column

Paleis der Natie | De geschiedenis geeft geen afspraken

De twintigste verjaardag van de N-VA verliep in mineur. De peilingen stemmen de N-VA-top zorgelijk. De partij is er de jongste jaren in geslaagd meer vijanden dan vrienden te maken in de Wetstraat.

Sommige Vlaams-nationalisten doen denken aan de opgeruide arbeiders in 'De Buddenbrooks', de roman van Thomas Mann. 1848, de stad Lübeck staat op stelten, muiters omsingelen het raadhuis. Als een stadssenator de opstandelingen vraagt wat ze precies willen, roept een van hen: ‘We willen de republiek.’ Terwijl de senator uitlegt dat Lübeck al een republiek is, schalt een andere: ‘Ik wil er twee!’ Zo eisen de Vlaams-nationalisten nog meer autonomie dan ze nu al hebben en kunnen verwerken.

Laatst verzekerde N-VA-voorzitter Bart De Wever zijn verzamelde troepen dat de landelijke verkiezingen van 2024 een afspraak met de geschiedenis worden. Een familiefeest zoals de twintigste verjaardag van de N-VA is telkens een gelegenheid om de wind onder de partijzeilen te jagen. Toch verliep de viering in mineur, ondanks de uitgelaten Plopsa-sfeer. De peilingen stemmen de partijtop zorgelijk. Het Vlaams Belang blijft voorlopig de grootste partij in Vlaanderen met een beduidende voorsprong op de N-VA, die in een neerwaartse trend zit. Met 21,2 procent daalt de N-VA stilaan af naar het historische hoogtepunt (18,8%) dat de Volksunie behaalde bij de verkiezingen van 1971.

Radicaal handelsfonds

Om het tij te keren heeft de N-VA geen andere keuze dan terug te grijpen naar haar radicale handelsfonds: de Vlaamse autonomie gebetonneerd in het confederalisme. De troepen horen dat graag. Als de kiezer meewil, is het in 2024 zover en staat Vlaanderen volgens De Wever aan de vooravond van de grote transformatie. Helaas heeft de partij in het verleden meermaals haar afspraken met de geschiedenis gemist, door haar politieke onhandigheid en vooral door het irriteren van mogelijke medestanders. De partij is er de jongste jaren als geen ander in geslaagd meer vijanden dan vrienden te maken in de Wetstraat.

Ondanks een indrukwekkende electorale opmars heeft de N-VA zelden de lijnen uitgezet. Ze kwam zelfs niet in de buurt van de beloofde grote verandering.

De N-VA werd nochtans door de Vlaamse kiezers opgetuigd om Himalayatoppen te beklimmen. Maar op de eerste Belgische heuvelkam raakte ze meteen buiten adem. Verkiezingen winnen is nog iets anders dan die overwinningen verzilveren. Wat ook het resultaat van de stembusslag in 2024 moge zijn, de geschiedenis geeft nooit afspraken. In de politiek wordt het spel voortdurend gecompliceerd door de aanwezigheid van de tegenstanders op het terrein.

Ondanks een indrukwekkende electorale opmars heeft de N-VA zelden de lijnen uitgezet. Ze kwam zelfs niet in de buurt van de beloofde grote verandering. Net als de voorlopende Volksunie, die bij de eerste afspraak met de geschiedenis - het Egmontpact - meteen de weg naar de teloorgang insloeg.

Na zeven jaar Vlaams minister-presidentschap heeft de N-VA de Nederlandstaligen er nog altijd niet van kunnen overtuigen dat de Vlaamse regering hun regering is en dat de federale regering niets meer is dan een Europees doorgeefluik. De Vlaamse regeringen, ook die geleid door de N-VA, zijn er na al die jaren evenmin in geslaagd hun economisch beleid af te stemmen op dat van de performantere Europese noorderburen.

Vlaams schepencollege

Het nagestreefde confederalisme zit nochtans ingeweven in de Belgische staatsstructuur door de staatshervormingen van Jean-Luc Dehaene en door de invulling die Luc Van den Brande daar als Vlaams minister-president aan gaf - vaak tot ergernis van sommigen van zijn CVP-partijgenoten. De Vlaamse regeringen gedragen zich sindsdien als een kleinstedelijk schepencollege, al besturen ze een van de rijkste regio’s in de Europese Unie en zijn ze inmiddels bedolven onder de bevoegdheden en de financiële middelen. De N-VA kon niet verhinderen dat Vlaanderen in onrustwekkende mate op het oude België begint te lijken, vooral in de manier waarop ze al haar beleidsinstrumenten en adviserende instellingen politiseert.

Om de kritiek van zich af te slaan wijzen de Vlaamse regeringspartijen, en dus ook de N-VA, telkens naar de onduidelijke afbakening van hun bevoegdheidspakketten. Terwijl precies die onduidelijkheid de sterkste van de Belgische regio’s de kans biedt om al haar middelen in te zetten, ook de fiscale, om die onduidelijkheden weg te gommen en de autonomie een vaste vorm te geven.

De N-VA heeft zich daarentegen ongemeen snel laten opsluiten in het Belgische politieke spel, zeker nadat de partij ruggensteun had gegeven aan de centrumrechtse coalitie rond premier Charles Michel (MR), een politicus die door zijn lichtheid steeds omhoogviel.

De N-VA heeft zich daarentegen ongemeen snel laten opsluiten in het Belgische politieke spel, zeker nadat de partij ruggensteun had gegeven aan de centrumrechtse coalitie rond premier Charles Michel (MR), een politicus die door zijn lichtheid steeds omhoogviel. Ondanks haar spectaculaire verkiezingsoverwinning in 2014 veegde N-VA haar communautaire programma onder mat in ruil voor ... - ja, voor wat eigenlijk? Op geen enkel moment gaf de partij sturing aan de federale coalitie die zonder haar onmogelijk kon worden gevormd. Om finaal ondoordacht van het regeringsschip te springen in de hoop op een wervende verkiezingscampagne rond het migratiepact. Dat manoeuvre hadden de andere coalitiepartners snel in de gaten en zij bleven, met een instemmende koninklijke knik, maandenlang in lopende zaken tot aan de verkiezingen.

In de regering-Michel begonnen de Vlaams-nationalisten bovendien een campagne tegen de Vlaamse christendemocraten, hun enige medestanders voor de ondersteuning van een confederale agenda. In de aanloop naar de vorige regering, die rond PS-patron Elio Di Rupo, hadden de Vlaamse christendemocraten een zesde staatshervorming afgedwongen. Die opende de deur voor een splitsing van de sociale zekerheid en confronteerde Wallonië via een nieuwe bijzondere financieringswet met de budgettaire werkelijkheid.

De gevolgen van die bijzondere financieringswet, die bij de volgende regeerperiode volop gaan wegen, veroorzaken nu al grote zenuwachtigheid bij de PS. De partij heeft amper bewegingsruimte voor een ‘retour du coeur’. De onderhandelaars van de ultralinkse PTB kregen dat meteen in de gaten toen de PS hen in de zomer van 2019 uitgenodigde voor de onderhandelingen over een Waalse regering. De PTB’ers stapten na enkele uren uit het krijt. Voordien had Di Rupo op een onbewaakt moment te kennen gegeven dat de financieringswet, die hij zelf mogelijk maakte, moest worden herzien.

Daar komen nu nog bij: de miljardenfacturen van de coronacrisis en van de overstromingsramp in de Vesdervallei die Wallonië voor een onmogelijke budgettaire opdracht plaatsen. Dat de Franse Gemeenschap virtueel failliet is, maakt het voor Wallonië alleen maar erger.

De Waalse situatie

Als de Waalse kiezer bij zijn intentie blijft, bestaat de kans dat de N-VA in 2024 een afspraak wacht met Georges-Louis Bouchez.

De nukkige opstelling van de PS in de federale regering heeft alles te maken met de Waalse situatie. De jongste peilingen hebben zeker geen rust in de gelederen gebracht. Met amper 21,4 procent van de Waalse stemmen - een halvering van het resultaat dat Guy Spitaels ooit behaalde - zit de PS op een electorale diepte die de partij nooit eerder verkende. De Waalse socialisten worden daarbij op de hielen getrapt door de MR van Georges-Louis Bouchez, maar ook door de PTB, die intussen zowat de hele Waalse socialistische vakbond aan boord heeft.

Die mogelijke neergang van de PS is geen goed nieuws voor de N-VA, die beweerde dat ze in 2019 een akkoord met de PS in de maak had. Al blijft ze erg discreet over de precieze inhoud en de budgettaire implicaties van dat akkoord. Maar wat daar werd beklonken, mag hoe dan ook worden vergeten als de jongste peilingen ook de electorale werkelijkheid worden.

De N-VA handelt daarom verstandig door alles in te zetten op het Vlaams Gewest en zich geen illusies te maken over afspraken met de geschiedenis. Als de Waalse kiezer bij zijn intentie blijft, bestaat de kans dat de N-VA in 2024 een afspraak wacht met Georges-Louis Bouchez. De MR-voorzitter heeft slechts één programmapunt: federaal premier worden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud