Zoeken naar vergoedingen in bos van aankoopfacturen

(tijd) - Picanol is heus niet het enige bedrijf in België dat dankbaar gebruikmaakte van aankoopfacturen om de uitkering van allerlei vergoedingen te verbergen voor de aandeelhouders, de bestuurders, de RSZ of de fiscus. Zwakke interne controlesystemen en de beperkte middelen van de commissaris versterken nog de 'truc met de factuur'. Het Nederlandse pleidooi om het auditteam uit te breiden met een vaste forensische auditor kan snel navolging krijgen in België.

Directieleden kunnen op tal van manieren worden vergoed voor hun werk. De bedrijven en hun adviseurs gaven de jongste jaren blijk van een enorme creativiteit, niet het minst onder druk van de directieleden zelf, die zich op een erg concurrentiële markt bevinden. Directieleden ontvangen doorgaans een vaste en variabele vergoeding en extralegale voordelen zoals een bedrijfswagen, een pensioen, een gsm, bonussen en aandelenopties. Vaak bedingen ze ook een riante vertrekpremie, zoals recentelijk Carly Fiorina, de topvrouw van HP of een welkomstpremie zoals Jan Coene bij Picanol.

Aandeelhouders en bestuurders die willen weten hoeveel de directieleden of de gedelegeerd bestuurder verdienen, moeten rekening houden met al deze soorten van vergoeding. De code deugdelijk bestuur (code-Lippens) legt de bedrijven op de totale vergoeding van de directieleden te rapporteren en de aparte vergoeding van de gedelegeerd bestuurder of algemeen directeur. Totale zekerheid hebben zij niet als een deel van de vergoeding via aankoopfacturen wordt uitgekeerd.

'De vergoeding van een directielid gebeurt traditioneel op drie verschillende manieren: als werknemer, als zelfstandige of via een managementvennootschap, zegt professor accountancy en jaarrekeningenrecht Eric De Lembre (Universiteit Gent). Het salaris, de sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing worden voor het brutobedrag geboekt op een kostenrekening uit de groep 62. Ook de werkgeversbijdragen zijn op een kostenrekening uit de groep 62 terug te vinden. Directieleden hebben vaak het statuut van zelfstandige. De vergoeding die de directeur als zelfstandige krijgt, is eveneens terug te vinden op een kostenrekening uit de groep 62.

Managers en directieleden die hun diensten aanbieden via een managementvennootschap moeten een factuur uitschrijven waarop BTW wordt aangerekend. Die aankoopfacturen worden geboekt op een kostenrekening uit de groep 61, die alle kostenrekeningen voor diensten en prestaties van derden omvat. Die facturen refereren aan een contract en zijn dus makkelijk te vinden en te controleren.

De extralegale voordelen die het directielid als werknemer ontvangt, staan meestal beschreven in het arbeidscontract. Ook zelfstandige directieleden kunnen extra voordelen krijgen zoals bonussen of aandelenopties. De kosten van de voordelen zijn personeelskosten.

Voor de boeking van aandelenopties zijn geen boekhoudnormen bepaald. De onderneming moet bij de toekenning enkel in de toelichting bij de jaarrekening vermelden dat aandelenopties zijn toegekend. De internationale boekhoudnormen IAS/IFRS leggen de verplichting op om aandelenopties als personeelskosten te boeken. Als het directielid een bonus in geld krijgt, zijn dat personeelskosten.

Een bestuurder kan een vaste vergoeding, zitpenningen, een deelneming in de winst voor of na winstverdeling (tantième) krijgen. Kleinere ondernemingen kunnen een deel van de winst uitkeren aan de bestuurders. Die bedragen worden dan op een kostenrekening geboekt. De echte tantièmes worden als winst na belastingen uitgekeerd. Vooral beursgenoteerde bedrijven doen dat. Deze tantièmes worden belast als dividenden. De winst wordt eerst belast in de vennootschapsbelasting en bij de betaling wordt roerende voorheffing afgehouden.

Directieleden en bestuurders kunnen bepaalde vergoedingen als zelfstandige of als vennootschap factureren aan het bedrijf. Dat kunnen zowel correcte als valse facturen zijn. Het doel is fiscale en financiële optimalisatie of vergoedingen voor bepaalde personen of instanties verborgen houden. Er kan ook een bedrieglijk opzet zijn.

De 'truc met de factuur' is zo oud als de straat. Politieke partijen maakten lang geleden al gebruik van facturen voor illegale partijfinanciering door bedrijven. Facturen van obscure adviesbedrijfjes voor studie- en adviesrapporten aan de overheid bleken geregeld een dekmantel voor ongeoorloofde financiering. De veroordeelde Antwerpse pr-adviseur en facturenkoning Raoul Stuyck stelde valse facturen op om bedrijven te helpen met belastingontduiking. De topman van de verzekeraar OMOB (nu Ethias) Leon Lewalle liet ristorno's op betaalde herverzekeringspremies niet naar OMOB maar naar andere rekeningen terugvloeien. Later verklaarde hij op zijn proces dat die rekeningen de 'zwarte kas' vormden waaruit verschillende Waalse politici geld kregen. De Zweedse verpakkingsfabrikant Tetra Pak wordt ervan beschuldigd korting op leveringen aan de Italiaanse zuivelgroep Parmalat niet aan het bedrijf maar aan directieleden en bestuurders te hebben terugbetaald.

Aandeelhouders staren zich dus best niet blind op de zichtbare vergoedingen die directieleden en bestuurders ontvangen. Toen de rel over de vergoeding van ex-Picanol-topman Jan Coene uitbrak, werd enkel gekeken naar lonen, aandelenopties, bonussen en welkompremies. Het brede, ondoordringbare woud van aankoopfacturen werd niet betreden.

Bedrijven met goede interne controlesystemen, die door de commissaris zijn getest, moeten in staat zijn om facturenfraude op te sporen. De commissaris, die steunt op de degelijkheid van het interne controlesysteem en het toezicht van de interne auditafdeling, maakt voor zijn externe controle gebruik van steekproeven. Het auditteam selecteert facturen, past diverse controlemethoden toe, ziet na of een factuur steunt op een bestelling en levering en of ze is goedgekeurd. Stoot hij op fraude, dan moet de commissaris de raad van bestuur inlichten. Wordt de fraude niet rechtgezet, dan moet de commissaris weigeren de jaarrekening goed te keuren en het gerecht inlichten.

Forensische auditoren die in tegenstelling tot de commissaris ingehuurd worden om fraude op te sporen, duiken wel op gerichte wijze het bos van de aankoopfacturen in. Met het bij Picanol inmiddels bekende gevolg. Een dergelijk onderzoek zou ook bij heel wat andere bedrijven tot opmerkelijke resultaten kunnen leiden als het auditcomité daartoe de opdracht geeft, zeggen ingewijden. In Nederland pleitte accountant Deloitte zopas voor de vaste opneming van een forensisch auditor in het auditteam.

Kris BARREZEELE

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud