Met een dubieuze vraag om uitstel neemt Boris Johnson een grote politieke en juridische gok. Ook is het volstrekt onduidelijk of er een parlementaire meerderheid is voor de deal tussen de EU en de Britse premier.

De uitzonderlijke parlementaire zitting in het Britse Lagerhuis op zaterdag leverde uiteindelijk niets op. Door het Letwin-amendement goed te keuren blokkeerde het parlement de facto een stemming over de nieuwe brexitdeal. Het is dus nog steeds niet duidelijk of er een meerderheid in het Lagerhuis is om het akkoord met Europa goed te keuren.

Met duidelijke tegenzin stuurde Johnson Europa zaterdagavond de wettelijk verplichte brief om uitstel te vragen. Maar de premier ondertekende die niet. Hij ondertekende wél een tweede brief waarin hij stelde dat uitstel schadelijk is voor het Verenigd Koninkrijk en voor de EU. Een derde brief van de Britse EU-ambassadeur was bedoeld om de briefwisseling te duiden.

Europa reageert voorzichtig op deze merkwaardige vraag tot uitstel. Terecht. Want waarom wordt uitstel gevraagd? Het is moeilijk om wat extra tijd te geven als je niet weet of de deal überhaupt een kans maakt.

Europa kan dus maar best zijn beslissing over het uitstel een tijdje uitstellen.

De verwachting is dat de Europese leiders de kat uit de boom kijken. Waarmee ze tegelijkertijd de druk op de ketel houden en dus meespelen in de strategie van Johnson. Na twee deals met twee verschillende premiers die nergens naartoe lijken te gaan, is de brexitmoeheid op het continent groot. Een derde deal onderhandelen is voor Europa wellicht een brug te ver.

De Europeanen hoeven niet de agenda van de Britten te volgen. De vraag om uitstel tot 31 januari is een Britse wet. Die is eenzijdig afgekondigd en de rest van de EU is er niet in geconsulteerd. De termijn is niet het enige, ook de reden van het uitstel is van tel. Gaat het om een 'technische' verlenging om de deal ordentelijk door het Britse parlement te krijgen?

De situatie kan ingrijpend veranderen als er in het Verenigd Koninkrijk vervroegde parlementsverkiezingen komen of een tweede referendum, ditmaal over de deal van Johnson. Dat zijn belangrijke politieke verschuivingen die uitstel verantwoorden. Al is het dan helemaal onduidelijk waarnaar het Britse schip zal varen.

De vaststelling blijft dat het Britse parlement al sinds januari systematisch de eigen premier afschiet. Maar datzelfde parlement heeft in al die tijd geen enkel gemeenschappelijk standpunt gevonden over wat dan wel moet gebeuren. Dat komt omdat de agenda's van de diverse groepen die zich verzetten, ver uit elkaar liggen en omdat geen meerderheid bestaat voor alternatieven.

Zelfs als eenmaal afscheid is genomen, moet de grootste klus nog beginnen. En dat zijn de onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa. Daar is de inzet mogelijk nog hoger.

Vervroegde verkiezingen organiseren om de geblokkeerde situatie op te heffen, is een uitweg. Al bestaat daartegen ook weerstand.

Europa kan dus maar best zijn beslissing over het uitstel een tijdje uitstellen. Al is het maar om te zien of Johnson een meerderheid heeft, of dat de brexitcarrousel nog eens een nieuw rondje draait.

Niemand krijgt in deze politieke saga graag de zwartepiet toegespeeld. Als Europa uitstel weigert, komt er automatisch een harde brexit, en dat wil Brussel zeker niet. In dit dossier gijzelt iedereen elkaar en dat betekent dat de brexitsaga verre van voorbij is.

Zelfs als eenmaal afscheid is genomen, moet de grootste klus nog beginnen. En dat zijn de onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa. Daar is de inzet mogelijk nog hoger en zullen de standpunten nog verder uit elkaar liggen. Al die tijd blijft de 'no deal' onvermijdelijk spoken.

Lees verder

Tijd Connect