopold III. Vanaf het moment dat er maar één partij en één regio voor hem waren, was het met hem gedaan. Hij kon nooit meer het symbool zijn van de eenheid van de Belgen.'

Is prins Filip nu ook niet het voorwerp van communautaire discussie? De Vlaamse partijen keuren de uitspraken van de prins af, terwijl de Franstalige partijen de prins steunen in wat hij heeft gezegd.

Van den Wijngaert: 'Ik heb inderdaad gehoord dat vice-premier Laurette Onkelinx (PS) de prins gelijk geeft in wat hij heeft gezegd met betrekking tot Vlaams Belang en de bedreiging die daar vanuit gaat. Maar de vraag die men zich moet stellen, zeker als vice-premier, is niet of je akkoord gaat met wat de prins zegt. Natuurlijk gaan veel mensen akkoord met wat hij heeft gezegd. Wie niet voor het Vlaams Belang heeft gestemd, is het allicht eens met de prins. Maar een vice-premier mag er toch niet de minste twijfel over laten bestaan dat hij of zij achter de communiqués van de premier staat. De premier moet vandaag in het parlement verantwoording afleggen. De verantwoordelijkheid voor al wat de koning en de kroonprins doen en zeggen, komt bij de regering te liggen. Vandaar dat teksten van de koning of de kroonprins gekend moeten zijn door het kabinet van de premier. Het moet in eenklank zijn met wat de regering doet.'

Heeft het u verbaasd dat er communautair anders wordt gereageerd?

Van den Wijngaert: 'Nee. Laurette Onkelinx en Didier Reynders spreken voor hun eigen kiespubliek. Zij zeggen voor de televisie: wij gaan akkoord, het Vlaams Belang is een bedreiging voor België. Dat is een politieke boodschap voor hun kiezers. Maar je moet een duidelijke hiërarchie volgen. De kroonprins, de toekomstige koning, moet worden bijgebracht dat wat hij heeft gedaan niet kan. Zoals Verhofstadt ook direct gedaan heeft.'

Moet er niet een expliciete gedragscode voor het koningshuis komen?

Van den Wijngaert: 'Ja. Leopold III was de laatste autoritaire koning. Onder Boudewijn heb je een erosie gekregen van de koninklijke macht. De particratie, de macht van de partijen, brak toen door. Langzaam heeft de particratie de rol van de koning overgenomen. Het zijn de partijen die de ministers benoemen, terwijl in de grondwet nog altijd staat dat de koning dat doet. Het zijn de premier en de partijvoorzitters die beslissen verkiezingen te houden, terwijl in de grondwet nog staat dat de koning het parlement ontbindt. In de praktijk doet de politiek aan politiek. In de jaren zeventig heeft Boudewijn dat ingezien. Hij nam afstand van de politieke besluitvorming en mat zich een morele en humane rol toe. Dat is een onomkeerbare evolutie, die prins Filip niet meer kan terugdraaien. De macht van de koning vermindert verder naargelang de democratisering en particratie toenemen.'

De vrije meningsuiting is er voor iedereen, behalve voor de koning en de kroonprins?

Van den Wijngaert: 'Nee, de koning en prinsen kunnen privé zeggen wat ze willen. Maar als kroonprins moet je je wel houden aan de regels van terughoudendheid, om het ambt te beschermen, om jezelf te beschermen. Koning Boudewijn kreeg van de regering het fiat om, voorafgaand aan de goedkeuring van de abortuswetgeving in het parlement, zich in zijn kerstboodschap als persoon uit te spreken tegen abortus. Met instemming van de regering heeft hij gezegd voor het 'ongeboren leven' te zijn. In samenspraak met de regering is veel mogelijk.'

Wim VAN DE VELDEN

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud