Vlaming betaalt weldra ook voor afvoer regenwater

(tijd) - De talloze overstromingen de voorbije zomer hebben veel mensen kwaad gemaakt. Het rioolstelsel, dat ook massaal regenwater afvoert, is onmiskenbaar een van de belangrijkste oorzaken. Dat probleem oplossen kost vooral de gemeenten veel geld. Zij overwegen dat geld te halen bij Amerikaanse bedrijven door riolen te verpanden of direct bij de burger door een jaarlijks rioolrecht. De burger zal voortaan niet enkel als vervuiler betalen, maar ook als verdunner.

Gewezen topambtenaar van milieu Jean-Pierre Matthijs, die nu directielid is van Vlario, de VZW die alle instanties overkoepelt die met riolen te maken hebben, waarschuwde zopas op de tweejaarlijkse milieuvakbeurs Ifest in Gent dat binnen vijf jaar ook de afvoer van regenwater belast zal worden. Dat regenwater passeert nu volslagen nutteloos de waterzuiveringsstations. Wie erin slaagt het af te koppelen van de riolen en/of het nuttig te gebruiken, wordt beloond.

Het Limburgse Overpelt is een van de eerste gemeenten die een gevarieerd tarief hebben ingevoerd voor de aansluiting op het rioolstelsel. Het gaat om eenmalige aansluitingskosten, die 372 euro bedragen. Wie evenwel zijn regenwater niet via het riool afvoert en/of het nuttig hergebruikt, krijgt in Overpelt een subsidie, zodat de minimale aansluitingskosten herleid worden tot slechts 100 euro.

Matthijs stelde in Gent dat elke individuele woning voortaan gecontroleerd zal worden op de hoeveelheid afvalwater en vooral op de hoeveelheid neerslag die via daken en verharde oppervlakten in de riool terecht komt. Die controle zal wellicht gebeuren samen met de jaarlijkse meteropname van het drinkwater.

Ook de drinkwatermaatschappijen beseffen dat zij in het kader van een integraal waterbeheer in Vlaanderen een complexere opdracht zullen krijgen. Er wordt dan ook volop naar samenwerking gezocht. Vier waterintercommunales - de BIMW uit Brussel, de IWVB uit Vlaams-Brabant en de IMWV en de TMVW die in heel Vlaanderen aanwezig zijn - hebben samen AquaDomo opgericht. Daarmee willen zij de gemeenten een totaal watermanagement aanbieden, van drinkwater tot afvalwater.

Maar ook Aquafin zoekt toenadering tot de drinkwatermaatschappijen om samen voor de gemeenten aan integraal waterbeheer te doen. Aquafin beseft als geen ander de problemen, waarmee de gemeenten kampen en biedt ook oplossingen aan voor onderhoud en aanleg van gemeentelijke riolen.

Het besef dat de waterhuishouding voortaan integraal benaderd moet worden, is nu doorgedrongen tot alle gemeenten en alle betrokken bedrijven, zegt Matthijs. 'Dat besef is gegroeid door de waterellende van de afgelopen jaren. Door de ondergelopen wijken en door zozeer aan het nobele streven van de Vlaamse regering om de waterlopen te zuiveren', vindt de topambtenaar.

Integraal waterbeleid is in de eerste plaats een uitdaging voor de gemeenten en het gewest, maar ook Aquafin en de drinkwatermaatschappijen zien in dat ze niet aan de zijlijn kunnen blijven staan. Vlario pleit voor een nieuwe overkoepelende structuur, het Gemeentelijk Waterbedrijf (GWB), om de nieuwe kerntaken inzake integraal waterbeheer in Vlaanderen uit te voeren.

Het GWB zou de technische kennis moeten verenigen, zowel van Aquafin als van de drinkwatermaatschappijen. Het zou zich evenwel niet op beleidsniveau bewegen, zegt Matthijs. In zijn visie blijft dat het voorrecht van de gemeenten, in overleg met de administratieve diensten van het Vlaamse Gewest als Aminal en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Maar het GWB matigt zich wel een breed gamma praktische opdrachten aan, van de uitbreiding van het gemeentelijke fijnmazige rioleringsnet en de aansluiting op de zuiveringsstations over het beheer en het onderhoud van de gemeentelijke waterinfrastructuur tot het klantenbeheer. Dat kan uiteraard niet gratis en het GWB zou dan ook financieringsmodellen opstellen en uniforme prijzen berekenen voor productie en distributie van drinkwater, een eenheidsprijs voor afvoer en zuivering van afvalwater en een eenheidsprijs voor de afvoer van hemelwater.

Matthys ziet in dat project vele voordelen. Het zou meteen een uniforme drinkwaterprijs creëren. Dat zal ook een transparante prijszetting voor alle watergebonden facturen in Vlaanderen tot stand brengen. De burger zal daar dan op kunnen inspelen door zelf maatregelen te nemen, zodat hij een gedeelte van de waterfactuur kan ontlopen. Het GWB wil voor de technische opdrachten een beroep doen op externe studiebureaus en aannemers en desnoods op gemeentelijk personeel.

Toch moeten uiteindelijk de gemeenten zelf op zoek gaan naar geld om aan al die eisen inzake integraal waterbeheer te kunnen voldoen. De grootste kosten liggen op het gemeentelijke niveau, zoals de uitbouw van het plaatselijke rioleringsnet, de afkoppeling van het regenwater van de riool en vooral het onderhoud van de riolen. Voor al die extra kosten zijn nieuwe inkomsten nodig.

Die nood aan geld om het rioleringsnet te onderhouden en te moderniseren, verklaart de interesse van steeds meer gemeenten om hun stelsel te verpanden aan gespecialiseerde bedrijven in de VS, waarvoor dat fiscaal aantrekkelijk is. Sint-Niklaas nam het voortouw, gevolgd door Hamme, Oostende, Brugge en Leuven. Sommige waterintercommunales bieden nu ook hun diensten aan om die operatie voor al hun leden-gemeenten tegelijk uit te voeren.

Veel Vlaamse schepencolleges verdiepen zich in stapels dikke financiële contracten, waardoor ze 3 procent van de geschatte waarde van het rioolstelsel kunnen innen en toch eigenaar van het stelsel blijven. De grote financiële instellingen als Fortis, KBC en vele andere bieden zich aan als bemiddelaar. 'Het is ontstellend te merken dat zij er bijna evenveel aan verdienen als de gemeenten zelf', zegt een verontruste schepen van Financiën van Dendermonde.

Voorlopig heeft nog niemand de laatste stap gedaan en zo'n contract getekend. Alle kleine lettertjes zijn nog niet doorgenomen. Veel gemeenten en ook de Vlaamse milieuoverheid denken veeleer aan de instelling van een jaarlijks weerkerend rioolrecht. Dat recht zal modulair worden opgebouwd in functie van de vervuiling en de verdunning vanuit elke individuele woning.

Ook de gemeenten die het grote geld willen via de verpanding van hun riolen, behouden het recht om daar bovenop nog een rioolrecht te innen. De burger zal in geen enkel geval kunnen ontsnappen. Die factuur komt bovenop de miljarden euro's die de Vlaamse overheid al in Aquafin heeft gepompt om de bovengemeentelijke riolen en de zuiveringsstations te bouwen.

De oprichting van nieuwe structuren, zoals het GWB dat Matthijs voorstelt, wekt argwaan. De vraag rijst ook of een nieuw superbedrijf niet strijdig is met de concurrentieregels. Maar gemeenten die regelmatig te kampen hebben met overstromingen, zullen toch iets moeten gaan doen. De vraag is of de gemeenten zelf voor die kosten moeten instaan of dat er een bovengemeentelijke financiële solidariteit nodig is. Ook het Vlaams ministerie van Leefmilieu doet daarover nog geen uitspraken.

Ook de Belgische afdeling van het Wereldnatuurfonds (WWF) greep zopas de talloze overstromingen in ons land om te pleiten voor meer overstromingsgebieden (potpolders) langs de rivieren. Philippe Weiler van WWF verwijst in zijn pleidooi ook naar de nieuwe kaderrichtlijn water van de Europese Unie. Die legt een integraal waterbeheer op om rampen te voorkomen zoals de overstromingen van de Grensmaas in 1993 en 1995.

Een van de belangrijkste oorzaken voor de waterellende is de betonnering van het land, zodat het regenwater steeds meer moeite heeft door te sijpelen tot in de natuurlijke grondlagen. Weiler merkt ook op dat het regenwater bijna nergens in het land wordt afgekoppeld van het afvalwater, zodat steeds grotere stromen ontstaan naar de laagste punten waar de riolen samenkomen. Precies op die laagste punten hebben veel gemeenten, tegen elke logica in, verkavelingen toegestaan.

Maar ook in wat ogenschijnlijk nog vrije natuurgebieden zijn, kan het regenwater steeds moeilijker in de bodem doordringen. Al te veel velden worden gedraineerd, zodat de regen in versneld tempo afspoelt naar een nabije sloot of rivier. De zware machines compacteren de bovengrond, wat hun ondoordringbaarheid nog vergroot. Bovendien verdwijnen steeds meer waterrijke gebieden en kleine landschapselementen, die normaal spontaan veel water kunnen bufferen.

Langs de rivieren is de verdwijning van de natuurlijke overstromingsgebieden één van de belangrijkste oorzaken van de overstromingen. Nederland werkt systematisch aan de aanleg van extra overstromingsgebieden. In Vlaanderen moet voor de potpolders zoals in

Kruibeke veel politieke onwil en gebrek aan kennis overwonnen worden.

Volgens Weiler moet België op het gebied van waterbeheersing als een stadsstaat benaderd worden. Dit land is zo goed als volgebouwd en dat vereist een betere afstemming van alle plannen inzake waterbeheer. Matthijs zegt het nog veel concreter: alle bevoegdheden inzake water moeten dringend herverkaveld worden. Hij is zo eerlijk erbij te vertellen dat dit iedere burger opnieuw extra geld gaat kosten.

Guy VAN DEN BROEK

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud