column

Fantasia in Aken

In zijn toespraak voor het nieuwjaarsevent van De Tijd en L’Echo prees de gewezen topdiplomaat Frans van Daele het Europese project. Daarbij kwam de NAVO slechts zijdelings ter sprake.

Het Frans-Duitse verdrag, dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron onlangs in Aken ondertekenden, is geen Europese mijlpaal. Het moest nochtans de illusie versterken dat de as Parijs-Berlijn nog draait.

Macron heeft die illusie nodig voor gebruik in eigen land, waar het aanhoudende straatverzet van de gele hesjes zijn imago ferm deukte.

Het is Merkel niet ontgaan dat ook bij andere partijen het enthousiasme voor Europa tanend is.

Merkel, gesopt en gekookt in de CDU-traditie, rondt stilaan haar politieke loopbaan af. Het is haar niet ontgaan dat ook bij andere partijen het enthousiasme voor Europa tanend is. In de aanzwellende rangen van Alternative für Deutschland (AfD) wordt openlijk gepraat over een mogelijke dexit. Tot voor kort was die gedachte alleen al zondig in Duitsland.

In het verdrag van Aken verbinden Frankrijk en Duitsland zich tot de uitwerking van een gemeenschappelijk buitenland- en defensiebeleid. Volgens Europese exegeten bouwen ze zo voort op het Elysée-verdrag, in 1963 gesloten door toenmalig Frans president Charles de Gaulle en Merkels verre voorganger Konrad Adenauer. Dat verdrag geldt tot vandaag als een bezegeling van de verzoening tussen de twee erfvijanden en een doorbraak in de Europese eenmaking. Maar achter dat zogenaamde vriendschapsverdrag schuilde nogal wat Duitse argwaan.

Het gelijk van Adenauer

Macron en Merkel ondertekenden afgelopen week het Verdrag van Aken. ©AFP

In de verwijzing naar het Elysée-verdrag wordt zelden de preambule aangehaald. Die kwam er omdat het vertrouwen van het Duitse parlement in De Gaulle beperkt was. Daarom gaf het zijn goedkeuring aan het verdrag pas nadat in een preambule de Duitse band met de NAVO werd benadrukt. Adenauer had toen al in de gaten dat de moeilijke relatie van De Gaulle met de Verenigde Staten problematisch werd. En hij kreeg gelijk, want De Gaulle trok uiteindelijk Frankrijk terug uit de militaire structuur van de NAVO.

Tegelijk was Adenauer beducht voor een mogelijk vergelijk van de Amerikanen met de Sovjets, vooral na het aantreden in Moskou van de ogenschijnlijk goedgunstiger partijleider Nikita Chroesjtsjov. Adenauer vreesde dat Duitsland, al dan niet herenigd, door zo’n compromis in een neutraal statuut zou worden gedwongen, om uiteindelijk af te glijden tot een Sovjet-satelliet.

Daarom voegde de Bundestag bij de tekst van het Elysée-verdrag de Atlantisch gestemde preambule. Daarin werd het belang vooropgesteld van het partnerschap tussen Europa en de Verenigde Staten, de gemeenschappelijke defensie in het kader van de NAVO en de integratie van de Duitse legermacht in de alliantie. En ook al kende Adenauer het verzet van De Gaulle, toch werd in de begeleidende tekst de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de Europese Gemeenschap in het vooruitzicht gesteld.

Frans Van Daele

Intussen is wel een en ander veranderd. In zijn toespraak op het nieuwjaarsevent van De Tijd en L’Echo prees gewezen topdiplomaat Frans Van Daele het Europese project. De ex-kabinetschef van Europees president Herman Van Rompuy (CD&V) en van koning Filip had het over het Europese businessmodel dat niet in het gedrang mag worden gebracht door nieuwe toegevingen aan de Britten.

Van Daeles toespraak was de perfecte afspiegeling van het vigerende Belgische buitenlands beleid dat uitsluitend op de Europese Unie is gericht.

Van Daeles toespraak was de perfecte afspiegeling van het vigerende Belgische buitenlands beleid dat uitsluitend op de Europese Unie is gericht. Ooit werden de Belgen geraadpleegd vanwege hun Afrikaanse expertise. Dat is verleden tijd. Vandaag vermoeden diplomaten dat landen als Congo en Rwanda zelfs tegen het tijdelijke lidmaatschap van België van de VN-veiligheidsraad hebben gestemd. Buitenlandse Zaken heeft zelfs nauwelijks oog voor de Benelux, een verdrag dat nog bestaat maar verder weinig oplevert.

Zoals wel vaker op het Belgische departement Buitenlandse Zaken kwam ook in de uiteenzetting van Van Daele de NAVO slechts zijdelings ter sprake, in verband met het burgerconflict in ex-Joegoslavië, dat de Europeanen compleet verraste. Aan die bloedige burgeroorlog werd uiteindelijk heel moeizaam een einde gemaakt door een Amerikaanse interventie, ondersteund door de NAVO.

Peterselie-eiland

De internationale machteloosheid van de EU was nooit zo schrijnend als in 2002 bij het geschil met Marokko over het Spaanse Peterselie-eiland. Die onbewoonde klomp graniet in de Straat van Gibraltar werd op een dag door Marokko geclaimd en bezet. Het lachwekkende incident moest uiteindelijk worden beslecht door de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell.

Om de muren van het fort rond hun businessmodel te bewaken doet Europa een beroep op derden.

De eigen veiligheid is nooit een prioriteit geweest voor de Europeanen. Om de muren van het fort rond hun businessmodel te bewaken doet Europa een beroep op derden. ‘Op Amerikaanse huurlingen’, zoals een Franse generaal het ooit uitdrukte. Om de illegale migratie uit Afrika en het Midden-Oosten te stoppen moet Europa een beroep doen op Turkse veiligheidsdiensten en op half criminele Libische milities.

Ooit was het de geplogenheid dat sommige Europese afgevaardigden, onder wie de Belgen, koffiepauze hielden telkens als de Amerikaanse vertegenwoordiger tijdens NAVO-vergaderingen begon over ‘burden sharing’, het meebetalen voor hun eigen defensie. Maar vandaag zit daar een Amerikaanse president die meent wat hij zegt over een juiste verdeling van de NAVO-lasten. Dat komt erg ongelegen, vooral voor de eurolanden die in een budgettair carcan zitten. Bovendien is de wereld een stuk gevaarlijker geworden door de mondiale wanorde die president Donald Trump veroorzaakt.

Militaire Duitse verkrotting

En net nu stapt het Verenigd Koninkrijk, de enige geloofwaardige militaire macht in Europa, uit de EU. Schuilend onder de Amerikaanse paraplu heeft Duitsland zijn defensie laten versloffen en alles ingezet op de uitbouw van zijn economie. Vorig jaar bleek uit een rapport aan het Duitse parlement dat de meeste legermanschappen niet inzetbaar zijn, ook al omdat de legeruitrusting hopeloos verouderd is. Bovendien blijkt slechts een derde van het wapenarsenaal operationeel te zijn.

Zonder over de militaire verkrotting van Duitsland te reppen stelde Van Daele voor de leiding van een gemeenschappelijke Europese defensie aan Frankrijk over te laten. Niet alleen heeft de Franse publieke opinie minder moeite met buitenlandse interventies, Frankrijk is volgens Van Daele militair het best uitgerust. Of zo’n Frans commando realistisch is, moet nog blijken. De stafchef van het Belgische leger, luitenant-generaal Marc Compernol, betwijfelt dat. Samenwerken gebeurt nu al, zei hij in Le Soir. Maar een Europees leger vergt een politieke unie, en die is er niet.

Volgens de Duitsers volgen de Belgen al te slaafs de lijn van de Fransen, die de macht van de Europese Commissie graag willen uithollen om die van de Raad te versterken.

Een Europees leger onder Frans commando zal overigens ook in Berlijn op stille weerstand stoten. Elke Belgische diplomaat die ooit in Duitsland was gestationeerd, kent de discrete waarschuwingen van Duitse collega’s voor de Parijse agenda. Volgens de Duitsers volgen de Belgen al te slaafs de lijn van de Fransen, die de macht van de Europese Commissie graag willen uithollen om die van de Raad te versterken. Bovendien rekenen de Fransen vooral met de kern van Europa, de originele zes. Oost- en Midden-Europa hebben zij al opgegeven. Terwijl dat deel van Europa van oudsher tot het Duitse hinterland behoort.

In Berlijn herinnert men zich ook de door Frankrijk aangestoken interventie in Libië, de oorzaak van veel migratieleed. Als dan toch moet worden gekozen, blijft voor de Duitsers de Atlantische optie voorlopig de meest werkbare. Het verdrag van Aken is een goed voornemen, maar niet meer dan dat.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud