Jean Vanempten

Economische sancties zijn niet langer een louter politiek drukkingsmiddel. Ze worden steeds meer ultimatums met propagandistische bedoelingen.

De VS leggen Rusland nieuwe sancties op in de affaire-Skripal, de Russische dubbelspion die vergiftigd werd in het Verenigd Koninkrijk. Na het wegsturen van 60 diplomaten wil Washington nu ook beperkingen opleggen aan de verkoop van elektronische goederen. Als Rusland binnen de 90 dagen niet voldoet aan de Amerikaanse eisen, volgt een tweede salvo met ‘draconische’ maatregelen. Het Kremlin liet al weten dat de sancties ‘illegaal en onaanvaardbaar’ zijn en kondigde tegenmaatregelen aan.

Het scenario is vertrouwd. Eerder legden de VS al sancties op aan Iran. Nadat president Donald Trump eenzijdig het nucleaire akkoord met Teheran had opgezegd, kreeg het land een eerste reeks sancties te verwerken. Een tweede reeks is ook al aangekondigd als de eerste reeks niet afdoende blijkt.

De sancties tegen Iran hebben ook voor Europese bedrijven een grote impact. Alle grote Europese ondernemingen hebben hun investeringen in Iran al afgeblazen uit vrees voor Amerikaanse monsterboetes. Dat Europa wel aan de nucleaire deal blijft vasthouden, is van geen belang. Door de dollar is de Amerikaanse jurisdictie wereldwijd aanwezig en kan iedere Amerikaanse rechter een bedrijf vervolgen als het in dollars handelt en de Amerikaanse regels niet volgt.

Dat is een verregaande vorm van extraterritorialiteit, waar juristen grote vragen bij hebben. Maar in de praktijk valt weinig tegen de almacht van de dollar te beginnen.

Het gebruik van sancties komt tegenwoordig neer op het stellen van een ultimatum. Tot voor kort waren sancties bedoeld om het gedrag van een land te bestraffen in de hoop dat het zijn gedrag bijstuurt. Nu leidt de ene bestraffing haast automatisch naar de volgende. De escalatie van het conflict is ingebouwd. Daarbij wordt nauwelijks naar de effectiviteit van de economische sancties gekeken. Ze zijn steeds meer een politiek propagandaspel geworden.

Meestal doen de sancties niet waarvoor ze bedoeld zijn. De jarenlange economische blokkade van Cuba heeft het communistische regime daar eerder in het zadel gehouden dan dat ze tot openheid hebben geleid. Op Rusland, dat al sinds de annexatie van de Krim sancties van Europa en de VS kreeg opgelegd, hebben de sancties evenmin veel invloed. Integendeel, ze versterkten de positie van president Vladimir Poetin omdat hij door de sancties een gemakkelijke buitenlandse vijand heeft in wiens schoenen hij de schuld voor de economische malaise kan schuiven.

Voor Iran lijken we op een soortgelijk scenario af te stevenen, waarbij het dictatoriale, theocratische regime het land nog strakker in de hand zal houden.

Het sanctiewapen wordt tegenwoordig vaak en vlot gebruikt. Zelfs Saoedi-Arabië meent Canada onder druk te moeten zetten nadat het land vragen gesteld had bij de mensenrechtensituatie in het Arabische land. Terechte vragen overigens.

Bij dit alles blijft een vaststelling overeind: het gebeurt zelden dat de sancties het beoogde doel bereiken. Meestal zijn het de gewone mensen die eronder lijden omdat de economie achteruitgaat. Alleen krijgen de machthebbers daarvoor niet de schuld. De zwartepiet gaat naar degene die de sancties oplegt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content