Sociaal én gesloten

Is Franstalig België bereid de welvaartsstaat strakker te vergrendelen om hem daarna socialer te maken? Het wordt een belangrijke politieke vraag.

Er bestaan goede socialisten, glimlachte N-VA-boegbeeld Theo Francken gisteren in een toespraak voor de Brusselse zakenclub Club van Lotharingen. Daarmee verwees hij niet naar Belgische, maar naar Deense socialisten. Zij stoelen hun beleid op een streng migratiebeleid en een sterk sociaal beleid: hard voor wie van buiten de grenzen binnen wil, warm voor wie er al is en bijdraagt.

Francken, die voor de N-VA mee onderhandelt over de gevoelige thema’s integratie en onderwijs in de Vlaamse formatie, ziet in het Deense voorbeeld een manier om het ‘pact tussen de belastingbetaler en de staat’ te herstellen. Hij ziet er ook een weg in die de N-VA en de PS samen kunnen bewandelen.

Is dit de strategische doorbraak die de PS en de N-VA op de vooravond van een regeringsdeelname brengt? Het valt te betwijfelen. Toch is wat Francken gisteren zei interessant.

Een eerste reden ligt in wat politicologen ‘het venster van Overton’ noemen. Dat ‘venster’ beschrijft het publieke debat, waarbij ideeën kunnen opschuiven van ‘ondenkbaar’ naar ‘radicaal’, ‘aanvaardbaar’, ‘verstandig’ en uiteindelijk ‘overheidsbeleid’. Voor politici doet het ertoe als ze in het publiek debat een idee van ondenkbaar of radicaal kunnen laten opschuiven naar aanvaardbaar of verstandig. Het creëert politieke ruimte om een compromis te maken én daar ook voldoende steun voor te vinden.

Een tweede reden waarom de analyse interessant is, is omdat ze juiste ingrediënten bevat. De partijen die erop vooruitgingen in mei bouwden hun campagne op migratie (Vlaams Belang), koopkracht (PVDA/PTB) en klimaat (Groen). Het pleidooi voor een meer gesloten sociale zekerheid verenigt minstens de eerste twee thema’s.

Het toont hoe een van de nieuwe breuklijnen in de politiek gaat over de keuze tussen een open en een gesloten samenleving. De vraag in welke mate je eerst moet bijdragen tot een systeem van sociale verzekering voor je er de vruchten van kan plukken, gaat naar de essentie van die keuze. Het dwingt ook tot een helderder onderscheid tussen solidariteit met wie niets heeft, en de onderlinge sociale verzekering van zij die wel iets hebben.

Is het een weg waar de PS en de N-VA elkaar kunnen vinden? Misschien. Maar het wordt moeilijker dan dat. In de zoektocht naar miljarden zal het botsen op de klassieke breuklijn tussen linkse belastingen en rechtse besparingen. De Vlaamse regering, die dezelfde partijen zal tellen als de voorbije vijf jaar, moet schipperen tussen wie in grote lijnen hetzelfde beleid wil en wie na de afstraffing door de kiezer verandering wil tonen. Bij alle kandidaat-regeringspartijen woeden de interne gevechten over wie de komende jaren de koers mag uitzetten. En de zoektocht naar een verzoening tussen het klimaat en koopkracht raakt nog altijd niet voorbij de slogans.

Ondertussen is het niet slecht dat het publieke debat over cruciale vragen kan beginnen. In welke mate de welvaartsstaat alleen binnen de nationale grenzen kan floreren, is zo’n vraag.

Lees verder

Tijd Connect