column

In naam van de burger

Het belooft weinig goeds als politici plots de burgers willen betrekken bij de besluitvorming. Dat betekent meestal dat ze het zelf ook niet weten. Het informatiegestommel van de voorbije maanden illustreert dat.

De verslaggeving over de informatiegesprekken, zoals die van CD&V-voorzitter Joachim Coens en zijn MR-evenknie Georges-Louis Bouchez, lijkt steeds vaker op treinspotten. Er wordt besproken welk spoor de trein zal kiezen en door welk type locomotief de wagons moeten worden getrokken.

Het gaat over de kleur van de wagons en de lengte van de trein. Over de rijrichting en de inhoud van de wagons bestaat minder duidelijkheid. Die komen maar zijdelings ter sprake.

Als er maar een regeringstrein op de sporen komt, om het even welke trein uiteindelijk, daar lijkt het om te doen. Want ruim een jaar na de verkruimeling van de centrumrechtse coalitie rond premier Charles Michel (MR) en goed zeven maanden na de verkiezingen beginnen de Wetstraat-bewoners zich ongemakkelijk te voelen.

Na weken geneuzel ronden de twee informateurs maandag hun opdracht af met een rapport aan de koning. Eerder deze week kreeg het staatshoofd alvast een eerste blik op hun werknota’s, want die stonden voor iedereen te lezen in de krant.

Het is intussen wel duidelijk dat het uitgesloten blijft dat de N-VA en de PS in naam van ’s lands hogere belang hun electorale toekomst op het spel willen zetten door samen een regering te vormen. Een regering zonder de PS en met de N-VA als grootste partij is onverkoopbaar in Franstalig België.

Een regering zonder de N-VA maar met de PS als trekker voorspelt weinig goeds voor de Vlaamse partijen die aan dat avontuur zouden deelnemen. En volgens de postelectorale enquête van het weekblad Knack zitten de sp.a, CD&V en Open VLD nu al in overlevingsmodus. Zelfs Groen wordt geen grote toekomst meer toegedicht, wat overigens al bleek uit de verkiezingsuitslag. Alleen het Vlaams Belang en zelfs de N-VA, ondanks zwaar electoraal verlies, behouden nog groeimogelijkheden, althans volgens de enquêteurs.

Die vaststelling en de jongste peilingen leiden tot veel naargeestigheid in de Wetstraat. De traditionele machtsbastions vertonen ernstige scheuren, politieke carrières staan op het spel. Om toch maar in de macht te blijven delen denken de partijen in alle richtingen.

Een noodregering terwijl commissies een nieuwe staatshervorming voorbereiden, een afspiegelingskabinet dat de samenstelling van de regionale regeringen als basis neemt, een regering van experts, het is de voorbije maanden allemaal de revue gepasseerd.

In het nauw maakt de politiek soms rare sprongen. Burgerparticipatie is er zo een. Geïnspireerd door David Van Reybrouck willen ze daar in de Duitstalige Gemeenschap en het Brussels Gewest mee aan de slag. Zelfs bij de PS is er plots belangstelling voor de participatieve democratie. Daarmee raakte je destijds bij de BSP-PSB van André Cools en Jos Van Eynde niet eens voorbij de voordeur.

Anne-Emmanuelle Bourgaux, grondwetspecialiste van de universiteit van Bergen die in Ecolo-kringen nogal gehoor vindt, wil zelfs een staatshervorming die de burger zijn rechtmatige plaats geeft. Zij denkt daarbij aan een Senaat met door lottrekking aangeduide burgers die daar dan over de democratie moeten nadenken.

Oud-premier Mark Eyskens had het onlangs in De Standaard over wat hij ‘een therapie voor de verlamde regering’ noemde. Hij denkt aan een grondwettelijk verankerde Federale Hoge Raad, met daarin naast politici ook buitenparlementaire experts, die door reflectie de samenwerking en het vertrouwen tussen gewesten, gemeenschappen en de federatie moet herstellen. Het is maar een kleine greep uit de ideeën die circuleren.

Efficiëntie en rechtvaardig bestuur

Meestal belooft het weinig goeds als politici plots de burgers willen betrekken bij de staatszaak of oproepen om nieuwe bewegingen of politieke hergroeperingen te vormen. Dat duidt er vaak op dat zij het zelf ook niet meer weten.

Het informatiegestommel van de jongste maanden bevestigt dat. Want ondanks de pogingen van de vorige duo’s Vande Lanotte-Reynders en Bourgeois-Demotte en nu het wekenlange getreuzel van Coens-Bouchez moet een echte onderhandeling over de vorming en het programma van een federale regering nog beginnen.

Het is geen verrassing dat Coens en Bouchez duwen in de richting van een centrumrechtse coalitie, en de voortzetting van een regeerprogramma dat in 2014 al op tafel lag maar nooit voleindigd raakte. Hun beider partijen maakten deel uit van de coalitie rond Michel. Alleen heeft zo’n centrumrechtse coalitie vandaag geen federale meerderheid meer.

Een mogelijk alternatief is een veelkleurige coalitie van de bereidwilligen, met zeven of met acht partijen, met de PS maar zonder de N-VA en zonder meerderheid in Vlaanderen. Dat zou dan de regering van de angst zijn. Want de angst om de kiezer opnieuw in de ogen te kijken is wat de informatiecarrousel laat draaien.

Zo te lezen in de nota’s van Bouchez en Coens is er op wat vaagheden na zelfs geen aanzet van een ontwerp van bestuursakkoord. Overigens kan de volgende regering, welke ook de samenstelling, zich maar een beperkt regeerprogramma veroorloven: het saneren van de overheidsfinanciën, het stutten van de sociale zekerheid en eindelijk werk maken van de energietransitie door alvast een aantal kerncentrales na 2025 open te houden.

Voor dat laatste was er deze week vanuit Franstalige hoek de opvallende open oproep gericht aan de twee informateurs en opgesteld door de klimaatwetenschapper André Berger (UCL) en door de energiespecialist Samuel Furfari (ULB). Volgens hen blijft kernenergie de enige mogelijkheid om de klimaattransitie tot stand te brengen.

Het uitblijven van een federale coalitie zet ook een rem op de werking van de regionale regeringen, die lijken te wachten op Godot.

Het uitblijven van een federale coalitie zet ook een rem op de werking van de regionale regeringen, die lijken te wachten op Godot. Ook daar blijft het vooral bij goede voornemens. De Vlaamse regering is geen toonbeeld van daadkracht. In Brussel en Wallonië is zelfs nog geen sprake van een sluitende begroting. In Brussel kan je hooguit spreken van budgettaire bricolage, om de woorden van Ecolo-minister Alain Maron te gebruiken. De Franse Gemeenschap telt alleen schulden.

Op alle beleidsniveaus is een sanering aan de orde. Het belastingstelsel blijft een ondoorzichtig kluwen met tal van ontsnappingsroutes voor de vennootschappen, wat maakt dat de inspanningen onrechtvaardig zijn verdeeld. Jaarlijks worden in dit land net geen 15 miljard euro subsidies allerhande rondgestrooid. De efficiëntie werd nooit bekeken. In de gezondheidszorg wees professor Lieven Annemans meermaals op de heersende verspilling, terwijl tal van ziekenhuizen wegzakken in de rode cijfers.

Onlangs meldde de webstek derijkstebelgen.be dat de uitbaters van Het Poetshuis, dat op de dienstenchequebusiness draait, zich liefst 6,8 miljoen euro kapitaal uitkeerden. Dat was niet de bedoeling van het systeem, waarvoor Vlaanderen alleen al jaarlijks 1,3 miljard euro betaalt. Terwijl de poetshelpsters, voor wie de dienstencheques in leven werden geroepen, deze week staakten wegens hun stagnerende hongerloon.

Jean-Claude Juncker, de voormalige voorzitter van de Europese Commissie, merkte onlangs terecht op: ‘De politiek is niet verantwoordelijk voor het algemeen geluk.’ Maar wat de burger wel mag verwachten voor wat hij jaarlijks aan de overheid afdraagt, is een efficiënt en rechtvaardig bestuur. De nota’s van de opeenvolgende informateurs laten vermoeden dat de volgende coalitiepartijen willen volharden in de oude Belgische gewoonten, en negeren dat het federale systeem is uitgewoond.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n