column

De staat van genade voorbij

Bart De Wever moet nu eindelijk aan de slag. Al zijn mogelijke Vlaamse coalitiepartners heeft hij vakkundig vernederd, en alle andere partijen ook. Dat voorspelt weinig goeds voor de Vlaamse regering die hij moet smeden.

De verschillende Vlaamse coalitiemogelijkheden werden sinds de verkiezingsavond van 26 mei onder de lamp gehouden en afgewogen. Zelfs een minderheidsregering met de N-VA en het Vlaams Belang, eventueel gedoogd door Open VLD. In sommige scenario’s was zelfs sprake van mogelijke overlopers uit het liberale kamp, of van transmigranten uit CD&V, die sinds de verkiezingen aan de kunstmatige beademing ligt.

Door het stembustrauma van de Vlaamse traditionele partijen slaagde De Wever erin even te doen vergeten dat de N-VA zelf een zwaar electoraal verlies leed. Met zijn formatiegesprek met het Vlaams Belang leek hij de andere partijen duidelijk te willen maken dat het cordon sanitaire eindig is. Bij het Vlaams Belang hadden ze snel in de gaten dat De Wever de andere partijen onder druk wilde houden en de prijs opdrijven.

Tot grote gêne van hun kiezers hebben de mogelijke coalitiepartners de voorbije weken stamelend en bedelend staan wachten aan de N-VA-achterdeur.

Het moment gekomen wordt de rekening daarvoor nagestuurd. De waarschuwing van Filip Dewinter dat zijn partij De Wevers ergste nachtmerrie kan worden, was al niet mis te verstaan. Het minste wat ze daar van de N-VA-voorzitter verwachten, is dat hij hen zelf komt melden dat de besprekingen afgelopen zijn en niet een sherpa die hen via de media de boodschap brengt.

Tot grote gêne van hun kiezers hebben de mogelijke coalitiepartners de voorbije weken stamelend en bedelend staan wachten aan de N-VA-achterdeur. Afgelopen week kwam zelfs Groen kamperen in het rijtje. Ze hadden daar plots ontdekt dat er raakpunten bestaan tussen hun eigen programma en dat van de N-VA, voor de armoedebestrijding nog wel.

Vernederd

Op die manier heeft De Wever stilaan al zijn mogelijke regeringspartners vakkundig vernederd, en alle andere partijen ook. Dat belooft weinig goeds voor de Vlaamse regering die hij hoopt samen te brengen - om over een eventuele federale regering nog niet te beginnen. Vernedering is een gevaarlijk wapen dat zich vaak keert tegen wie het gebruikt.

De Wever heeft stilaan al zijn mogelijke regeringspartners vakkundig vernederd, en alle andere partijen ook.

In gesprekken met het Vlaams Belang zou De Wever zich hebben laten ontglippen alsnog met CD&V in zee te willen gaan. Al is de wederzijdse aversie bij de N-VA en CD&V zo groot dat een coalitie met beide neerkomt op een daad van roekeloosheid. Bij CD&V beseft men - tenminste de laatste kopstukken die daar nog nadenken - dat ze bij de N-VA uit zijn op de definitieve aftakeling van de christendemocratie in Vlaanderen. Niettemin is deelnemen aan de Vlaamse regering voor CD&V een noodzakelijk relais met de vele burgemeesters die de partij telt.

De sp.a moet dan weer haar geloofwaardigheid van de grond af heropbouwen. In Antwerpen loopt dat niet van een leien dakje. Een plaats in een Vlaamse regering, zelfs met de N-VA, biedt kansen om electoraal wat aan te sterken en politiek personeel onder te brengen. Tegelijk is zo’n coalitie mogelijk de hoeksteen voor een federale meerderheid mocht de PS alsnog bereid worden gevonden om met de N-VA te praten.

Vieze woorden

Open VLD is verdeeld. De lichtblauwe vleugel is als altijd bereid alles te aanvaarden om aan de macht te blijven. De diepblauwe Open VLD is tot veel bereid, maar heeft een viscerale afkeer van alles wat naar Vlaams-nationalisme zweemt, en al zeker als er vieze woorden vallen zoals confederalisme. Dan nog liever in zee met de linksmilitante PS dan met een rechtse N-VA.

Laten de economische en budgettaire prioriteiten nu niet de sterkste kant zijn van de N-VA.

De manier waarop De Wever zijn eventuele regeringspartners behandelt, duidt ook op een grote onzekerheid. Hij beseft dat de mogelijke confrontatie met de PS over een confederaal model voor de eigen partij op het slechtst mogelijke moment zou komen. Er zijn namelijk andere prioriteiten, economische en budgettaire. En laat dat nu niet de sterkste kant zijn van de N-VA. Anders hadden we dat wel gemerkt tijdens de afgelopen regeerperiode. Die hoorde een omslag te veroorzaken in het beheer van de staatsfinanciën. Maar regeren zonder de PS blijkt dan toch geen staatshervorming op zich.

Het Belgische bindweefsel is ook taaier dan gedacht. Bovendien bladdert de staat van genade waarin De Wever met zijn partij tot voor enige tijd leek te verkeren ongemeen snel af. Vooral sinds het ontslag wegens het Marrakeshpact uit de door de N-VA zelf opgetrokken coalitie rond Charles Michel (MR). Dat bleek een strategische blunder waar alleen het Vlaams Belang electoraal beter van werd.

Radde Dik Trom

Vóór De Wever hebben Leo Tindemans, Wilfried Martens, Jean-Luc Dehaene, Guy Verhofstadt en Steve Stevaert een vergelijkbare staat van genade gekend. Dat is die doorgaans korte periode waarin de begenadigde letterlijk met alles wegkomt. Alleen is De Wever, die destijds debuteerde als een radde Dik Trom die elk politiek debat gevat naar zijn hand zette, erin geslaagd zijn staat van genade veel langer vast te houden. Tot de partij vanaf 2014 ook federaal haar bestuurlijke waarde moest demonstreren.

Toen gingen die debatten plots wat tegenvallen. Omdat de personeelsbezetting, zowel in de Vlaamse als in de federale regering, niet altijd efficiënt was, als ze al niet ondermaats bleek. Met de gemeentelijke verkiezingen kwam een einde aan de staat van genade. Want er bestaat niet zoiets als onschuldig regeren.

De Wever moet nu eindelijk aan de slag. Zijn aanhoudend getreuzel werkt de Wetstraat op de zenuwen.

De Wever moet nu eindelijk aan de slag. Zijn aanhoudend getreuzel werkt de Wetstraat op de zenuwen. De strompelende formatie van de Vlaamse regering, waarvoor zelfs Geert Bourgeois moest wijken, is ook een gevolg van de neiging tot pyromanie die de partij geregeld teistert. Sommige N-VA’ers dachten werkelijk te kunnen wegkomen met een minderheidsregering met het Vlaams Belang. Al was het bij de aanvang de bedoeling hun gevaarlijkste rivaal te compromitteren en kapot te regeren. Zoals voorgedaan door Tindemans en de CVP, die destijds de Volksunie de vernieling in sleurden.

'Op den duur viel het voor De Wever en de N-VA niet meer uit te leggen waarover nu precies werd onderhandeld met extreemrechts.' ©BELGA

Bruinhemden

Als historicus weet De Wever maar al te goed dat het zich encanailleren met extreemrechts schadelijke en meestal blijvende neveneffecten heeft. Bovendien hebben ze zich bij de N-VA verkeken op de sluwheid van de ploeg rond voorzitter Tom Van Grieken. Bij het Vlaams Belang was het geloof in de haalbaarheid van een Vlaams minderheidskabinet beperkt.

Toch speelde de partij op een haast aandoenlijke wijze de rol van een verantwoordelijke formatie die bezorgd om het lot van alle Vlamingen zo snel mogelijk aan de regeringstafel wilde plaatsnemen. De echte bruinhemden in de partij vlogen naar hun mand of aan de ketting. Elke poging van andere partijen of van de media om oude koeien uit de gracht te halen, elke provocatie werd handig opgevangen of teruggekaatst. Tot het op den duur voor De Wever en de N-VA niet meer uit te leggen viel waarover nu precies werd onderhandeld met extreemrechts.

Totale aftakeling

Het Vlaams Belang gaat er vanuit dat het tegen 2024 de eerste V-partij wordt, en niet de N-VA, die zich de komende jaren in de totale aftakeling zal hebben geregeerd met de traditionele partijen.

Kortom: men beseft bij het Vlaams Belang dat het grote moment nog niet is gekomen. Maar ze zijn het daar wel eens met wat de N-VA wilde aantonen, namelijk dat het cordon feitelijk niet meer bestaat en dat de samenwerking tussen de N-VA en het Vlaams Belang in 2024 wel denkbaar is en misschien zelfs onvermijdelijk wordt. Alleen gaat men ervan uit dat tegen dan het Vlaams Belang de eerste V-partij wordt, en niet de N-VA, die zich de komende jaren in de totale aftakeling zal hebben geregeerd met de traditionele partijen.

Straks kan De Wever uit politiek fatsoen haast niet anders dan de leiding te nemen van de Vlaamse regering, zoals hij voor de verkiezingen beloofde. Het is de enige manier om de geloofwaardigheid van zijn partij bij de achterban op te krikken en de noodzakelijke druk te behouden op de federale regering. Zeker als die zonder de N-VA tot stand komt. En dat laatste zal de PS, fors aangemaand door de Waalse vakbond FGTB, ongetwijfeld proberen.

Lees verder

Tijd Connect