Werkdag zomaar inkorten is nonsens

©Kristof Vadino

De werkdag inkorten tot zes uur zonder loon in te leveren, als daar geen verhoging van de productiviteit tegenover staat is het economische nonsens

In de Zweedse stad Göteborg is een experiment afgelopen met de 'sextimmarsdag', de zesurige werkdag met behoud van loon. Het linkse stadsbestuur liet het personeel in een bejaardentehuis minder lang werken. Gedurende twee jaar werd de werkdag verkort van acht tot zes uur per dag. De werknemers bleven wel voltijds betaald. En er werd een systeem opgezet om de resultaten te monitoren.

Kosten en baten

Wat leerde het experiment? De verzorgsters in het bejaardentehuis gaven aan tevredener te zijn, het ziekteverzuim daalde licht en volgens de bewoners van het bejaardentehuis ging de kwaliteit van de dienstverlening erop vooruit. Om die dienstverlening te garanderen zonder extra druk te leggen op het personeel, moest het stadsbestuur van Göteborg wel 14 personeelsleden extra aanwerven voor het bejaardentehuis, op een ploeg van 68 verplegers. Kostprijs per jaar: 600.000 euro.

600.000
Om de kortere werkdag te compenseren moesten 14 extra mensen in dienst genomen worden. Kostprijs: 600.000 euro.

De balans van het experiment is dus gemengd. Initiatiefnemer Daniel Bernmar, die in het stadsbestuur van Göteborg zit voor de kleine linkse Vänsterpartiet, wijst op de grotere tevredenheid van het personeel en de bewoners van het rusthuis. Dat is geen verrassing: wie mokt als hij een kwart minder lang moet werken, met behoud van zijn loon en zonder in die kortere werktijd meer te moeten presteren? Dat ook de kwaliteit van de dienstverlening erop verbeterde, is het minste wat men kon verwachten.

Aanslag op welvaart

Maar het kostenplaatje dat daar tegenover staat, is aanzienlijk. 600.000 euro per jaar, zonder dat het personeel één bejaarde extra onder zijn hoede nam in het rusthuis. Göteborg telt meer dan 60 bejaardentehuizen. Als de ‘sextimmarsdag’ veralgemeend wordt in álle rusthuizen van de stad, zou de kostprijs ervan oplopen tot 36 miljoen euro per jaar.

'De kostprijs van arbeidstijdvermindering simpelweg afschuiven op anderen is asociaal en niet op brede schaal toepasbaar.'

Breid dat uit tot heel Zweden, en je komt aan 500 miljoen euro per jaar. En dat is zonder de ziekenhuizen of andere overheidsdiensten gerekend. Kortom, de baten van de zesurige werkdag mét loonbehoud wegen niet op tegen de kostprijs. ‘Het zou een aanslag zijn op de Zweedse welvaart’, concludeerde de krant Göteborgs-Posten.

Ook in België wordt geëxperimenteerd met een verkorting van de arbeidstijd. In de Brusselse gemeente Sint-Joost-ten-Node besliste PS-burgermeester Emir Kir in oktober om de vierdaagse werkweek met loonbehoud in te voeren voor het gemeentepersoneel. Hij wil extra mensen aanwerven om de gaten die vallen te vullen. De gemeente rekent op een subsidie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de federale overheid.

Geen concurrentie

Dat de proefprojecten met arbeidstijdverkorting met loonbehoud vooral in de overheidssector opgezet worden, is geen toeval. Overheidsdiensten zijn beschut tegen de concurrentie. De factuur kan gewoon naar de belastingbetalers doorgeschoven worden.

25%
Invoeren van de zesurige werkweek met behoud van loon betekent een verhoging van de loonkosten met 25 procent.

Een bedrijf zal zich daar niet zo snel aan wagen. Overstappen op de zesurige werkweek met loonbehoud en aanwerving van extra personeel komt neer op een verhoging van de loonkosten met 25 procent. Een bedrijf dat dat doet, doet zichzelf de das om. Tenzij het een monopolie heeft en de kosten kan doorrekenen in de prijzen van zijn producten of diensten. Of tenzij het tegelijk de productiviteit van zijn werknemers in dezelfde mate kan verhogen.

Het heeft voor een bedrijf maar zin om een werknemer in dienst te nemen of te houden als de waarde van de output die hij levert hoger is dan het loon dat aan de werknemer moet worden betaald.

Productiever

Dat was het probleem met het experiment in Göteborg. Het verzorgen van dementerende bejaarden is erg arbeidsintensief. Het is niet evident om daar productiviteitswinsten te realiseren. Die mensen hebben de klok rond verzorging nodig. En elke verpleger heeft maar twee handen.

Het is, in andere sectoren, evenwel niet ondenkbaar dat werknemers tijdens een werkdag van zes uur evenveel werk kunnen verzetten als in acht uur. Bijvoorbeeld als hun werk efficiënter wordt georganiseerd. Als enkele koffiepauzes worden geschrapt. Of als ze harder of geconcentreerder werken.

'Experimenten met arbeidsduurverkorting die de economische logica boudweg negeren, zijn tot mislukken gedoemd.'

Een kortere werkdag laat meer tijd voor het gezin of voor hobby’s en is bedoeld om het werk werkbaar te houden. Maar wordt dat doel bereikt als evenveel gepresteerd dient te worden in minder uren? De kans bestaat dat dat de werkstress alleen maar verhoogt en het ziekteverzuim door burn-outs opdrijft in plaats van verlaagt.

Arbeidstijdverkorting mét loonbehoud en zonder productiviteitsverhoging is economische nonsens. Als bedrijven het toch opgelegd krijgen, zullen die latere productiviteitsstijgingen gebruiken om de hogere kosten te compenseren, in plaats van loonsverhogingen te geven. Over een langere periode beschouwd zullen de werknemers er toch loon bij inschieten. Wonderen bestaan niet.

Het inkorten van de arbeidstijd met loonbehoud doet de vraag naar arbeid ook niet toenemen, aangezien de prijs - de loonkosten - niet daalt. Het is geen mirakeloplossing voor het bestrijden van de werkloosheid.

Evenwicht zoeken

Betekent dit dat een vermindering van de arbeidsduur onmogelijk is? Toch niet. Het gemiddelde aantal gewerkte uren per jaar in België is van 2.100 uren in 1955 gezakt naar ongeveer 1.740 uren vandaag. Een vermindering van 20 procent, zonder dat we daar veel welvaart of welzijn voor hebben moeten opofferen.

'Als even veel gepresteerd moet worden in minder uren, dan bestaat de kans dat de werkstress alleen maar toeneemt.'

Experimenten met arbeidsduurverkorting die de economische logica boudweg negeren, zijn tot mislukken gedoemd. Het komt erop aan een formule te vinden die een evenwicht bereikt tussen iets minder lang werken, efficiënter werken - de technologie kan daarbij helpen - en minder verdienen - wat gecompenseerd wordt door extra vrije tijd, die ook kostbaar is.

Wie een keuze maakt, moet de gevolgen ervan aanvaarden. De kostprijs van arbeidstijdvermindering simpelweg afschuiven op anderen is asociaal en niet op brede schaal toepasbaar. Dat is de belangrijkste les die uit het experiment in Göteborg moet worden getrokken.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content