column

Onze Europees commissaris

Wat doet zo’n Europees commissaris de hele dag? Want volgens de Nederlandse ervaringsdeskundige Frits Bolkestein hebben Europese commissarissen vaak geen volledige dagtaak.

Michael Portillo, befaamder als televisiemaker dan als gewezen kopstuk van de Britse Conservatieven, stelde ooit de pas verkozen Boris Johnson voor de keuze: politicus worden of komediant. Simon Hoggart van The Guardian vond dat oneerlijk: waarom alleen Johnson en niet de 649 andere parlementsleden?

Rik Van Cauwelaert. ©ID/ Hatim Kaghat

Hoggart had gelijk. Politiek is vaak pure komedie, zoals bleek met de aankondiging dat de regering in lopende zaken de Luikse liberaal Didier Reynders voordraagt als Europees commissaris. Gegeven de omstandigheden is het weinig elegante zelfbediening. Reynders is niet alleen vicepremier maar ook co-informateur, door de koning belast met het speuren naar coalitiemogelijkheden.

Er klonk gemor op de oppositiebanken. N-VA-fractieleider Peter De Roover trok zelfs de democratische legitimiteit van het regeringsoptreden in twijfel. Heel even maar. Want al snel bleek dat premier Charles Michel (MR) alle democratische partijen netjes had ingelicht.

Willy De Clercq

In Le Soir verklaarde een naamloze insider - kennelijk iemand die in de Wetstraat 16 woont - dat zowel Elio Di Rupo (PS) als Bart De Wever (N-VA) zich ‘onberispelijk correct’ hadden getoond. Kortom: beiden hadden ingestemd met het vertrek van Reynders naar de Europese Commissie.

Zo’n commissariaat weegt bij de vorming van een federale regering zwaar door bij de machtsverdeling. Denk aan het pijnlijke vertrek van Willy De Clercq bij het aantreden van de laatste rooms-rode regering van Wilfried Martens. Ondanks de beloofde tweede termijn moest de Gentse liberaal als Europees commissaris de plaats ruimen voor SP-voorzitter Karel Van Miert.

In 2014 ruilde CD&V het premierschap in voor een Europees commissariaat voor Marianne Thyssen. Hoe de regering eindigde, is bekend. En het socialere Europa dat Thyssen nastreefde, beperkte zich tot een brochure vol goede voornemens - verder liet de Europese Commissie haar niet gaan.

Lookalike regering

In de officiële communicatie wordt de Europese Commissie beschreven als het dagelijks bestuur van de Europese Unie. Al had de Franse Commissievoorzitter Jacques Delors het liever over de regering van de EU. Historicus en politiek filosoof Luuk van Middelaar, die voor zowel Europees commissaris Frits Bolkestein (VVD) als voor Europees voorzitter Herman Van Rompuy (CD&V) werkte, beschrijft in zijn boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ de Europese Commissie als een ‘lookalike regering’.

Vaak zijn Europees commissarissen niet meer dan de uitvoerders van beslissingen die elders worden klaargemaakt en voorgelegd.

Om zich als een heuse regering te profileren, beroept de commissie zich op haar monopolie op het initiatiefrecht. Dat klopt naar de letter, maar in werkelijkheid blijkt liefst 90 procent van de Commissievoorstellen er te komen op verzoek van ‘andere instellingen of spelers’, leert Van Middelaar.

Vaak zijn de commissarissen inderdaad niet meer dan de uitvoerders van beslissingen die elders en veelal door topambtenaren en/of de raad van regeringshoofden en ministers van Financiën worden klaargemaakt en voorgelegd. De Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid wordt zelfs rechtstreeks aangeduid door de Raad.

Staal

En onderschat ook niet de invloed van buitenaf. Neem de grote staalplannen van weleer. In zijn memoires vertelt Martens over ‘de ietwat duistere fusie’ tussen Cockerill in Luik en Hainaut-Sambre in Charleroi. Dat akkoord, in elkaar geflanst door de Cockerill-baas Julien Charlier en de tycoon Albert Frère, werd in 1981 aan de regering opgedrongen ‘met medeweten van EG-commissaris Etienne Davignon’ en kwam uiteindelijk de Belgische schatkist zeer duur te staan. De aandeelhouders van de toen kwijnende Europese staalindustrie hebben destijds dankzij het plan dat Davignon naar zich liet noemen nooit slapeloze nachten gehad, wat niet kon worden gezegd van hun werknemers.

De Nederlandse liberaal Frits Bolkestein, ooit als Europees commissaris bevoegd voor onder meer Interne Markt, schrijft in een van zijn reminiscenties dat er zelfs te veel commissarissen zijn. Sommigen hebben volgens hem niets eens een volledige dagtaak.

Toch vond hij bij zijn aantreden een stapel van 1.500 inbreukprocedures over regelschendingen die nog moesten worden afgehandeld. Het voorstel tot liberalisering van de auto-onderdelenmarkt was door de Commissie aangenomen maar nooit uitgevoerd, wellicht onder druk van de industrie.

Vorstelijke transfer

In de wandelgangen van de Europese macht blijft men altijd heel discreet over de echte macht achter elke Commissie: die van de ambtenarij. Een veelzeggend incident deed zich voor tijdens de Griekse crisis. Toen kregen de Grieken een brief van de Ierse topambtenaar Declan Costello.

De ambtenarij blijft, commissarissen zijn inwisselbaar.

In naam van de trojka - de Europese Unie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds - maande die hen aan terstond een wetsvoorstel van de parlementaire agenda te halen dat de humanitaire crisis in het land moest lenigen. De brief, gelekt door de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis, veroorzaakte in Athene verbijstering, maar niet in Brussel.

De Duitse topambtenaar Martin Selmayr, volgens insiders de echte voorzitter van de Commissie-Juncker, werd door de stilzwijgende commissarissen volstrekt onrechtmatig tot secretaris-generaal van de Europese Commissie gebombardeerd. Omdat hij niet kon aanblijven onder het voorzitterschap van zijn landgenote Ursula von der Leyen, kreeg Selmayr een vorstelijke transfer naar de commissievertegenwoordiging in Wenen.

Parijs en Berlijn

De ambtenarij blijft, commissarissen zijn inwisselbaar. Zo werd de Luikse liberaal Jean Rey in 1961 aangesteld als vervanger van de Duitser Walter Hallstein, die zich de woede van de Franse president Charles de Gaulle op de hals had gehaald. Rey, zoon van een Zwitserse dominee en de minzaamheid zelve, werd als gedwee Commissievoorzitter tussen de Duitsers en de Fransen geposteerd.

De eerste Belg die naar Europa werd afgevaardigd, was Albert Coppé, een medestichter van de CVP. Hij zetelde zowel in de Hoge Autoriteit van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, aanvankelijk voorgezeten door founding father Jean Monnet, en naderhand als Europees commissaris onder Jean Rey. Max Kohnstamm, de naaste medewerker van Monnet en grondlegger van de Europese ambtenarij, zette in zijn dagboeken Coppé hautain weg als een volstrekte idioot en een ezel.

Een commissaris wordt bij zijn aantreden geacht de banden met het thuisland op te geven. Wat nog niet wil zeggen dat hij Parijs of Berlijn voor de voeten mag lopen. Want een Europees commissaris heeft maar de armslag die gegund is door de grote lidstaten. Net als zijn leermeester Jean Gol heeft Reynders de voorbije decennia voortdurend zijn relaties met Frankrijk versterkt, ongeacht wie in Parijs aan de macht was. Michel volgde dat voorbeeld en staat eveneens op een wit blaadje in het Elysée, bij president Emmanuel Macron.

En het huiswerk van de nieuwe Commissie, die in november aantreedt, ligt toch al klaar. Wellicht geïnspireerd door de Europese Centrale Bank stelden de Europese topambtenaren een plan op voor de versoepeling van het Stabiliteits- en Groeipact, een sluitstuk van het verdrag van Maastricht en van de muntunie dat naderhand nog werd aangescherpt.

Volgens de Britse zakenkrant Financial Times gaat het om een substantiële ingreep die enkele begrotingsknoeiers goed uitkomt. Dat de volgende Commissie nu al haar programma opgelegd krijgt, nog voor het Europees Parlement zich over haar samenstelling heeft uitgesproken, versterkt het beeld van de lookalike regering. Maar dat zal de nieuwe commissarissen allicht niet bekommeren.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud