'Wegenkaart naar vrede leidt niet tot oplossing'

(tijd) - Het vredesproces in het Midden-Oosten ligt op apegapen. Van het jongste vredesplan, alias de 'wegenkaart naar de vrede', is nog niets terechtgekomen. Israëli's en Palestijnen schuiven elkaar de schuld in de schoenen voor het mislukken van het vredesproces. Ze vrezen dat de 'wegenkaart' gedoemd is te mislukken zoals het vredesproces van Oslo ook de mist inging. Tien jaar na de ondertekening van de akkoorden van Oslo overheersen bitterheid en woede.

'Vrede tussen Palestijnen en Israëli's is enkel mogelijk als beide partijen als gelijkwaardigen aan de onderhandelingstafel schuiven', zegt de Palestijnse activist Alam Jarrar. In zijn bureautje in de Palestijnse stad Ramallah schetst hij het failliet van de akkoorden van Oslo. 'Het vredesproces mislukte omdat de Israëli's het domineerden. Ze plaatsten de Palestijnen voor voldongen feiten. Kijk maar naar de dramatische stijging van het aantal joodse kolonisten na 1993. Nu kan er niets veranderen tenzij internationale vredestroepen tussenbeide komen.'

Tien jaar na de akkoorden van Oslo heeft het optimisme plaats geruimd voor pessimisme. Op 13 september 1993 juichte de wereld de ondertekening van de akkoorden toe. Ze zouden immers het begin van het einde inluiden van het Israëlisch-Palestijnse conflict. 'Hier is ze dan: de toekomst', schreef de Israëlische auteur David Grossman opgetogen na de ondertekening door de Israëlische premier, Yitzhak Rabin, en de Palestijnse leider, Yasser Arafat. De akkoorden van Oslo leverden Rabin, Arafat en de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Shimon Peres, niet onverwacht de Nobelprijs voor de Vrede op.

Alam Jarrar herinnert zich het optimisme bij de Palestijnen. 'Het was de eerste maal dat Israël en de Palestijnen afstevenden op vrede', zegt hij. 'En we voelden ons de gelijken van de Israëli's.' Ook Timothy Rothermel, de vertegenwoordiger van het VN-Ontwikkelingsprogramma in de Palestijnse gebieden, zag de hoop groeien bij de Palestijnen. 'Veel Palestijnen gingen Hebreeuws studeren. Ze hoopten de Palestijnse gebieden uit te bouwen tot een toeristenoord voor de Israëli's.'

Maar van het vredesproces kwam bitter weinig terecht. Jarrar situeert het einde van het vredesproces bij de moord op Yitzhak Rabin, in november 1995. 'Rabin had tenminste een overtuiging. Zijn dood betekende ook het einde van het vredesproces.' Rabins opvolger, de rechtse Benjamin Netanyahu, stopte de akkoorden van Oslo in de ijskast. Zelfs Ehud Barak, nochtans een partijgenoot van Rabin, deed daarna nauwelijks moeite het vredesproces nieuw leven in te blazen. De huidige premier, Ariel Sharon, verklaarde de akkoorden van Oslo officieel dood.

Tien jaar na datum bekijken beide partijen het vredesproces van Oslo heel wat nuchterder. En de meeste Israëli's en Palestijnen geven toe dat het vredesproces niet deugde. 'Het vertrouwen bleef zoek', zegt de Israëlisch-Amerikaanse activist Jeff Halper. Hij leidt een Israëlische organisatie die vooral strijdt tegen de verwoesting van Palestijnse huizen door het Israëlische leger. 'Nochtans was de idee achter het Osloproces nog niet zo slecht. Door de onderhandelingen over de gevoelige thema's, zoals het statuut van Jeruzalem of het lot van de vluchtelingen, uit te stellen, zou het vertrouwen tussen beide partijen kunnen groeien.'

Dat de Israëli's en de Palestijnen de vertrouwenskloof nooit overbrugden, ligt volgens Halper vooral aan de Israëlische houding. 'Israël was nooit geïnteresseerd in de oprichting van een leefbare Palestijnse staat.' Het is niet verrassend dat het officiële Israël een andere visie heeft op de mislukking van het Osloproces. 'Arafat dacht al snel dat hij meer kon loskrijgen van Israël door geweld te gebruiken', zegt David Saranga, een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. 'De Palestijnen hadden een eigen staat binnen handbereik, maar dat was niet genoeg voor Arafat.'

De meesten zijn er van overtuigd dat het uitstel van de onderhandelingen over bijvoorbeeld Jeruzalem en de vluchtelingen de doodsteek waren voor het vredesproces. 'Het uitstel van de finale onderhandelingen was nefast', zegt de Palestijnse activist Majed Nassar. 'Israël kreeg zo de tijd om het aantal kolonisten op de Westelijke Jordaanoever te verdubbelen.'

Om het vredesproces opnieuw op gang te brengen, publiceerden de Verenigde Staten in april een nieuw internationaal vredesplan: de 'roadmap' of 'wegenkaart naar de vrede'. 'Dat plan leidt waarschijnlijk tot niets', zegt Majed Nassar. 'Een akkoord is uitgesloten zolang er geen evenwicht is tussen de Israëli's en de Palestijnen.' 'Wij zijn de zwakke partij', zegt ook Alam Nassar. 'De VS en Israël bepalen de spelregels.'

De meeste Palestijnen storen zich aan de manier waarop de Verenigde Staten de uitvoering van het jongste vredesplan domineren. De Europese Unie, Rusland en de Verenigde Naties kregen van Washington slechts een marginale rol toebedeeld. Nochtans hadden ze samen de wegenkaart opgesteld. 'Het plan is niet ernstig', zegt Jarrar. 'Er is geen sprake van een echt vredesproces. Het is alleen maar retoriek en slogantaal.'

David Saranga, de Israëlische woordvoerder, ontkent dat de wegenkaart ten dode is opgeschreven. 'Maar voor ons is het vredesplan nog niet begonnen omdat de Palestijnen het basiselement ervan niet hebben vervuld: de ontmanteling van de terreurgroepen. Wat resteert van de wegenkaart zijn de Israëlische gebaren van goede wil. Wij hebben de grenzen geopend, Palestijnse gevangenen vrijgelaten en geld gestort op de rekening van de Palestijnse regering.'

Voor de Palestijnen begrijpen de Israëli's niet wat de echte problemen zijn. 'Israël beweert steeds dat het terrorisme het probleem is', zegt de Amerikaans-Israëlische activist Jeff Halper. 'Maar de Palestijnen weten dat dat terrorisme enkel het gevolg is van het geweld.' Andere activisten zijn duidelijker. 'We moeten terugkeren naar het beginpunt en een einde maken aan de bezetting. Als de Israëli's de Palestijnse gebieden niet verlaten, blijven de Palestijnen doorgaan met hun verzet.'

'In dat opzicht is de 'wegenkaart' geen slechte tekst', zegt Jeff Halper. 'In tegenstelling tot de akkoorden van Oslo heeft het vredesplan een duidelijk doel voor ogen: de beëindiging van de bezetting en de oprichting van een leefbare Palestijnse staat.' Maar Halper wijst meteen op een groot obstakel. 'Want hoe definieer je bezetting? De 'wegenkaart' eist het einde van de bezetting, maar stelt de onderhandelingen over de kolonisten uit tot de laatste fase. Maar al die joodse kolonies in de Palestijnse gebieden zijn ook een vorm van bezetting.'

De joodse kolonies zijn een struikelblok in de eventuele vredesbesprekingen. Israël deed een halfslachtige poging enkele niet-gereglementeerde kolonies te ontmantelen. Maar de jongste weken kwam daarvan weinig terecht. De kolonies waren trouwens weer snel bemand. 'Die kolonies zien er onschuldig uit', zegt Halper. 'Maar weinigen merken dat ze de Westelijke Jordaanoever hebben ingepalmd.'

'Misschien krijgen de Palestijnen ooit een eigen staat', zegt de activist, 'maar dat zal dan slechts een deel van de Westelijke Jordaanoever in beslag nemen. Bovendien krijgen de Palestijnen dan nauwelijks bewegingsvrijheid, geen toegang tot Jeruzalem en geen controle over water en het luchtruim.' Halper is overtuigd: 'Het is de Israëli's niet zozeer te doen om het land, wel om de controle over de Palestijnen.'

Erik ZIARCZYK

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud