column

De inzet van de formatie: geld

Nu de vakantie eindigt, zal de formatiekoorts opnieuw stijgen. De spinning over een mogelijke Vivaldi-coalitie is al begonnen. Alleen over de echte inzet van de formatie wordt zedig gezwegen: wie ruimt de puinhoop van Michel?

Wie de afgelopen dagen de VRT-reeks ‘Corps Diplomatique’ volgde, zag daar Charles Michel in zijn nieuwe hoedanigheid van voorzitter van de Europese Raad handenschuddend, schouderkloppend en kwinkslagend door het beeld lopen, van de ene wollige verklaring naar de andere. Meer dan één kijker heeft zich wellicht afgevraagd of de ex-premier vanuit het imposante Europagebouw aan het Schumanplein weleens terugblikt op de politieke en budgettaire janboel die hij enkele honderden meters verderop in de Wetstraat achterliet.

Anderhalf jaar geleden wees Michel als Belgisch premier De Tijd streng terecht omdat die naar hij beweerde ‘fake news’ had gebracht. De krant had melding gemaakt van een brief verstuurd door de Europese Commissie die erg kritisch was voor de federale begroting. Daarin werd gewaarschuwd voor een oplopend begrotingstekort. Zo te lezen zakte België weg in het gezelschap van de andere budgettaire lijntrekkers als Italië, Spanje, Portugal en Frankrijk, die eveneens een reprimande kregen.

Dat gezelschap ontstemde ook toenmalig minister van Financiën Johan Van Overtveldt - zijn partij N-VA zat toen nog in de regering. Hij had het over ‘eurolanden die met een tekort van 3 procent flirten’. Maar Michel maakte zich geen zorgen. Hij las in de brief niet meer dan de vaststelling dat ‘België nog budgettaire vooruitgang moet maken’. Dat was dan wel een raadgeving die hij het daarop volgende jaar parmantig aan zijn laars lapte met zijn centrumrechtse regering - en wat daar na het opstappen van de N-VA van overbleef.

Dat uiteindelijk de regio’s zullen meebetalen voor de budgettaire ontsporingen, is onvermijdelijk.


Anderhalf jaar later blijkt het zogenaamde fakebericht een onderschatting van de realiteit. In september 2019 voorspelde het monitoringcomité al een tekort van 10 miljard euro. Vandaag stevent de federale overheid af op een tekort van 2,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), of 12,3 miljard euro in contanten. Dat de Belgische overheidsschuld nog rond 100 procent jojoot, dankt de regering aan de herberekening van het bbp, een oude truc in het begrotingshandboek. Dat federale debacle is vooral het gevolg van een onvoldoende gefinancierde taxshift, maar ook van een onbestaand overleg met de deelstatelijke regeringen over de nodige budgettaire discipline.

En dat laatste - het gebrekkige overleg met de regionale regeringen - weegt op de Belgische status in de Europese Unie, omdat het land er niet meer tot een eensluidend standpunt weet te komen. Het interne meningsverschil tussen de Waalse regering en de rest van het land over het Europese handelsakkoord met Canada was een pijnlijk voorbeeld. Maar ook het federale begrotingswerk, in de hand gewerkt door slordig constitutioneel hervormingswerk, wordt in Europese kringen nauwlettend gevolgd. Het wordt zo te horen bij Belgische diplomaten binnenkort een moeilijk gesprek over die begroting tussen de Europese Commissie en de Belgische federale overheid. Tenzij het coronavirus als excuus wordt gebruikt om de druk van de begrotingsketel te halen. Dat is alvast het manoeuvre dat de Italianen hebben ingezet.

In de marge van de palavers over de Europese begroting volgt onvermijdelijk ook een pijnlijk gesprek tussen de federale en de regionale regeringen. Want het federale België is een nettobetaler aan het EU-budget, terwijl de regio’s netto-ontvangers zijn die putten uit diverse Europese potten als de landbouw- en cohesiefondsen.

Maar zover is de federale formatie nog lang niet gevorderd. Pas zondagavond, de krokusvakantie achter de rug, zal de koorts opnieuw stijgen. Er zal dan weer druk heen en weer worden gebeld en ge-sms’t. De spinning over een Vivaldi-coalitie is wel al begonnen. Vooral vanuit Franstalige hoek wordt de indruk gewekt dat de Vlaamse christendemocraten klaarstaan om de bocht naar een versterking van paars-groen in te zetten. Die aandrang van de Franstalige partijen PS, Ecolo en MR om CD&V door die bocht te jagen valt te begrijpen. Vooral de Waalse en Brusselse regeringen, maar ook de Franse Gemeenschap zitten krap bij kas en kunnen een federaal relais gebruiken.

Schulden

Ook de Vlaamse regering wordt tot zuinigheid gedwongen door de gevolgen van de zesde staatshervorming. De jongste staatshervorming kwam vooral neer op een federale besparingsoperatie en heeft door onder meer de factuur voor de ziekenhuisinfrastructuur en een aantal boekhoudkundige knepen de schulden van de regio’s omhoog gestoten. Tussen 1995 en 2018 steeg de Vlaamse bijdrage aan de totale Belgische schuld met
44 procent. Tijdens dezelfde periode steeg de Waalse schuldbijdrage met 182 procent.

Tegen 2024 stijgt de Vlaamse overheidsschuld verder van 27 miljard euro, op een begroting van 42 miljard euro, naar 33,8 miljard. Wallonië zit vandaag al op een schuldenberg van 21,7 miljard euro, of 140 procent van de inkomsten. Tegen 2024 bolt die wellicht op tot 32,4 miljard euro. Daarmee is Wallonië op weg naar een overheidsschuld van nagenoeg 200 procent van de inkomsten, zo berekende het cdH-kopstuk André Antoine, die tot 2014 Waals minister van Begroting en Financiën was. Voorlopig spreekt niemand hem tegen. Bovendien voorziet de Waalse regering rond Elio Di Rupo (PS) naast miljardensubsidies voor bedrijven en lokale overheden nog eens investeringen voor een totaal van 350 miljoen euro buiten de begroting. Het gevaar is volgens professor Giuseppe Pagano, econoom aan de universiteit van Bergen, dat de schuld sneller stijgt dan het Waalse bbp.

 Boven op de schuld van Wallonië komt tegen 2024 ook nog eens de 10 miljard euro schuld van het Brussels Gewest. De Franse Gemeenschap zit eveneens op het tandvlees en tilt nu al een schuldenlast van 8 miljard, die volgens begrotingsspecialisten van de universiteit van Namen tegen 2024 zal exploderen tot 12 miljard. Maar terwijl de regio’s de schulden opstapelen, is het de federale overheid die zich daarvoor moet verantwoorden tegenover de Europese waakhonden. 

Dat alles zet de federale formatiegesprekken onder spanning. Over die inzet van de hele oefening wordt voorlopig zedig gezwegen. Dat uiteindelijk de regio’s, die nu al opdraaien voor de kosten van de zesde staatshervorming, zullen meebetalen voor de budgettaire ontsporingen, is onvermijdelijk. Al was het maar omdat de druk vanuit Europa zal toenemen om eindelijk orde op zaken te stellen in het Belgische huishouden. Maar dat kan alleen op een ordentelijke wijze als de grootste partijen in beide landsdelen, de N-VA en de PS, die de regionale regeringen controleren, hun verantwoordelijkheid opnemen en aan de onderhandelingstafel komen.

Correctie

Vorige week werd NBB-gouverneur Pierre Wunsch hier verkeerd geciteerd als had hij beweerd dat 70 procent van de banen in Wallonië zich in de non-profit situeren. Terwijl hij het had over het Waalse overheidsbeslag dat haast 70 procent van het bbp haalt en het zware aandeel daarin van de non-profit. Het aandeel van de Waalse non-profit in de loontrekkende werkgelegenheid bedraagt volgens de NBB 43,2 procent, Vlaanderen staat op 33,7 procent. Methodologisch wordt de tewerkstelling in bedrijven als NMBS, Infrabel, Bpost en Proximus bij de privésector ondergebracht. Maar het gaat hier wel om overheidsinstellingen. Wat maakt dat de tewerkstelling met overheidsgeld in werkelijkheid een pak hoger uitvalt dan blijkt uit de officiële statistieken.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud