De onregelmatigheden bij de verkiezingen ontzeggen de Congolezen een democratisch bestuur.

De voorlopige uitslag van de Congolese presidentsverkiezingen verbaasde vrijwel iedereen. De verkiezingscommissie riep Félix Tshisekedi uit tot winnaar. Tshisekedi, zoon van de roemruchte oppositieleider Etienne Tshisekedi, stak meteen de hand uit naar aftredend president Joseph Kabila. Voor het eerst is in Congo een regimewissel in de maak via de stembus. Andere regimewijzigingen gebeurden meestal via staatsgrepen of electorale fraude. Althans, zo lijkt het op het eerste gezicht.

Maar er is veel twijfel. De uitslag wordt niet gecontesteerd door Emmanuel Shadary, de kandidaat van Kabila, maar wel door Martin Fayulu. Die laatste heeft reden tot klagen. Volgens de Congolese katholieke kerk is Fayulu de winnaar van de verkiezingen. De kerk baseert zich op het verslag van 40.000 observatoren. Hoewel ze Fayulu niet bij naam noemde, gaf de kerk te kennen dat de uitslag niet overeenstemt met wat ze op het terrein had vastgesteld.

Ook de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Yves Le Drian, liet verstaan dat er onregelmatigheden waren tijdens de verkiezingen. Onze minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) was voorzichtiger en hield het op een chaotisch verloop.

Er komt dus geen regimewissel, de namen en gezichten veranderen, maar niet de ultieme machtshebbers.

Onderhandelde overgang

Diplomatieke bronnen maken gewag van een onderhandelde overgang. Kabila zou Tshisekedi tijdelijk de macht gunnen om zich over vijf jaar opnieuw kandidaat te stellen. Er komt dus geen regimewissel, de namen en gezichten veranderen, maar niet de ultieme machtshebbers. Kabila begreep ook wel dat zijn kandidaat het niet zou halen en onderhandelde met Tshisekedi deze oplossing. Hij houdt zo zijn kansen gaaf om opnieuw mee te dingen naar het presidentschap in 2023.

De verkiezingen verliepen onder een slecht gesternte. Ze werden twee jaar te laat gehouden en de verkiezingscommissie had twaalf dagen nodig om tot een voorlopige uitslag te komen. Daags na de stembusslag legde de overheid bovendien het sms- en internetverkeer plat. Het is de eerste keer dat een regime in Afrika dat doet.

Kabila volgde zijn vader op toen die in 2001 door een lijfwacht werd vermoord. Hij toonde zich een harde en onverbiddelijke leider, die het land 18 jaar in de klem hield. De corruptie vierde hoogtij, zelfverrijking bleef de norm.

Na 59 jaar onafhankelijkheid blijkt het houden van democratische verkiezingen nog altijd een aartsmoeilijke opgave.

Hoe het nu voort moet, is onzeker. Fayulu heeft het over een ‘electorale staatsgreep’ en vecht de uitslag aan. De VN-Veiligheidsraad buigt zich ook over de presidentsverkiezingen. Of dat veel zal veranderen, is maar de vraag. De belangrijkste vraag is of deze uitslag de onrust in Congo opdrijft. In de hoofdstad was dan wel een feestelijke stemming na de bekendmaking van de uitslag, elders in het land waren er al rellen. Hoe groot de omvang van het protest wordt, moet nog blijken.

Het grootste slachtoffer van het schimmige spel rond de stembusgang zijn de Congolezen zelf. Na 59 jaar onafhankelijkheid blijkt het houden van democratische verkiezingen nog altijd een aartsmoeilijke opgave. Het houden van open en eerlijke verkiezingen zelfs onmogelijk. Voor een land dat aan de grond zit door economisch wanbestuur en dat politiek en etnisch diep verdeeld is, lijkt geen beterschap op komst. Vooral dat betere toekomstperspectief ontbeert de Congolese bevolking al veel te lang.

Lees verder

Tijd Connect