column

Grote verbouwingen (III)

Paars-geel, iemand? Een Vivaldi- of een regenboogcoalitie? Of kiest u een Rode Duivel-coalitie? En waarom geen rechts-groene regering, nu we toch bezig zijn? Maar aan het noodzakelijke gesprek over de definitieve verbouwing van het land durft blijkbaar niemand te beginnen.

Op enkele uitzonderingen na zijn de politieke partijen zeer begaan met het voortbestaan van het land. Dat is alvast wat zij dagelijks herhalen als het over de aanslepende formatieparodie gaat. Helaas blijkt dat niet uit de manier waarop diezelfde partijen het land hebben bestuurd of nog altijd besturen.

De afrekening van het budgettaire gestoethaspel van de centrumrechtse regering van Charles Michel (MR) en wat er nog van overblijft, is bekend: een miljardentekort en een financieel ondermijnde sociale zekerheid. De Vlaamse regering moet op zoek naar miljarden in de welzijnssector om een fors begrotingstekort en nieuwe noden te compenseren. Besparingen heten daar nu verschuivingen.

De Franse gemeenschap kraakt onder de schuld, en een oplossing is er niet.

De Brusselse minister-president Rudi Vervoort (PS) hoopt tegen mei dit jaar, bijna een jaar na de installatie van zijn regering, een begroting rond te krijgen. Tot dan bricoleert hij voort. Maar dat het Brusselse schuldplafond gevoelig wordt opgetrokken, staat nu al vast. De Franse gemeenschap kraakt onder de schuld, en een oplossing is er niet.

Met haken en ogen

Ronduit problematisch is de Waalse begroting. Volgens het Rekenhof is die zonder meer onbetrouwbaar. Gedane miljardenuitgaven werden boekhoudkundig versast naar de begroting van volgend jaar. Van nog eens miljarden viel niet te achterhalen waarvoor ze eigenlijk bestemd waren, of ze werden op allerlei manieren buiten de controle gehouden. Twee derde van de aanbevelingen die het Rekenhof de opeenvolgende Waalse regeringen meegaf, werd genegeerd. Andere werden met haken en ogen uitgevoerd.

In het Belgische kader is de federale regering niet meer bij machte regionale begrotingshazardeurs tot de orde te roepen, laat staan te bestraffen. Bovendien is de federale overheid slecht geplaatst om lessen te geven. Bestraffen kan alleen de Europese Unie. Maar dat is een probleem voor later.

Eerst moet federaal geformeerd worden. En dat spektakel is niet fraai. Om het even wat wordt gelanceerd. Paars-geel? Een Vivaldi- of een regenboogcoalitie? Een Rode Duivel-coalitie? En nu we toch bezig zijn: waarom geen rechts-groene regering? Alleen is nooit duidelijk hoe zo’n regering, van welke brollige samenstelling ook, het federale land uit het bestuurlijke en budgettaire slop kan halen.

Uitgewoond

De herhaalde langdurige formatiecrisissen van de voorbije jaren tonen aan wat Yves Leterme (CD&V) lang geleden al vaststelde: het Belgische model is uitgewoond. Helaas durven de partijen niet te beginnen aan het echt noodzakelijke gesprek over wat neerkomt op de definitieve afwerking van de staatshervormingen, destijds ingezet door Wilfried Martens. Jean-Luc Dehaene (CD&V) duwde ze in een beslissende richting, daartoe aangepord door Hugo Schiltz (VU).

De kern van het probleem werd deze week in het weekblad Knack genoteerd. Het kwam uit de mond van Marc Uyttendaele, de ULB-grondwetspecialist die via zijn vrouw Laurette Onkelinx gelieerd is met de PS. ‘Als de Franstaligen garanties krijgen dat de financiële solidariteit behouden blijft, wordt in onderhandelingen alles mogelijk’, zei hij.

De partijen durven niet te beginnen aan het echt noodzakelijke gesprek over wat neerkomt op de definitieve afwerking van de staatshervormingen.

Dat grote gesprek tussen Vlaanderen en vooral Wallonië zal overigens breder moeten worden gevoerd dan tussen de partijen. Ook het middenveld zal daarbij worden betrokken. In 2012, na de 541 dagen durende formatie die finaal leidde tot de regering van Elio Di Rupo (PS), boog de Franse Assemblée Nationale zich over ‘de binnenlandse situatie in België’. Dat rapport veroorzaakte hier in beperkte kring wat rimpelingen, maar bleef grotendeels ongelezen door het bredere publiek.

Nochtans stonden daar enkele pertinente vaststellingen in. Zo merken de opstellers op dat de Waalse en de francofone wereld niet altijd op één lijn zitten. Interessant is ook dat de Fransen verwezen naar het Belgische zuilensysteem dat lange tijd de communautaire conflicten binnen de perken hield door de segmentering van de samenleving, door de samenwerking tussen de elites en vooral door de machtsverdeling. Die pacificatiekracht is het middenveld vandaag zo goed als kwijt.

Vlaams marshallplan

Het overleg tussen de twee gemeenschappen werd in het begin van de jaren 1960 al aangekaart door Leo Picard. De journalist-publicist had van nabij gevolgd wat zich in Wallonië afspeelde voor en na de grote winterstaking van 1960-61, een wanhoopsstaking. Hij vond dat de doctrinaire Vlaamse Beweging haar onvruchtbare folklore overboord moest gooien en het gesprek met Wallonië moest aangaan.

Jammer genoeg was daar volgens hem ‘een macht van oude woorden, die soms alle inhoud hebben verloren en toch meer indruk blijven maken dan precieze concrete voorstellingen’. Met als gevolg dat elke volgende staatshervorming uitdraaide op een amechtige Vlaamse poging om de numerieke meerderheid meer slagkracht te geven, terwijl het Franstalige kamp, bevangen door verlatingsangst, op de vier wielen tegelijk remde.

Antoon Roosens lanceerde ooit een interessant marshallplan voor Wallonië, dat goeddeels in de richting ging van wat Uyttendaele benadrukte. De intussen overleden Roosens was een voortrekker van het sociaalflamingantisme en de oprichter van Meervoud, door Manu Ruys ooit bestempeld als ‘het dappere linkse maandblad’. Daarin ontvouwde Roosens in de loop van 1997 zijn plan. De Vlaamse solidariteit moest volgens hem de vorm aannemen van een van regering tot regering onderhandelde en internationaal bindende conventie zonder Belgische tussenkomst. Zijn marshallplan zou amper meer kosten dan de bestaande transfers, waaruit Wallonië uiteindelijk weinig structurele voordelen puurde.

In het Belgische kader is de federale regering niet meer bij machte regionale begrotingshazardeurs tot de orde te roepen, laat staan te bestraffen.

Dramatische noodsituatie

Volgens Roosens waren die transfers een perverse vorm van ‘solidariteit op zijn Belgisch’, waardoor zowat 15 procent van het Waalse arbeidspotentieel niets bijdroeg aan de economie. ‘Zonder die transfers zou Wallonië onmiddellijk in een dramatische sociale noodsituatie terechtkomen’, wist Roosens. ‘Zolang geen geldig alternatief opduikt, kan de Waalse politieke klasse dan ook niet anders dan dit Belgisch constitutioneel status quo met man en macht verdedigen.’

Dat laatste weegt ook op de huidige federale formatie. De terughoudendheid van de PS om aan een coalitievorming te beginnen, laat staan aan onderhandelingen met de N-VA, wordt ingegeven door het besef dat de komende regering aan ingrijpende besparingen en zware belastingverhogingen toe is, en dat een retour de coeur nagenoeg is uitgesloten. De sanering onder het premierschap van Di Rupo leverde de PS een zware electorale factuur op. Met het extreemlinkse PTB-spook in de coulissen is dat voor de partij niet voor herhaling vatbaar.

De sanering onder het premierschap van Di Rupo leverde de PS een zware electorale factuur op. Met het extreemlinkse PTB-spook in de coulissen is dat voor de partij niet voor herhaling vatbaar.

Vlaanderen heeft er baat bij dat in zijn natuurlijke economische hinterland een nieuwe krachtige groeipool tot ontwikkeling komt, stelde Roosens destijds. Het probleem lag volgens hem elders: in de Vlaamse economische, culturele en politieke kringen die de vereiste geestelijke omslag moeten doormaken en voluit inzetten op de Vlaamse lijn.

De oppositie van een groot deel van de Vlaamse linkerzijde tegen de Vlaamse autonomie noemde hij een anachronistisch en reactionair achterhoedegevecht. Terwijl ten zuiden de taalgrens uitgerekend de arbeidersorganisaties, naar het voorbeeld van FGTB-aanvoerder André Renard, probleemloos de leiding namen van het Waalse regionalisme. Dat laatste had de nu kwijnende Vlaamse linkerzijde al veel eerder tot nadenken moeten stemmen.

Lees verder

Tijd Connect