column

Paleis der Natie | Alhier die subsidies

18 jaar na de wet op de kernuitstap en na evenveel jaren van politiek getreuzel moet de huidige federale regering definitief de knoop doorhakken. Gaan de kerncentrales dicht of blijft er een tweetal open?

‘Europa’s elektriciteitsproductie uit koers geblazen’, was de intrigerende titel boven een recent artikel in de Britse zakenkrant Financial Times. Wat bleek? Uit meetgegevens van Vortex, een onafhankelijk Brits studiebureau dat weermodellen uitwerkt, is sprake van een opmerkelijke terugval van de windsnelheid. Vaklui hebben het over ‘global stilling’, een fenomeen dat aan de klimaatverandering wordt toegeschreven. De bevindingen van Vortex worden onderschreven door de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering (IPCC). Dat verlies aan winduren heeft gevolgen. Begin september werd de oude steenkoolcentrale West Burton A, nabij het stadje Gainsborough, opnieuw ingeschakeld omdat de windenergie nog amper 2,5 procent van de Britse elektriciteitsproductie opleverde.

'Windstilling' is een fenomeen dat al geruime tijd wordt bestudeerd. Onder meer de in München gevestigde European Geoscience Union publiceert daar geregeld over. De uitbaters van de windparken, zowel in zee als op het land, bekijken het fenomeen met argusogen. Dat verlies aan windkracht wordt al sinds de jaren 60 waargenomen. Daarom eisen de bankiers dat de producenten van windfarms zich zwaar verzekeren tegen een terugval in winduren. Het gaat om stevige verzekeringscontracten die wegen op de productieprijs. In Denemarken weten ze tot wat die vermindering van winduren kan leiden. Zelfs Ørsted, een van de grootste windmolenuitbaters ter wereld, kende de jongste jaren miljoenen winstverlies als gevolg daarvan.

Vandaar de vorstelijke subsidieregelingen die met windenergie zijn gemoeid. In 2021 alleen al werd in België nagenoeg 700 miljoen euro subsidie voorzien voor de exploitanten van windmolens op de Noordzee en ongeveer 1 miljard euro voor de windmolens op het land.

Wat het wegvallen van hernieuwbare energie betekent voor de Belgische elektriciteitsvoorziening was op donderdag 11 november, een vakantiedag dan nog, spectaculair zichtbaar.

Wat het wegvallen van hernieuwbare energie betekent voor de Belgische elektriciteitsvoorziening was op donderdag 11 november, een vakantiedag dan nog, spectaculair zichtbaar. In de nacht van woensdag op donderdag bedroeg de Belgische stroomproductie iets meer dan 9.000 MW. Iets minder dan 5.000 MW was afkomstig van de kerncentrales, nagenoeg 3.100 MW van gascentrales. Door een bijna volledige windstilte leverden de windmolenparken samen nauwelijks 128 MW. Wegens het nachtelijke uur bleven de zonnepanelen uiteraard op non-actief. Opmerkelijk is dat die cijfers weinig verschilden van de meting enkele uren later op het middaguur. Omdat het bewolkt was, produceerden de zonnepanelen amper 800 MW. Drie uur later viel de productie terug tot minder dan de helft en finaal viel ze rond 16 uur compleet stil. De wind verminderde nog in de loop van de voormiddag en leverde rond de middag amper 44 MW. Dat is volgens specialisten minder dan 2 procent van de theoretische maximale productiecapaciteit van het windmolenarsenaal. Intussen pompten de kerncentrales nog altijd bijna 5.000 MW. Dat kwam neer op 83 procent van hun capaciteit, omdat Tihange 1 van 21 oktober tot 2 december werd afgeschakeld voor onderhoudswerken. De rest van de productie, meer dan 4.500 MW,  was afkomstig van de gascentrales.

Hersenkraker

Elektriciens die de boordtabellen in het oog houden, krabben zich achter de oren bij de gedachte aan gelijkaardige weersomstandigheden op 11 november 2031, na de sluiting van de laatste kerncentrales in 2025. Zij rekenen bovendien met een sterk toenemend verbruik als gevolg van de honderdduizenden elektrische wagens en minstens evenveel warmtepompen die tegen dan verplicht zijn.

Elia, de transmissiebeheerder van het Belgische hoogspanningsnet, tekende onlangs een 'Roadmap to Net Zero' uit, die helaas door weinigen in de Wetstraat werd bekeken. Klimaatneutraliteit in 2050 - want daar is het om te doen - verzoenen met een stijgend elektriciteitsverbruik is een hersenkraker. Elia rekent tegen 2050 met een stijging tot 70 procent van de Europese elektriciteitsvraag. Het Belgische aanbod van groene stroom valt te licht uit. Verbindingen met het buitenlandse aanbod zijn noodzakelijk, maar ook dringend. Helaas wordt de connectie met Denemarken, waarvoor minister voor Energie Tinne Van der Straeten (Groen) het contract eerder deze week heeft ondertekend met haar Deense collega Dan Jorgensen, pas opgeleverd na 2030. Tegen dan leven we in een andere wereld.

De roadmap van Elia vraagt een versnelling van de jaarlijkse uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen met een factor drie, en minstens een gelijkaardige versnelling van de renovatie van de bestaande woningen. Elia voegt daar fijntjes aan toe: ‘Voor de beleidsmakers is een cruciale rol weggelegd, aangezien zij de investeringsvoorwaarden, de infrastructuurplanning en de marktwerking kunnen beïnvloeden.’ Met andere woorden: alhier met die overheidssubsidies.

Liberalisering

Helaas hebben de beleidsmakers de jongste decennia wel vaker misgetast. Zegt het u nog iets: de weldaden van de liberalisering van de energiemarkt die ons te wachten stonden?

‘De winst van tien jaar liberalisering van de Europese gasmarkt dreigt in een paar maanden in rook op te gaan’, schrijft Ivo Van Isterdael, hoofdadviseur technische werking van de markten bij de directie van Commissie voor de Regulering van Elektriciteit en Gas (CREG) op zijn LinkedIn-pagina. In zijn blog reflecteerde Van Isterdael op studiewerk van ACER, het Europees agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators, en het Internationaal Energieagentschap (IEA). Die vergeleken de oude energiecontracten op basis van een index van onder meer olie en steenkool met de door Europa geliberaliseerde markt.

Zegt het u nog iets: de weldaden van de liberalisering van de energiemarkt die ons te wachten stonden?

Vroeger hadden leveringscontracten een looptijd van 10 tot 20 jaar. Sinds de in 2005 opgezette liberalisering worden de prijzen op korte of langere termijn onderling bedongen door de verschillende marktprofessionals. Volgens de studie leverde de liberalisering de voorbije tien jaar een besparing op van maar liefst 70 miljard dollar. Ooit voorspelde sp.a-voorzitter Steve Stevaert dat de liberalisering de elektriciteitsprijs naar beneden zou drijven. Door de taksdrift van de overheid merkten de Belgische verbruikers daar zelden wat van. Tussen 2007 en 2018 toonden de CREG-cijfers een verdubbeling van de elektriciteitsfactuur.

De jongste prijsexplosie op de gasmarkt, veroorzaakt door de stijgende internationale vraag vooral in Azië, halveerde nagenoeg de besparing die de voorbije tien jaar werd geboekt. Europa beweegt zich immers op de speculatieve kortetermijnmarkt. Opnieuw krijgt de consument de stijgende elektriciteitsrekening doorgeschoven.

Nog een paar maanden met deze hoge prijzen, en de winst van de liberalisering is helemaal weggesmolten, vreest Van Isterdael. Hij ziet de miljarden verdwijnen naar de bankrekeningen van de Noorse, de Russische en de Qatarese gasproducenten.

Het tumult op de energiemarkt komt op een bijzonder slecht moment voor de regering van premier Alexander De Croo (Open VLD). 18 jaar na de wet op de kernuitstap en na evenveel jaren van politiek getreuzel moet zijn kwakkelende, veelkleurige coalitie een definitieve beslissing nemen. Gaan de kerncentrales dicht of blijft er toch een tweetal toch open?  Maar ook deze regering twijfelt. Om die diepe bres in het elektriciteitsaanbod te dichten worden nu gesubsidieerde CO₂ hoestende gascentrales ingeschakeld.

‘Regeren is beslissen’ is de vaak geciteerde vuistregel van de bekende Franse politicus Pierre Mendès France. Beslissen betekent ook de verantwoordelijkheid voor die beslissingen nemen. Dat laatste valt veel politici zwaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud