opinie

Macht en middelen

PS-aanvoerder Elio Di Rupo liet al verstaan waar het na 26 mei voor zijn partij op aankomt: vers geld voor Wallonië. Hij legt daarmee een hele luciferdoos aan de Belgische hooiberg.

Voor de poort van de Wetstraat 16 vormt zich stilaan een rij kamperende kandidaat-premiers, terwijl de kiescampagne nog moet beginnen. Afgelopen woensdag gaf Georges-Louis Bouchez, de campagnewoordvoerder van de MR, te kennen dat Charles Michel opnieuw premier wilt worden, zelfs van een coalitie met de N-VA. Voor het geval we hem de eerste keer niet ernstig namen, herhaalde Jan Jambon nog eens dat hij de kandidaat-premier van de N-VA is.

De hoogtepunten uit het debat #DeWeverNollet.

Tijdens het grote debat met N-VA-voorzitter en Antwerpse burgemeester Bart De Wever liet Ecolo-voortrekker Jean-Marc Nollet verstaan desgevraagd het premierschap niet te zullen weigeren. De Franstalige groenen brachten al een formatiewerkgroep samen die zich de kramp schrijft aan de onderhandelingsfiches. En bij de PS, altijd paraat om te regeren, is het een publiek geheim dat Elio Di Rupo graag wil bewijzen dat de nukkige kiezer hem in 2014 onterecht de verlenging van zijn premierschap misgunde.

Vroeger werd die premiersambitie uit politieke preutsheid nooit uitgesproken. Het gold zelfs als een ongeschreven regel dat wie al te veel ambitie toonde, het nooit werd. Die terughoudendheid is intussen helemaal zoek. En dat op anderhalve maand van de verkiezingen. Het echte campagnewerk begint pas volgende week, als de waarde en de deugdelijkheid van de verkiezingsbeloften over onder meer de tewerkstelling, de pensioenen, de pijnloze saneringen en de klimaat- en energietransitie tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Het is bekend: verkiezingen worden niet gewonnen dankzij de afgeleverde resultaten, maar door de geloofwaardigheid van het verkiezingsprogramma.

In de rommelige aanloop naar deze kiescampagne met een voorthinkende minderheidsregering, en in afwachting van de ontbinding van het parlement, doden de Kamerleden de tijd met allerhande initiatieven en constitutionele probeersels. Op de N-VA na proberen alle partijen weg te blijven van nieuwe communautaire krachtmetingen. Met premier Michel op kop. Hij lijkt nog altijd niet geneigd steun te verlenen aan de herziening van grondwetsartikelen met een communautaire bijklank. Zelfs artikel 1 van de grondwet, waarin staat dat België een federale staat is, kan volgens hem maar best onaangeroerd blijven. Want in een verdeeld land als België is niet veel nodig om ‘federaal’ te wijzigen in ‘confederaal’.

Net daarom is het zo opmerkelijk dat uitgerekend PS-voorzitter Elio Di Rupo, die als ex-premier vertrouwd is met de weinig stabiele steunpunten onder het federale koninkrijk, een herziening van de bijzondere financieringswet aankaartte. Die wet regelt de financiering van Gewesten en Gemeenschappen en is het subtiele en ingewikkelde laswerk dat de Belgische boel bijeenhoudt.

Federaal laat de ontslagnemende regering een budgettaire put van ruim 8 miljard achter, naast de erfenis van een klimaat- en energietransitie waarvoor de eerste euro nog moet worden gevonden.

Niet de splitsing van het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde maar de hervorming van de financieringswet, die premier Guy Verhofstadt destijds uit haar hengsels had gelicht om het Franstalig onderwijs van vers geld te voorzien, was de echte inzet van de 541 dagen durende formatiecrisis die leidde tot de zesde staatshervorming en tot de vorming van de regering-Di Rupo. De nieuwe bijzondere financieringswet, die de jongste bevoegdheidsverkaveling schraagt, moest vooral de door Verhofstadt ontwrichte federale overheidsfinanciën opnieuw opstijven. De federale staat blijft de bewaker en de beheerder van de grote solidariteitsmechanismen.

Om de bijzondere financieringswet te wijzigen is geen grondwetsherziening nodig. Het gaat om een bijzondere wet, met een grendel die de Franstalige minderheid beschermt. Het manipuleren van zo’n grendel blijft een omslachtig manoeuvre waarvoor een tweederdemeerderheid in de Kamer en de Senaat nodig is en een meerderheid in elke taalgroep.

Dure ongerijmdheden

Bij de PS zijn ze niet onverdeeld gelukkig met de verklaring van Di Rupo over een hervorming van de financieringswet. Maar men beseft dat macht zonder financiële middelen tot weinig dient. De Franstalige socialisten hebben een tijdje vanuit de oppositie zowel de federale als de Waalse regionale winkel kunnen aankijken. De nabije toekomst ziet er weinig bemoedigend uit. Federaal laat de ontslagnemende regering een budgettaire put van ruim 8 miljard achter, naast de erfenis van een klimaat- en energietransitie waarvoor de eerste euro nog moet worden gevonden.

Ook is economisch zwaar weer op komst. Mario Draghi, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), en Christine Lagarde, de voorzitster van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), praten daarover niet meer met meel in de mond. Eerder deze week duwde de Duitse regering haar groeiprognose neerwaarts naar amper 0,5 procent. En als de Duitse groei vertraagt, begint de Belgische motor te sputteren.

Tegelijk blijft de Waalse regio het moeilijk hebben. De Luikse PS’er Jean-Claude Marcourt, sinds 2004 onafgebroken in het regionale zadel, liet al fijntjes verstaan dat Wallonië er nooit zal in slagen Vlaanderen bij te benen, tenzij de Vlamingen hun economische groei afremmen. De regionale boordtabellen in de jaarverslagen van de Nationale Bank van België leggen het Waalse en Brusselse probleem en de kloof met Vlaanderen helemaal bloot.

De bijzondere financieringswet die Di Rupo mee tot stand bracht, moest Wallonië - en Brussel - dwingen tot een grotere kordaatheid in de wederopbouw. Maar dat gaat heel moeizaam. De financieringswet valt nadelig uit voor Wallonië, ondanks een ingebouwde overgangsperiode. Bovendien drukt elke belastingverlaging die de federale regering doorvoert op de middelen die de regio’s krijgen via de financieringswet. Wat moet dat worden als de volgende federale coalitie een bijkomende belastingverlaging doorvoert, zoals het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) vraagt?

Met de eis tot wijziging van de bijzondere financieringswet legt Di Rupo wel een hele luciferdoos aan de hooiberg. CD&V-voorzitter Wouter Beke liet al verstaan dat daar minstens een volledige regionalisering van de gezondheidszorg tegenover staat. Bekes vraag is terecht. Die bevoegdheidsverdeling vertoont vandaag nogal wat ongerijmdheden die handenvol geld kosten. De complete opsplitsing van de gezondheidzorg is ook mogelijk bij bijzondere wet.

De constitutionele vroomheid van premier Michel en zijn MR en van de groenen, die zich verzetten tegen elke herziening van communautair geladen grondwetsartikelen, doet nog weinig ter zake. Het Belgische labyrint telt intussen tal van sluipwegen. Het is zelfs niet nodig te voorzien in een hervorming van het fameuze grondwetsartikel 35 om van België een confederale staat te maken. Dat onafgewerkte artikel bepaalt de exclusieve bevoegdheden van de federale staat. Alleen werden die nooit ingevuld. En dat was ook de bedoeling. Artikel 35 valt perfect te omzeilen, want zowat alle bevoegdheden kunnen bij bijzondere wet worden overgeheveld naar de deelgebieden.

Zodoende kan stoemelings een voldongen confederalisme worden geïnstalleerd. De Belgische grondwet is immers niet meer dan een uitgesponnen contract dat de verdeling van macht en middelen regelt tussen de twee gemeenschappen. Een bindmiddel is die Belgische grondwet allang niet meer. Mocht ze dat wel zijn, dan hadden we dat gemerkt.

Lees verder

Tijd Connect