analyse

Paleis der Natie | Bijzondere nazorg

De Kamer van Volksvertegenwoordigers droeg alle wetgevende macht over aan de rompregering van premier Sophie Wilmès (MR) om die toe te laten de coronacrisis het hoofd te bieden. ©Photo News

Het hoofd bieden aan de coronacrisis kan de federale rompregering van premier Sophie Wilmès ook zonder bijzondere machten. Die lijken veeleer nodig voor de pijnlijke sociaal-economische nazorg van deze miljardenplof.

Bijzondere machten zijn er nu voor de federale regering, maar ook voor de regering van het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest, voor de Waalse regering, en zelfs voor de regering van de Federatie Wallonië-Brussel. Wat die regeringen met al die bijzondere machten gaan doen, is niet duidelijk. De Vlaamse regering en die van de Duitstalige Gemeenschap kunnen het kennelijk stellen zonder. Als gevolg van de vaag gehouden bevoegdheidsafbakening valt overigens niet uit te sluiten dat die regeringen op ramkoers komen. Zeker als het gaat over de afbouw van de crisismaatregelen die het zwaarst wegen op de Vlaamse economie.

De Kamer van Volksvertegenwoordigers droeg dus alle wetgevende macht over aan de rompregering van premier Sophie Wilmès (MR) om die toe te laten de coronacrisis het hoofd te bieden. In werkelijkheid zijn die bijzondere machten overbodig: de regering kon de afgelopen weken ongehinderd alle noodzakelijke maatregelen opleggen die de experts aanreikten.

De drastische beperking van de bewegingsvrijheid, de sluiting van winkels en het verbieden van massabijeenkomsten, het kon allemaal. Om de financiering van bedrijven en gezinnen te handhaven kon minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD) 50 miljard euro ter beschikking stellen voor de garantie van nieuwe kredieten zonder dat het parlement hem een strobreed in de weg legde.

Zonder morren

Wat de tijdelijke werkloosheid kost, zal blijken na de uitwerking van de pandemie, die nog lang niet in zicht is. De Tijd meldde dat de overheid bijna de helft van de Belgische beroepsbevolking betaalt of subsidieert. De budgettaire coronaschade loopt al in de tientallen miljarden. Volgens een eerste raming kan de Belgische overheidsschuld verder oplopen naar 110 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Ze kan nog hoger klimmen als de crisismaatregelen worden verlengd, zoals gezondheidsexperts te kennen geven. Toch heeft de grote meerderheid van de Kamerleden, de Brusselse en Waalse parlementsleden zonder morren de regeringen met bijzondere machten uitgerust. Ook hier lijkt het voorbeeld van Frankrijk aanstekelijk te hebben gewerkt. Alleen is de Franse wet voor ‘un état d’urgence sanitaire’ juridisch duidelijker afgelijnd dan de Belgische versie.

De federale parlementsleden hebben hun controlerecht voor de duur van de volmachtenperiode uitbesteed aan een zogenaamde superkern, bevolkt door regeringsleden en partijvoorzitters van wie enkele niet eens in de Kamer zetelen. Er komt een vaste Kamercommissie, maar die zal gedwee toekijken op de uitoefening van de bijzondere machten. Want het lijkt onwaarschijnlijk dat de Kamerleden zich verzetten tegen de beslissingen van de superkern, waarin hun respectieve partijvoorzitters zetelen.

Wat volgt op de afgesproken volmachtenperiode van drie tot zes maanden, als de omvang van de geleden schade zichtbaar wordt?


Nemen die crisisingrepen door de federale regering een einde met de volmachtenperiode, of blijven ze doorwerken? De minister van Justitie krijgt een verregaande macht voor ‘de aanpassing’ van de organisatie van hoven en rechtbanken, van procedureregels. Gaat het om tijdelijke of om definitieve aanpassingen? En wat heet ‘zich te schikken naar beslissingen van de Europese Unie in het kader van het gezamenlijke beheer van de crisis’? Gaat het alleen om gezondheidsmaatregelen of ook om economische en financiële ingrepen door de EU? Passeert dat allemaal zonder parlementair debat, laat staan zonder een echte controle, dan schuiven de parlementsleden toch achteloos de stelregel opzij die de Amerikaanse filosoof Richard Rorty krachtig formuleerde: ‘Bewaak de democratie, de waarheid volgt vanzelf.’

Maar wat volgt op de afgesproken volmachtenperiode van drie tot zes maanden, als de omvang van de geleden schade zichtbaar wordt? Want als ooit bijzondere machten nodig zijn, dan komen die wellicht beter van pas bij de ongetwijfeld pijnlijke sociaal-economische nazorg van die miljardenplof.

Geld uit het niets

De Verenigde Staten en Europa brengen nooit geziene financiële middelen in stelling om de economische gevolgen van de coronacrisis op te vangen. In de Verenigde Staten alleen al laat de Federal Reserve minstens 2.000 miljard dollar van de geldpersen rollen. Bedrijven en de koopkracht van de middenklasse worden ondersteund. Maar door hun lage rente en de opverende inflatie betaalt de rest van de wereld goeddeels mee de Amerikaanse rekening, want de dollar is nog altijd veruit de belangrijkste reservemunt.

Na de bankencrisis kwam de Europese Unie schuchter uit de startblokken. Die traagheid had destijds een zware recessie tot gevolg. Voor dit jaar houdt de Europese Centrale Bank (ECB) al 1.100 miljard euro klaar om overheidsobligaties en ander schuldpapier op te kopen. Volgens ECB-voorzitter Christine Lagarde, die aanvankelijk aarzelend uit de hoek kwam, staat er geen limiet op de ondersteuning van de euro. En de ECB torst op haar balans al de tegenwaarde van een kwart van het bbp van de eurozone.

De ECB creëert geld uit het niets om de kredietlijnen van banken naar hun klanten open te houden. Zodra het geleende geld is terugbetaald, verdwijnt dat weer grotendeels in het niets. Dat is niet anders bij overige centrale banken.

Deze coronapandemie heeft de bestaande kloof tussen de Hanzestaten, met Nederland en Duitsland voorop, en landen als Italië en Spanje nog vergroot.


Eerder deze week stemde de Duitse Bundestag in met een maatregelenpakket dat op 1.100 miljard euro wordt begroot. Berlijn laat niets onverlet om de grote exportbedrijven, de werknemers en het gezondheidssysteem te stutten. De instemming van de deelstaten met die maatregelen was een formaliteit. Een mogelijke stijging van de schuld van 60 naar 70 procent van het bbp baart ze in Duitsland geen zorgen. Dat geldt ook voor Nederland, dat eind vorig jaar de schuld onder 50 procent zag zakken. Die eurolanden kunnen tegen een stoot.

In Zuid-Europese landen als Italië en Spanje, waar de coronacrisis ongemeen hard toeslaat, ziet de wereld er helemaal anders uit. De convergentiecriteria die in 1992 in Maastricht werden beklonken - een begrotingstekort van minder dan 3 procent en een staatsschuld onder 60 procent van het bbp - waren al langer een fictie. Deze coronapandemie heeft de bestaande kloof tussen de Hanzestaten, met Nederland en Duitsland voorop, en landen als Italië en Spanje nog vergroot.

Breuklijnen

Om uit deze crisis te geraken en de euro overeind te houden lijkt een gemutualiseerde schuld via de uitgifte van euro-obligaties onvermijdelijk. Alleen willen de Nederlanders en de Duitsers daar niet van weten. André Szász, de in 2017 overleden oud-directeur van De Nederlandsche Bank, noemde de euro een mooiweermunt die op basis van halve waarheden tot stand kwam. Hij waarschuwde voor de dag dat de Duitse kiezers in opstand komen tegen de verliezen die hun worden opgelegd door de noodzaak hun zwakke broeders in het Zuiden bij te staan.

Ook in België zullen toekomstige regeringen tot ingrijpend snoei- en hervormingswerk worden gedwongen.


Maar zelfs al draaien Duitsers en Nederlanders schoorvoetend bij, toch zal deze crisis de interne breuklijnen tussen de eurolanden niet verkleinen. Ook in België zullen toekomstige regeringen tot ingrijpend snoei- en hervormingswerk worden gedwongen. Premier Wilfried Martens ondervond destijds bij de afwikkeling van de devaluatie dat zoiets in het federale koninkrijk alleen mogelijk is met bijzondere machten. Al maakte hij er een punt van, zoals hij in zijn memoires schreef, het parlement systematisch bij het bestuur te betrekken, ‘zij het dan op een gewijzigde manier’. Het federale parlement handelt verstandig door zich daar nu al op voor te bereiden.



Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud