opinie

Een partij zonder programma

CD&V wordt politiek geleefd. De ooit zwaarwichtige regeringspartij heeft vandaag niet eens haar eigen toekomst in handen. Zelfs de mogelijke betrokkenheid bij een paars-gele of paars-groene federale regering zal door anderen worden bepaald.

De Vlaamse kiezers, die op 26 mei hun ongenoegen uitten, hebben vooral de traditionele partijen naar de rand van de electorale afgrond gestemd. En dat werkt de wanhoop in de hand. Koortsachtig zoeken de geslagen traditionele partijen naar een nieuwe voorzitter die de situatie kan rechten.

Bij de sp.a is de vertwijfeling van dien aard dat er op een gegeven moment aan werd gedacht de veelbelovende maar onervaren Conner Rousseau op de voorzittersstoel te duwen. Als gevolg van de interne verwarring bij Open VLD zou Francesco Vanderjeugd, de verdienstelijke outsider en burgemeester van het West-Vlaamse Staden, onder partijkaders vaak als ‘onze kapper’ weggezet, weleens de spelbreker kunnen zijn bij de komende voorzittersverkiezing.

Rik Van Cauwelaert ©Saskia Vanderstichele

Bij CD&V speelden sommigen zelfs met de idee Wouter Beke door een voorzittersduo te vervangen. De wanhoop onder de Vlaamse christendemocraten is dan ook zeer groot. Want meer nog dan de andere traditionele partijen wordt CD&V dezer dagen politiek geleefd. De ooit zwaarwichtige regeringspartij heeft niet langer de eigen toekomst in handen.

Zelfs de mogelijke betrokkenheid bij een paars-gele of paars-groene federale regering zal door anderen worden beslecht. Dat is overigens al het geval met haar aanwezigheid en haar plaats in de Vlaamse regering, waarover na pijnlijk lang geaarzel de N-VA-top heeft beslist.

CD&V ondergaat de federale formatie. Tijdens een ontmoeting met Leuvense partijgenoten liet vicepremier Koen Geens zich ontvallen dat de regeringstoekomst van de partij aan een zijden draadje bengelt. Alles hangt af van de richting die de twee informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) de formatie uitsturen.

Alleen al de gedachte aan een resolute keuze voor de oppositie leidt tot angstaanvallen. Delen in de macht is voor de meeste CD&V’ers een kwestie van politieke overleving

Intussen weet CD&V zelf niet meer welke kant ze uit wil. De zogenaamde twaalf apostelen - een groep van veelal jongere, ambitieuze mandatarissen - gingen aan de slag met de analyse van wat voor en op 26 mei allemaal fout liep.

En dat is heel wat. Alleen wilden ze hun werkstuk voorzichtig genoeg formuleren om de partijboegbeelden niet te zwaar te beschadigen. Zo’n delicate oefening neemt tijd in beslag, waardoor het vrijgeven van de bevindingen in het apostelenverslag tijdens de voorbije fractiedagen de formatiegesprekken doorkruiste.

Dat sommige christendemocraten zich heel ongemakkelijk voelen bij de gang van zaken mocht blijken uit een striemend opiniestuk van Mark Van de Voorde op de webstek VRT NWS. Van de Voorde was ooit adviseur van de premier Yves Leterme en Herman Van Rompuy, nadat hij eerst jaren hoofdredacteur van Kerk & Leven was geweest.

Volgens Van de Voorde is het tekenend voor de partij dat ze zich niet of nauwelijks verzet tegen de halvering van de uren godsdienst, zelfs in het katholiek onderwijs. In die aanslag op het godsdienstonderricht ziet de publicist een revanche van de donkerblauwe Open VLD omdat het haar niet lukte grondwetsartikel 24 (over de vrijheid van onderwijs en godsdienst) voor herziening vatbaar te laten verklaren.

Niet alleen Open VLD, ook de N-VA wil volgens Van de Voorde de ruggengraat van de katholieke onderwijskoepel breken. Volgens hem komen hier de totalitaire neigingen van het rechtse volksnationalisme opnieuw aan de oppervlakte.

Door haar lakse houding steekt CD&V haar trouwste kiezers een mes in de rug, vindt Van de Voorde. Als kabinetsadviseur heeft hij destijds meermaals ‘de ideologische onwetendheid’ van nogal wat CD&V-verkozenen en partijkaderleden kunnen vaststellen. Maar nu is CD&V helemaal op drift, oordeelt hij. Volgens hem is hier een gevecht aan de gang om de macht en de koers van de partij tussen de linker- en de rechtervleugel. Hier vergist Van de Voorde zich. Er is bij CD&V zelfs geen linker- en rechtervleugel meer.

Veel burgemeesters

De waarheid is pijnlijker: de partij, die de belangrijkste naoorlogse premiers leverde, beschikt niet langer over voldoende talent in de rangen en een passend programma om zich in het verkruimelde politieke landschap overeind te houden.

Er is bij CD&V zelfs geen linker- en rechtervleugel meer

En mocht ze al de aanzet voor een echt programma hebben, dan zijn de Vlaamse christendemocraten zo te zien bereid die meteen te offeren in ruil voor machtsgarantie. Alleen al de gedachte aan een resolute keuze voor de oppositie, naar het voorbeeld van de Franstalige neven van cdH, leidt tot angstaanvallen.

Delen in de macht is voor de meeste CD&V’ers een kwestie van politieke overleving. Het enige wat de partij echt bezighoudt, is de vraag of Hilde Crevits al dan niet bereid is voorzitter te worden - waar ze volgens oud-premier Yves Leterme maar beter niet aan begint - en de vraag of Wouter Beke nu naar de Vlaamse regering verkast of alsnog federaal aan de slag gaat.

Bij dergelijke gewichtige afwegingen verzinken budgettaire miljardenputten en het katholieke onderwijs met zijn godsdienstlessen uiteraard in het niets.

Bij CD&V hebben ze altijd de waarschuwing van de Nederlandse politicoloog Henk Woldring in de wind geslagen: dat er een groot gevaar zit aan de nauwe verbinding tussen politieke partijen en de overheid. Het enige platform waarop de christendemocraten onderhand nog rusten, is het gemeentelijke, gevormd door de vele landelijke burgemeesters van kleine en middelgrote gemeenten, die overigens hoogst ongerust zijn over de wending die de partij neemt.

Vooral de politieke professionalisering aan de partijtop, die alleen nog inzet op macht en de eigen carrière, heeft een diepe kloof geslagen met die achterban.

©BELGA

De partijstrategen kregen niet in de gaten dat de standen waarop CD&V ooit steunde - de arbeidersbeweging, de middenstand en de Boerenbond - al lang aan belang en gewicht hebben ingeboet. Het hele middenveld is op zijn beurt verkruimeld.

Zoals er ook geen afgelijnde sociale klassen meer bestaan: geen arbeidersstand, laat staan een proletariaat, maar ook geen burgerij meer. Er is alleen nog een veelgelaagde middenklasse, die bij verkiezingen zijn eigenbelangen in het oog houdt en bijgevolg electoraal heen en weer zapt. Het begrip volkspartij, dat CD&V ooit belichaamde, is betekenisloos geworden.

Toch is er nood aan nieuwe stabiliteit. Daartoe moeten partijen als CD&V het vertrouwen herwinnen van die gelaagde middenklasse. Om dat te bereiken moeten ze eindelijk eens duidelijkheid scheppen over hun programma, dat nu een samenraapsel is van marketingtrucs. Wat maakt dat de belangrijkste politieke boodschappen grotendeels afkomstig zijn van de burgers zelf via de sociale media.

CD&V zal zich opnieuw moeten inzetten voor de echte zorgen van de middenklasse, zoals het voortbestaan van het sociaal systeem (waarvan de betaalbaarheid steeds vaker in twijfel wordt getrokken), en de handhaving van de onderwijskwaliteit. En ze moet ook opnieuw op middellange termijn gaan denken en de burgers de onverbloemde waarheid vertellen over wat er te doen staat, wat dat gaat kosten en wie dat gaat betalen. En daar dan een echt debat over voeren.

Die rol moeten de traditionele partijen weer opnemen: het bevorderen van de betrokkenheid van de burgers bij de parlementaire democratie. Dat vraagt van partijen als CD&V een organisatorische inspanning die zwaarder valt dan het staren naar de eigen navel.

Lees verder

Tijd Connect