column

Arco achterna

NewB, het coöperatieve bankproject dat enkele jaren geleden werd gelanceerd, heeft vers geld nodig. Een nieuw financieel drama lijkt in de maak.

Vandaag kijken de verzamelde NewB-coöperanten tijdens hun jaarvergadering in Brussel naar de zoveelste powerpoint met een resem infografieken die wellicht kleurrijker zijn dan de toekomst die ze voorspellen. De teneur van de uiteenzetting zal niet veel verschillen van die van vorige jaren: het gaat niet goed met NewB. Het coöperatieve bankproject, vijf jaar geleden gelanceerd als een antwoord op ‘de kortzichtige grootbankiers’, blijft zwalpen. Alle verwachtingen bleven ondermaats, verliezen stapelden zich op.

Misschien was het beter geweest de jaarvergadering te laten plaatsvinden in Gent, in het monumentale gebouw dat architect Oscar Van de Voorde ontwierp voor de socialistische Bank van de Arbeid. In 1934 kapseisde die roemloos, wat later gevolgd door de Middenkredietkas van de Boerenbond. Het overigens prachtige gebouw blijft een stenen waarschuwing dat niet alleen grootbankiers, maar ook coöperanten kortzichtig kunnen zijn, ook al zijn ze doortrokken van stichtende bedoelingen. Een van de initiatiefnemers van NewB is de kleinzoon van een medecurator van de onfortuinlijke Bank van de Arbeid. Als dat geen voorteken is?

Ethisch bankieren blijft bankieren. En wie wil zwemmen met de haaien, moet de gevaren kennen. Bij Arco weten ze daar alles van.

Als bij toeval verscheen zopas bij het Centre de Recherche et d’Information Socio-Politiques (CRISP) een leerrijke studie over de coöperatieve beweging en de steken die daarbij kunnen vallen. Vorig jaar nog publiceerde het CRISP een uitgesponnen reflectie op het dossier van Arco, de coöperatieve en financiële arm van de christelijke arbeidersbeweging die in de Dexia-kolk werd meegesleurd.

Dezer dagen buigt premier Charles Michel zich over een oplossing voor die Arco-knoop. Die moet een goedkeurende knik van Europa krijgen. Maar ook van zijn coalitiepartners, waarbij de grootste meerderheidspartij N-VA, maar ook Michels eigen liberale familie, in deze kwestie geregeld op de rem gaan staan.

Het grootste probleem van de premier is de opdeling van het bedrag van 600 miljoen euro, dat nodig zou zijn om de Arco-spaarders/beleggers gedeeltelijk te vergoeden voor de geleden verliezen. In een voorstel dat al een tijdje circuleert, zou Beweging.net, het oude ACW, via de vereffening van Arco zo’n 30 miljoen bijdragen. Wat de totale Dexia-rekening voor heel de christelijke arbeidersbeweging dicht in de buurt van 1 miljard euro brengt.

Daarnaast hoopt men nog eens 115/125 miljoen los te peuteren bij Belfius, waar niet alleen de coöperanten maar vooral de organisaties rond Beweging.net nog steeds belangrijke deposito’s hebben. De nagenoeg 150 miljoen euro die Belfius en Beweging.net samen zouden uitkeren, komt neer op de betaling van de boete die de EU oplegde. De resterende 450 miljoen euro komt van de staat.

Het komt er voor Europa op aan dat de boete wordt betaald. Dat Belfius volledig in handen is van de Belgische staat maakt geen verschil, zolang dat de concurrentie met de andere banken niet verstoort.

Meer begrip van Europa

Na de jongste bankencrisis in Italië lijkt men in de Europese Commissie wat meer begrip op te brengen voor de manier waarop de Belgische regering destijds de bergingspoging van Dexia organiseerde. Toen werd Arco door de regering van Yves Leterme gedwongen in te schrijven op een kapitaalsverhoging van Dexia.

Omdat Arco de middelen daarvoor ontbeerde, werd een lening van 275 miljoen euro verstrekt door de wankelende bank. Om Arco over de streep te halen, kregen de coöperanten een depositogarantie. Zowel de bedenkelijke circulaire lening van Dexia aan Arco als de depositiegarantie werden goedgekeurd door de Nationale Bank van België, daarin geruggensteund door de Europese Centrale Bank. Het ging tenslotte om een dreigende systeemcrisis.

Als men aanneemt dat de Arco-coöperanten in werkelijkheid geen spaarders maar beleggers waren, dan werden zij onrechtstreekse privéaandeelhouders van Dexia. En dan kan men niet om de vaststelling heen dat zij de enige privéaandeelhouders waren die gedwongen werden Dexia te ondersteunen. Ze kregen nooit de kans zich als belegger terug te trekken.

Eurocommissaris Margrethe Vestager. ©REUTERS

Bovendien werden ze naderhand door de feitelijke nationalisering van Dexia, intussen Belfius, omzeggens onteigend. Het is een stelling die in kringen van de Europese Commissie niet meteen van de hand wordt gewezen. Mocht Europees Commissaris Margrethe Vestager alsnog die oplossing afwijzen, dan wacht de Belgische staat een jarenlang proces waarvan de afloop verre van zeker is.

Maar zelfs al krijgt de Arco-kwestie een voor alle partijen bevredigende conclusie, dan nog blijft de ondergang van de coöperatieve een pijnlijke en vooral geldrovende geschiedenis voor de christelijke arbeidersorganisaties. Hun geloofwaardigheid werd vooral aangetast door het hardnekkig stilzwijgen, om niet te zeggen de vlucht van de oudere generatie ACV- en ACW-kopstukken. Zij lieten hun jongere opvolgers, die geen enkele schuld treft, het puin ruimen.

Geen banklicentie

Toch lijken sommigen geen lessen te hebben getrokken uit de Arco-episode. Want opmerkelijk genoeg vormt het sociaal middenveld de ruggengraat van NewB. Naast ngo’s als Greenpeace, Fairfin en Oxfam, zetten organisaties uit ABVV/FGTB- en ACV/CSC-hoek zich achter het initiatief. Maar het coöperatieve bankavontuur dreigt al te ontsporen nog voor het vertrek uit het station.

Het gecumuleerde verlies van NewB is intussen al opgelopen tot ruim 7 miljoen euro, terwijl het eigen vermogen wegsmolt naar amper 8 miljoen euro. Daarom ook weigerde de Nationale Bank van België eerder dit jaar de gevraagde banklicentie. Om te bankieren ontbreekt het NewB aan een degelijke structuur, aan expertise en vooral aan voldoende eigen kapitaal.

Noodgedwongen wil NewB vers geld ophalen bij zijn, naar eigen zeggen 52.000 coöperanten, van wie sommigen maar enkele honderden euro inlegden. Daarvoor moet NewB wel eerst de toelating van toezichthouder FSMA krijgen. De enige institutionele NewB-coöperant, de Franse verzekeraar Monceau, bracht enkele jaren geleden 10 miljoen euro aan. Maar die houdt nu de knip op de beurs omwille van de oplopende verliezen.

Voor de geldinzameling zou een nieuwe coöperatie in het leven worden geroepen, een zogenaamde Special Purpose Vehicle, een buitenbalansvehikel. Wat op zich al vreemd is. In elk geval zal aan de geldschieters moeten worden uitgelegd hoe dat buitenbalansvehikel als financier van NewB kan optreden en wie het risico draagt.

Vanuit de bankensector wordt nu al bezorgd gekeken naar het NewB-initiatief. Dat project is immers te klein om te slagen. Wat volgens specialisten ook Triodos (het voorbeeld van NewB) parten speelt. Bovendien wordt de bankenreglementering steeds ingewikkelder en worden de bankenproducten almaar gesofisticeerder. Terwijl de investeringen in IT-ontwikkelingen en cyberbeveiliging, en gespecialiseerd personeel als analisten en marketeers voor een kleine bank net zo duur zijn als voor grote banken. Die laatste bieden intussen ook ethische beleggingen aan.

Ethisch bankieren blijft bankieren. En wie wil zwemmen met de haaien, moet de gevaren kennen. Bij Arco weten ze daar alles van.

Voor het vertrouwen in de financiële wereld zou het een goede zaak zijn mochten de toezichthouders - die in het verleden te laks waren in dossiers als dat van Optima - een einde maken aan de illusies van de NewB-coöperanten en hun toekomstloze constructie meteen laten ontmantelen. Het voorkomen van onheil is immers een opdracht van de FSMA en de Nationale Bank.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud