Wordt de ruimte een zee van vrede of van oorlog? De vraag die de VS een halve eeuw geleden naar de maan deden gaan, is nog steeds pertinent.

Wat wellicht nog het meest inspireert aan de herdenking van de eerste man op de maan, dit weekend vijftig jaar geleden, is de sfeer van verwondering, trots en optimisme die die gebeurtenis nog altijd opwekt. Dromen die uit de sciencefictionwereld kwamen, zoals de Kuifje-verhalen ‘Raket naar de maan’ en ‘Mannen op de maan’, werden plots werkelijkheid. Qua onversneden kinderlijke verwondering wordt het niet veel beter dan dat.

Wat een halve eeuw later misschien iets te makkelijk vergeten wordt, is de grimmige sfeer van de Koude Oorlog waarin het allemaal gebeurde. In 1962 had de Amerikaanse president John F. Kennedy in zijn ‘we gaan naar de maan’-toespraak nog uitgelegd waarom het zo belangrijk was baas te zijn in de ruimte. ‘Alleen als de VS een positie van superioriteit kunnen innemen, kunnen we helpen te beslissen of deze nieuwe oceaan een zee van vrede wordt of een afschuwelijk toneel van oorlog.’

Technologische vooruitgang maakt ons leven beter. Maar doorgaans is ze er gekomen dankzij militaire budgetten.

Het zit allemaal ingebed in het historische moment zelf. Hoewel al in het Ruimteverdrag van 1967 was afgesproken dat astronauten de ‘vertegenwoordigers van de mensheid’ zijn, plantte Neil Armstrong een Amerikaanse vlag op de maan. Maar hij hield vervolgens de kerk in het midden door te zeggen dat zijn eerste stap op de maan een reuzenstap voor de ‘mensheid’ was.

Vijftig jaar later kleeft die dubbelzinnigheid nog altijd aan technologische vooruitgang. Ze maakt ons leven beter, slimmer en aangenamer. Maar ze is er doorgaans gekomen dankzij militaire budgetten. De lijst met voorbeelden is indrukwekkend, van de computer en het internet tot de gps en het gros van de onderdelen in een iPhone.

Zou het ook zonder defensiebudgetten kunnen? De landen van de Europese Unie proberen het in ieder geval. In hun Lissabondoelstelling streven ze ernaar jaarlijks 3 procent van hun bruto binnenlands product aan onderzoek te besteden. Ook de ruimtevaart is anno 2019 een breder verhaal geworden, waarin privébedrijven zoals SpaceX, Blue Origin en Astrobotic een ooit rendabele business hopen te bouwen rond ruimtevaarttransport en -toerisme.

Toch blijft het ook nu dubbel. De Amerikaanse president Donald Trump wil een ruimtevaartdivisie voor zijn strijdkrachten. Ook zijn Franse collega Emmanuel Macron pakte op le quatorze juillet uit met zijn militaire ambities voor de ruimte. De NAVO plant eind dit jaar een top waar de oorlog in de ruimte op de agenda staat.

We zijn dus niet zozeer het kinderlijk technologisch optimisme van de jaren zestig verloren. Het is eerder dat de strijd over de zee van vrede nog altijd woedt, zij het met andere spelers.

Lees verder

Tijd Connect