column

De kruisjacht

Het is een drang die nu en dan vooral liberalen overvaltom een pastoor tussen de boterham te leggen. Al moeten ze bij Open VLD wel opletten met wat ze wensen als ze de komende regeerperiode een nieuwe kruisjacht beginnen.

De parlementsleden mochten de voorbije weken even van de ketting. Er was geen regering die de meerderheid onder hen in de pas hield. Dat was te merken bij de opstelling van de lijst met grondwetsartikelen die voor herziening vatbaar werden verklaard. De Kamer leverde een lijst met liefst een veertigtal artikelen. De Senaat knipte die bij. En nu valt af te wachten wat de federale regering ermee aanvangt. Want in artikel 195 van de grondwet, dat niet voor herziening vatbaar is, staat dat de koning - dus gedekt door de regering of door minstens één minister - moet instemmen met de lijst.

Sommigen zijn er toch niet gerust in. Zo verscheen eerder deze week een opmerkelijke open brief aan de parlementsleden. Het ging om een initiatief van de christelijke denktank Logia gesteund door tal van prominenten uit de diverse geloofsgemeenschappen, onder wie ex-premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy. Zij maken zich zorgen over de mogelijke inbreng van het begrip laïciteit/neutraliteit in de Belgische grondwet. Die grondwet biedt volgens de briefschrijvers alle noodzakelijke waarborgen voor de fundamentele vrijheden, waarvan godsdienstvrijheid er één is. Zij vrezen dat het voorstel van onder meer Open VLD om die laïciteit en neutraliteit te benadrukken in de grondwet de bestaande evenwichten tussen kerk/godsdienst en staat op de helling zet.

De discussie over een duidelijker scheiding tussen Kerk en Staat, over de laïciteit/neutraliteit van de staat en het benadrukken van grondwaarden als de gelijkheid tussen man en vrouw is al langer aan de gang en ligt in het verlengde van de grote aanslagen, onder meer in New York, Parijs en Brussel. Die aanslagen mobiliseerden de anti-Godbrigade zoals de Engelse (vrijzinnige) filosoof John Gray die bestempelt. De boeken van de grote evangelisten van de vrijzinnigheid, Sam Harris, Richard Dawkins en Michel Onfray, gingen plots als zoete koek van de hand. Hier wordt het grote boordkanon bemand door de jonge academicus Maarten Boudry.

Jaren geleden al liet toenmalig politiek commentator van Het Laatste Nieuws Luc Van der Kelen zich in het weekblad Knack ontvallen dat het gedachtegoed van Vlaams Belang over de islam zelfs ingang had gevonden in sommige vrijmetselaarsateliers (waarvan hij een enthousiast lid is). Dat werd hem niet in dank afgenomen, maar het werd ook niet ontkend.

Vlak na de aanslagen in Parijs en Brussel begon Laurette Onkelinx (PS) over de noodzaak van het benadrukken van de laïciteit in de grondwet. Aan Vlaamse kant was Patrick Dewael (Open VLD) de eerste om haar bij te treden. In een opiniebijdrage in De Standaard schreef hij: ‘Er is in onze diverse samenleving nood aan eensgezindheid over onze essentiële spelregels. Daarom pleit ik onder meer voor een krachtige inleiding tot onze grondwet, zodat iedereen die de tekst leest, weet waarvoor wij als land staan. Want uiteindelijk zijn we allemaal nieuwkomers in deze samenleving, of we hier nu geboren zijn of onlangs zijn aangekomen. Ik wil daarom een grondwetsherziening mogelijk maken die de grondwet als charter van onze rechten en vrijheden sterker maakt.’

Minder wollig was Thomas Leys, coördinator van de Open VLD-studiedienst, in een gesprek met Belgian Constitutional Law Blog van de Universiteit Gent. ‘Toen Patrick Dewael in januari 2016 het debat in de Commissie Grondwet opende, was onze doelstelling niet om enkel het idee van de preambule vooruit te schuiven. We stelden evenwel vast dat in de nasleep van de aanslagen in Parijs en de vluchtelingencrisis in onze samenleving veel wordt gesproken over onze waarden en normen en grondrechten. We vragen ons af waar België of Europa voor staat, wat die verlichtingswaarden inhouden waar we zoveel belang aan hechten.’

Dat is al een duidelijker verwijzing naar de olifant in de kamer van de vrijzinnigheid: de door migratie en asielstroom groeiende aanwezigheid van een militante islam.

Liberaal-secularistische sharia

Met hun poging tot ingreep in de grondwet proberen Dewael en medestanders, die als de dood zijn om op één lijn met Vlaams Belang te worden gezet, de islamitische geloofsijver binnen de perken te houden. De burgerlijke wet moet altijd voorgaan op de religieuze voorschriften, luidt het. Maar en passant willen sommigen graag de resterende structuren van de katholieke kerk, onderwijsinstellingen, ziekenhuizen en andere zorgcentra een hak zetten. Advocaat en publicist Fernand Keuleneer heeft het bij wijze van provocatie graag over een poging om ‘de liberaal-secularistische sharia’ op te leggen.

In het Rechtskundig Weekblad liet Frank Judo, voorzitter van de Vlaamse Juristenvereniging, weinig heel van Dewaels preambule bij de grondwet. ‘Vandaag bepalen welke waarden aan de grondwettekst ten grondslag liggen, is zich in de plaats stellen van de opeenvolgende grondwetgevers die tussen 1831 en vandaag soms heel uiteenlopende motieven hadden om deze of gene constitutionele keuze te maken. Het getuigt van zorgvuldigheid om rekening te houden met die diversiteit, en zich niet te wagen aan een vrij onrealistische oefening om al die motieven onder één noemer te brengen.’ Judo heeft het schertsend over een ‘postambule’. En die dient volgens hem vanuit constitutionele zindelijkheid te worden afgewezen.’

De relatie tussen de overheid en de religieuze wereld is altijd gecompliceerde gymnastiek.

De relatie tussen de overheid en de religieuze wereld is altijd gecompliceerde gymnastiek. Dat ondervond de Franse president François Mitterrand al meteen na zijn aantreden. In juni 1984 stonden plots meer dan 1,2 miljoen katholieken in de straten van Parijs te betogen tegen zijn plan om de vrije - vooral katholieke - scholen in één centraal en neutraal net onder te brengen. Mitterrand heeft die poging nooit meer herhaald.

In België is het evenwicht tussen Kerk en Staat, net als in de andere Europese landen tot stand gekomen na een lang en soms bitter debat. Vandaag is de kerk niet langer een factor van politieke macht. Bisschoppen schikken zich naar de politieke evenwichten. Kardinaal Danneels probeerde zelfs om koning Boudewijn te overtuigen om de wettelijke afhandeling van de abortuswetgeving niet te doorkruisen. De parlementaire debatten over de abortuswetgeving en naderhand over euthanasie waren bijwijlen scherp en soms emotioneel, maar ze leidden finaal tot de bestaande wetgeving. In Frankrijk, dat de laïciteit al in 1905 in de grondwet vastlegde, was de krachtigste stem tegen euthanasie niet eens die van de katholieken maar die van de gezaghebbende socialistische minister van Justitie Robert Badinter.

De laatste grote evenwichtsoefening werd in België uitgevoerd door premier Gaston Eyskens, toen hij in 1958 met liberalen en socialisten het Schoolpact smeedde. Aan dat evenwicht willen ze nu vanuit liberale hoek morrelen, door zich te bemoeien met het godsdienstonderwijs en de financiering van de erediensten in vraag te stellen. Dat laatste is zelfs een legitiem debat. De Franse 19de-eeuwse militante dominicaan-politicus Henri Lacordaire had daar al vragen bij, ‘omdat men zich altijd moet bukken om het geld op te rapen dat de staat toewerpt’. Toch blijft het  een roekeloze onderneming die onvermijdelijk leidt tot al even legitieme bedenkingen bij de noodzaak van cultuursubsidies, steun aan de media en financiering van politieke partijen.

Sommige liberalen moeten dus wel opletten met wat zij wensen als ze tijdens de komende regeerperiode een nieuwe kruisjacht willen beginnen.

Lees verder

Tijd Connect