Op 31 december is Vladimir Poetin 20 jaar aan de macht in Rusland. Maar het is steeds minder een evidentie.

De Russische president, Vladimir Poetin,beleeft een drukke eindejaarsperiode. Samen met de Duitse kanselier Angela Merkel zet hij al enkele dagen alle zeilen bij om de omstreden gaspijpleiding Nord Stream 2 te redden nu de Verenigde Staten strafmaatregelen afkondigden tegen het project.

Tegelijkertijd superviseerde hij de onderhandelingen over een ruil van Oekraïense gevangenen tegen pro-Russische separatisten. Niet zonder succes. De uitwisseling vond afgelopen weekend plaats. Tot tevredenheid overigens van Merkel.

Beide kwesties leidden voorlopig de aandacht wat af van een bijzondere verjaardag: dinsdag is Poetin precies twintig jaar aan de macht in zijn land. Het was Boris Jeltsin die op 31 december 1999 aankondigde dat hij de macht doorgaf aan de voormalige chef van de FSB-inlichtingendienst.

De man uit Sint-Petersburg was op dat moment voor velen nog een nobele onbekende. Maar dat zou gauw veranderen. Poetin maakte al snel komaf met de wilde anarchie en chaos waarin Jeltsin Rusland had gebracht nadat de communistische partij de macht verloren was en het Sovjetrijk verbrokkeld was. 

De Russische annexatie van de Krim en de steun van Moskou voor de rebellen in het oosten van Oekraïne in 2014 luidden een grote internationale ommekeer in. Niet alleen de VS maar ook Europa keerde zich volledig af van Rusland.

Poetins missie heeft er altijd in bestaan de glorie en macht van Rusland te herstellen, desnoods met harde hand. De aanpak van het Tsjetsjeense terrorisme in het begin van zijn ambtsperiode was een afspiegeling van wat later zou volgen met opstandige gebieden. 

Poetin maakte ook komaf met de oligarchen die zich verrijkt hadden onder Jeltsin en de Russische staat werd opnieuw de belangrijkste drijfkracht van de economie. Dankzij de hoge olie- en gasprijzen kon de ex-KGB'er garanderen dat de modale Rus het beter kreeg. Die strategie krikte natuurlijk de populariteit van de president op.

Maar niet alles verliep voorspoedig. Toen de voormalige Oostbloklanden in 2004 massaal aansloten bij de Europese Unie, voelde Rusland zich duidelijk bedreigd. Het maakte Poetin ook achterdochtig. De EU-uitbreiding naar het oosten kwam er tegen eerdere afspraken in, al leek iedereen in het Westen die afspraken vergeten te zijn.

Met de Amerikanen is de verstandhouding nooit echt goed geweest. Waar Bill Clinton nog optimistisch was, liep de relatie helemaal stuk bij George W. Bush en Barack Obama. Donald Trump neemt een halfslachtige houding aan tegenover Poetin en Moskou.

De Russische annexatie van het schiereiland Krim en de steun van Moskou voor de rebellen in het oosten van Oekraïne in 2014 luidden een grote internationale ommekeer in. Niet alleen de VS maar ook Europa keerde zich volledig af van Rusland. Het regende sancties die bovenop een belabberde economische toestand kwamen.

Tijdens de eerste jaren van zijn mandaat zette Poetin Rusland opnieuw op de kaart, maar nadien duwde hij zijn land met zijn beleid opnieuw in isolement.

Omdat een totale isolering dreigde door de strafmaatregelen, ging Poetin nieuwe bondgenootschappen aan en boorde hij nieuwe inkomsten aan met gasleveringen. China en Turkije werden belangrijke partners, al bleef ook Duitsland op een dubbelzinnige manier afnemer van Russisch gas. Die inkomsten waren welgekomen omdat het binnenlands sociaal beleid steeds moeilijker te financieren viel.

Rusland ontpopte zich de afgelopen jaren ook als een belangrijke speler in de informatieoorlog. Inmenging in verkiezingen door Russische groepen werd gemeengoed in de westerse wereld.

In Rusland zelf smoorde Poetin iedere vorm van kritiek. Dat beleid leidde ertoe dat eigenlijk geen echte oppositie tegen hem gevormd kon worden en hij verkiezing na verkiezing bleef winnen.

Maar Poetin krijgt het steeds moeilijker. Zijn mandaat loopt nog tot 2024. De elegantste manier om ermee te stoppen is te streven naar een ordelijke overdracht van de macht. Het probleem is dat dat zelden gebeurt met mensen die lang aan de macht zijn. 

Tijdens de eerste jaren van zijn ambtstermijn zette Poetin Rusland opnieuw op de kaart, maar nadien deed hij zijn land met zijn beleid opnieuw in isolement belanden. Zijn aanvankelijke populariteit is omgeslagen in angst voor de repressieve machine die de Russische staat is geworden. 

Twintig jaar Poetin heeft Rusland geopolitiek dan wel weer op de kaart gezet. Het democratische en economische deficit is enorm gegroeid. Of Vladimir Poetin dat nog zal keren voor 2024, valt te betwijfelen. Uit dat hout is hij niet gesneden.

Lees verder

Tijd Connect