column

Paleis der Natie | Andermans geld

De Amerikaanse Senaat verzet zich tegen een nieuw steunpakket voor Oekraïne. De EU wordt nu opgezadeld met het compenseren daarvan. En dan is er nog de biljoenenfactuur voor de klimaattransitie.

De aanloop naar de landelijke en regionale verkiezingen op 9 juni 2024 voorspelt weinig zinvols. Bij gebrek aan een maatschappelijke boodschap grijpen de partijen terug naar de oude electorale rollenpatronen die intussen nergens meer op slaan. Met als toppunt de kwestieuze AI-reanimatie van Jean-Luc Dehaene door CD&V. De plannen van de N-VA om - misschien! - lijsten in te dienen in Wallonië, de ridicule tournee van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez in Antwerpen, de mediaruis rond het vertrek van gewezen Vooruit-voorzitter Conner Rousseau uit het Vlaams Parlement, ze wekken meer irritatie dan belangstelling op.

De belangrijkste verkiezingsboodschap van de jongste dagen werd achteloos genoteerd. Die boodschap kwam uit Europa. Helaas lijkt geen van de Belgische partijen er zich rekenschap van te geven dat de belangrijkste verkiezing de Europese stembusslag is.

Kennelijk hebben de Europese plannenmakers weinig geleerd uit de pijnlijke sociale bijwerkingen van de Green Deal en andere Europese klimaatoekazes.

Ter gelegenheid van de klimaatconferentie in Dubai, een groot tankstation aan de Perzische Golf, zei de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen waar het de komende jaren op staat: ‘We moeten voortaan rekenen met biljoenen in plaats van met miljarden.’

Wellicht was Von der Leyen aangestoken door de kermisstemming bij het begin van de COP28-jamboree. Toch staat geen maat op de gulheid van haar Commissie voor de wereld buiten de Europese Unie. Die vrijgevigheid wordt gekanaliseerd door Global Gateway, een investeringsprogramma van liefst 300 miljard euro bestemd voor goede klimaatwerken in ontwikkelingslanden.

Maar een verschuiving van miljarden naar biljoenen euro’s voor de klimaatfinanciering komt neer op een financiële aardverschuiving. Dat geld komt uiteraard niet uit de lucht vallen. Om dat allemaal gefinancierd te krijgen moeten volgens Von der Leyen nieuwe inkomstenbronnen worden aangeboord: bijkomende belastingen, een bredere markt voor groene obligaties en een stevige verhoging van de emissietaksen. Het gaat uiteindelijk om geld dat hoe dan ook wordt betaald door de Europese verbruikers en belastingplichtigen, die hier voor voldongen feiten worden geplaatst.

Kennelijk hebben de Europese plannenmakers weinig geleerd uit de pijnlijke sociale bijwerkingen van de Green Deal en andere Europese klimaatoekazes. Om nog maar te zwijgen van de beperkte controle op de beslissingen in de Europese achterkamers. In zijn boek ‘Grootmacht Europa’ heeft professor Marc De Vos het terecht over het almaar groter wordende democratisch deficit dat de EU kenmerkt.

Zelfbedieningszaak

De vraag mag worden gesteld of iemand in het Europees Parlement ooit de rapporten van de Europese Rekenkamer leest. Die geven aan dat de EU stilaan begint te lijken op ‘een zelfbedieningszaak zonder kassa’, naar het woord van de Nederlandse econoom Victor Halberstadt. Bovendien valt nog te bekijken of al die plannen het beoogde doel bereiken. De bijdrage eerder deze week in De Tijd over de windmolenparken op de Noordzee was veelzeggend.

Marek Hudon van Solvay Brussels School of Economics and Management drukte het zo uit in Le Soir: ‘Een goed deel van de bedrijven gericht op projecten die noodzakelijk zijn voor de klimaattransitie levert niet de winst die traditionele investeerders verwachten. De financiering van dat soort bedrijven is alleen gegarandeerd in de aanloopfase dankzij de overheidssubsidies. Maar als het er echt op aankomt zich te lanceren, moet een gat worden gevuld.’ De banken laten het dan vaak afweten, want die zijn op zoek naar winst.

Het valt nog te bekijken of volgende week tijdens de Europese topbijeenkomst over de biljoenen van Von der Leyen wordt gepraat. Want de EU heeft er sinds woensdag een probleem bij: de door de Republikeinen gedomineerde Senaat verzette zich tegen een nieuw Amerikaans steunpakket voor Oekraïne.

Het zat er al aan te komen. Op de webstek van het Duitse Kiel Institute for the World Economy volgt een Ukraine Support Tracker de aanvoer van financiële en militaire hulp voor het belaagde land. In september al meldde de tracker dat de 155 miljard euro aan Europese engagementen ten aanzien van Oekraïne - ook van niet-EU-landen zoals Noorwegen - de Amerikaanse (net geen 70 miljard) fors overstegen. Sinds woensdag ziet het ernaar uit dat de EU noodgedwongen de weggevallen Amerikaanse miljardensteun zal moeten compenseren, boven op de biljoenenfactuur voor de klimaattransitie.

Kandidaat-lidstaat in puin

De beslissing van de Amerikaanse Senaat komt op het slechtst mogelijke moment. Het tegenoffensief, waarop het Oekraïense leger rekende, is vastgelopen zonder noemenswaardige terreinwinst. Zelfs opperbevelhebber generaal Valery Zaluzhny gaf in een gesprek met The Economist toe dat Oekraïne vertrokken is voor een aanslepend conflict. Het is een situatie waar Vladimir Poetin op rekent om de strijdlust van de Oekraïners te breken en de westerse medestanders te verdelen.

Het Oekraïense leger heeft nu al rekruteringsproblemen. Afgelopen zomer liet president Volodymyr Zelensky alle hoofden van de regionale rekruteringscentra ontslaan en vervangen door militairen met frontervaring. Ook de lijst met medische redenen voor vrijstelling van militaire dienst werd drastisch ingekort. Intussen heeft Rusland zijn defensiebudget met liefst 70 procent opgetrokken, daarbij geholpen door de olieprijzen die met de hulp van de Arabische producenten hoog werden gehouden.

Europa beloofde in juni nog 50 miljard euro bijkomende steun aan Oekraïne voor de periode 2024-2027. Kampend met een begrotingstekort van 20 procent heeft Oekraïne jaarlijks minstens 40 miljard euro nodig om als staat te kunnen functioneren.

De EU kan het zich niet veroorloven die steun af te bouwen. Het zal de financiële en vooral militaire hulp moeten opvoeren. Want aan de gevolgen van een Russische doorbraak wenst niemand te denken.

Vorig jaar kreeg Oekraïne voorbarig de status van kandidaat-lidstaat. Volgende week moet tijdens de Europese top worden beslist over het verdere verloop van de toetredingsonderhandelingen. Sommige buurlanden, zoals Polen en Hongarije, hebben er nu al moeite mee dat Oekraïne sommige voordelen geniet die toegang geven tot de Europese markt.

Bovendien gaat het om een kandidaat-lidstaat waar de economische kerngebieden in puin liggen en een groot deel van de overige infrastructuur zwaar is beschadigd. Vorig jaar al voorspelde Werner Hoyer, de voorzitter van de Europese Investeringsbank dat duizenden miljarden euro’s - nog eens biljoenen dus - nodig zijn om Oekraïne op een werkbaar EU-niveau te tillen.

Geconfronteerd met de aantrekkingskracht die de Amerikaanse Inflation Reduction Act op de Europese bedrijven uitoefent, moet de EU meer dan ooit haar prioriteiten op een rij zetten. Want de verwoesting in Oekraïne gaat gewoon door.

De mogelijke terugkeer van Donald Trump als Amerikaans president versterkt in Europa de roep naar een eigen legermacht. Al zijn er die daar anders over denken. Eerder deze week tijdens een debat tussen premier Alexander De Croo (Open VLD) en Marc De Vos toonde oud-NAVO-secretaris-generaal Willy Claes zich sceptisch over de militaire slagkracht van de EU. Hij gaf hen de raad voorlopig stevig vast te houden aan de band met de NAVO, in het eigen belang en in dat van Oekraïne.

Gesponsorde inhoud