Met de coronacrisis dreigt volgens sommigen alweer de ondergang van het Avondland. Toegegeven: de vlag hangt niet gunstig. Toch wordt de veerkracht van het liberale Westen alweer onderschat.

De tyfoon’, een van de mooiste verhalen van Joseph Conrad, begint met kapitein MacWhirr die in de kaartenkamer van zijn stoomschip Nan Shan de barometer onheilspellend ziet dalen: ‘Er moet ergens bar vuil weer in de buurt zijn.’ Dezer dagen volstaat het de webpagina’s van De Tijd of van Financial Times open te klikken om de economische tyfoon te zien naderen. De Duitse warenhuisketen Galeria Karstadt Kaufhof, het moederbedrijf van Galeria Inno, vraagt bescherming tegen de schuldeisers om de 28.000 werknemers aan de slag te kunnen houden. Gevreesd wordt dat de Duitse economie, aandrijver van de Belgische en vooral van de Vlaamse bedrijvigheid, tijdens het tweede kwartaal met liefst 15 procent zal krimpen.

In België volgt E5 Mode het voorbeeld van Galeria, terwijl de reissector het omzetverlies tot midden april op 2 miljard euro begroot. De Belgische economie kent de grootste krimp sinds 1908, de twee wereldoorlogen niet meegerekend. Werkloosheidscijfers worden dagelijks bijgesteld. Boeing biedt zijn werknemers een vrijwillige vertrekregeling aan. British Airways stuurt 36.000 medewerkers naar huis. Gevestigde vliegmaatschappijen staan op omvallen en vragen overheidsbijstand. Om zelf overeind te blijven worden banken verplicht hun noodlijdende klanten boven water te houden.

Het parlement kan zich beter voorbereiden op wat na deze drastische ophokmaatregelen moet gebeuren om de in het hart getroffen economie te reanimeren.


Het zijn berichten die nog geen voorrang krijgen op de dagelijkse bulletins over het aantal coronadoden. En uiteraard over het gebakkelei over de voorraden mondmaskers. Het federale parlement, dat zich met bijzondere machten liet ringeloren, dringt aan op een parlementaire onderzoekscommissie over de aanpak van deze gezondheidscrisis en het krukkige beheer van de strategische reserves van medisch materieel. Helaas leert het verleden dat het federale parlement onderzoekscommissies vaak als muilkorf gebruikte. Het parlement kan zich beter voorbereiden op wat na deze drastische ophokmaatregelen moet gebeuren om de in het hart getroffen economie te reanimeren. Want de maatregelen die de federale en regionale regeringen tot nog toe hebben genomen, zullen niet volstaan.

Diplomatiek spel

In tijden als deze klinken sommige commentaren haast als passages uit ‘De ondergang van het Avondland’ van Oswald Spengler. Men herinnert zich dat meteen na de krach van 2008 zelfs de hyperkinetische Franse president Nicolas Sarkozy ‘het einde van de mondialisering en van het financiële kapitalisme’ afkondigde. Daar viel achteraf weinig van te merken. Toch wordt dezer dagen die oude deun nog eens nagespeeld.

Eerder deze week was professor David Criekemans, gespecialiseerd in geopolitieke kwesties, heel stellig: we beleven een crisis van het neoliberalisme. Volgens de academicus zullen we de Verenigde Staten op onze televisieschermen in elkaar zien zakken. VRT-collega Jan Balliauw zag het ook somber in voor het Westen en voor de VS in het bijzonder. Het autoritaire China en Rusland, die het diplomatiek handig proberen te spelen, zouden daar volgens hem weleens hun voordeel mee kunnen doen.

Dat zal nog moeten blijken. De Russische militairen die in Italië hulp kwamen bieden hebben met hun camioncavalcade vooral voor een tv-parade gezorgd. Het medisch hulpmaterieel dat de Chinezen naar Europa stuurden, bleek weinig betrouwbaar.

Egelmodus

De wanordelijke Russische economie, nauwelijks even sterk als die van Italië, hangt vast aan de olieprijzen. De coronacrisis heeft de Chinese reputatie geen goed gedaan. Aanvankelijk probeerde het regime van Xi Jinping de uitbraak van de epidemie op een maoïstische wijze toe te dekken, tot de schade en schande en vooral de uitbreiding van de besmetting niet meer te ontkennen viel. Het echte aantal coronadoden in China blijft een goedbewaard geheim. In deze en andere kwesties staat de geloofwaardigheid van de Chinese overheid, die onlangs een drietal kritische journalisten uitwees, op een laag niveau.

De Europese Unie had net alle grote kanonnen opgesteld voor de uitvoering van de ambitieuze Green Deal toen de coronacrisis met volle kracht toesloeg. In allerijl moesten andere stellingen worden ingenomen. En opnieuw werd vastgesteld dat de monetaire unie niet door één staat wordt gedragen, maar door een verband van staten die op momenten als de coronacrisis de neiging hebben in egelmodus te gaan. Niettemin is de EU uitgerust om de crisis het hoofd te bieden en om - zij het dan langzaam - de economische reanimatie tot stand te brengen.

Diplomaten hebben de voorbije weken in geen tijd grens- en vervoersproblemen en bevoorradingsbelemmeringen uit de wereld geholpen. De Europese Commissie zette haar budgettaire oekazes voor onbepaalde duur op waakvlam. De Europese Centrale Bank beschikt bovendien over een financieel instrumentarium om de lidstaten te ondersteunen, al is het dan via de banken. Italië en Spanje, zwaar getroffen door de Covid-19-ramp, kunnen niet aan hun trieste lot worden overgelaten.

 Ook zij moeten ondanks hun bedenkelijke budgettaire rapporten toegang krijgen tot de nodige goedkope financiering, dat zullen Nederland, Duitsland en de andere Hanzelanden uiteindelijk mogelijk moeten maken. Want zonder inter-Europese solidariteit rafelt de Europese Unie onvermijdelijk uit elkaar, zoals oud-Commissievoorzitter Jacques Delors en gewezen EU-voorzitter Herman Van Rompuy vrezen.

Herstelkracht

Een nog grotere machinerie werd opgetrokken rond de dollar. De VS hebben aangekondigd liefst 2.000 miljard dollar extra van de geldpers te laten rollen, en dat bedrag kan zo nodig nog worden opgevoerd. De dollar is niet in waarde verminderd, en wereldwijd wordt om dollars gesmeekt. Ruim 80 procent van de globale bevoorradingskanalen wordt in de Amerikaanse munt afgerekend. De Chinezen, de Russen, de Saoedi’s, ze hebben allemaal nood aan dollars om aan de slag te kunnen blijven. De dollar is nu eenmaal de eerste reservemunt ter wereld, de euro op grote afstand de tweede. De overige munten, en al zeker de yuan en de roebel, komen niet eens in beeld.

In het geopolitieke spel met Rusland en China is de dollar een bijzonder machtig wapen. De Chinezen zitten op een gigantisch pak Amerikaanse schatkistcertificaten en hebben dus hun lot verbonden aan de dollar. Dat heeft zijn nadelen. Zo betalen zij en de rest van de wereld telkens mee voor de crisissen waarin de VS verzeilen. Het maakt dan weinig uit wie de Amerikaanse president is, Truman, Kennedy, Obama of de warhoofdige Trump, die tot grote schade van de VS alle coronawaarschuwingen negeerde. Want zoals John Connally, een Amerikaanse minister van Financiën, ooit zei: ‘De dollar is onze munt en uw probleem.’ En dat is vandaag niet anders.

En soms heeft dat voordelen. Na de financiële crisis van 2008-2009 bleek de Amerikaanse economie de meest veerkrachtige, wegens de herstelkracht en de flexibiliteit van de Amerikaanse bankensector. Een herstelkracht die samen met de Aziatische groei de economie in de rest van de wereld opkrikte.

De komende maanden en jaren zullen bevoorradingslijnen worden ingekort, zal productie worden herschikt en verhuisd en vooral beter gecoördineerd. De Europese lidstaten moeten hun belangen en bevoorrading beter op elkaar afstemmen om schokken als die van de coronacrisis beter te kunnen opvangen. Dat zal tijd vergen en de financiële bazooka’s zullen witgloeiend staan. Maar het herstel na deze tyfoon zal hoe dan ook uit het liberale Westen komen. Voorlopig hangt de vlag er niet gunstig bij. Toch is de ondergang van het Avondland nog niet voor morgen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud