Al een kleine twintig jaar daalt de kwaliteit van het Vlaams onderwijs. We kunnen het niet nog eens twintig jaar zo laten lopen.

Sinds de OESO, de denktank van de rijke landen, in 2000 voor het eerst de kwaliteit van het Vlaams onderwijs begon in kaart te brengen, gaat het bij iedere nieuwe meting bergaf met die kwaliteit. Ook in de gisteren bekendgemaakte resultaten. In de Vlaamse scholen krimpt de wiskundeknobbel, gaat de leesvaardigheid achteruit en blinken scholieren steeds minder uit in wetenschap. Wat ooit de parel aan de kroon van de Vlaamse overheid was - onze scholen - is beetje bij beetje doffer geworden.

Dat moet alarmbellen doen afgaan. Vlaanderen heeft maar twee troeven om welvaart op te bouwen: een logistiek interessante ligging en de hersenen en de werkkracht van de inwoners. Dat de kwaliteit van het onderwijs al een kleine twee decennia afglijdt, betekent dat we spelen met die welvaart.

Vertrekkend van een leeg blad zouden scholen er anders uitzien.

Dat zou een hervorming van het Vlaams onderwijs in gang moeten zetten die verder reikt dan de ambitie van de regering-Jambon. Vertrekkend van een leeg blad zouden scholen er anders uitzien. En ze zouden op veel punten anders zijn dan hoe het Vlaams onderwijs er op dit moment uitziet.

In een ideale wereld vertrek je van wat een kind nodig heeft. In die wereld vinden schooldirecties ten minste voldoende, goed opgeleide leerkrachten om hun vacatures in te vullen. Die leerkrachten zijn vervolgens vooral bezig met lesgeven en kennis opbouwen.

Schooldirecties moeten in staat zijn een personeelsbeleid die naam waardig te voeren, waarbij ze uitmuntende pedagogen kunnen belonen en zwaar ondermaatse leerkrachten kunnen ontslaan. De scholen zouden zelf geëvalueerd worden op de vooruitgang die hun leerlingen maken. Die resultaten laten dan toe gericht bij te sturen, te ondersteunen waar nodig, streng te zijn waar het moet en te belonen waar het kan.

Ecosysteem

Maar zo ziet ons onderwijs er niet uit. Het is een ecosysteem waar andere belangen spelen en andere gevechten worden uitgevochten: koepels vechten tegen elkaar om leerlingen en geld, vakbonden proberen van de overheid meer geld voor de leerkrachten af te dwingen, koepels willen niet dat de Vlaamse regering zich moeit met hoe er wordt lesgegeven. Op de achtergrond woedt het ongemakkelijke gevecht over wie de migrantenjongeren opleidt.

Veel van die gevechten zijn eeuwenoud. Ze zijn afgebakend tot in de grondwet, waar de vrijheid van onderwijs in staat gebeiteld. Ze zijn begrensd door wat als verworven wordt beschouwd, zoals de vaste benoeming of een bureaucratische manier van verloning en promotie. Tegenover die verworvenheden en onderwijsvrijheden stond destijds iets even uitzonderlijks: een uitstekend onderwijs, dat een generatie arbeiderskinderen intellectueel ontvoogde en waar iedereen fier kon op zijn.

De dalende onderwijskwaliteit verplicht ons radicaler na te denken of dat systeem nog goed genoeg werkt. En waar precies het beter moet. Dit duurt nu al twee decennia. We kunnen het niet nog eens twintig jaar zo verder laten lopen.

Lees verder

Tijd Connect