column

Paleis der Natie | Constructieve dubbelzinnigheid

De Conferentie over de Toekomst van de Europese Unie wordt een dure oefening in politiek luchtfietsen. Intussen stapelt de EU de problemen op en houdt de ECB de boel financieel overeind.

Eind vorig jaar, na de stennis over het voorzitterschap van de Europese Commissie en de benoeming van Ursula von der Leyen, kreeg de Franse president Emmanuel Macron plots een sterke inval. Wat te denken van een brede Conferentie over de Toekomst van de Europese Unie, een volksvergadering als het ware? Weg met de oude politiek en de weinig transparante besluitvorming, alle Europese ramen open! Dat was toch iets voor oud-premier Guy Verhofstadt (Open VLD)?

Door het gekonkel van sociaaldemocraten en christendemocraten had de Belg helaas naast het hem nochtans voorbestemde voorzitterschap van het Europees Parlement gegrepen. Het voorzitterschap van de Toekomstconferentie zou een mooie rangeerpost zijn: met een grote staf, ruime kantoren, dienstauto’s met Luxemburgse nummerplaten en passende emolumenten. Kortom: met alle uiterlijke tekenen van importantie die in de Brusselse EU-bubbel nooit hun effect missen.

Maar in de Raad moet kwaad zijn gesproken over Verhofstadt, want plots dook een nieuwe kandidaat op voor het voorzitterschap van de conferentie: de Deense ex-premier Helle Thorning-Schmidt. Volgens het nieuwsbureau Politico was er een ‘close to a general understanding’ gegroeid rond haar naam, zowel in Parijs als in Berlijn. Het is bekend: als die twee hoofdsteden hebben gesproken, dan is het in de EU meestal ‘causa finita’.

Verdragswijzigingen

Denk niet dat de Conferentie over de Toekomst van de Europese Unie veel potten zal breken. Enkele jaren geleden heeft Jean-Claude Juncker, de vorige Commissievoorzitter, de burgers omstandig bevraagd en een verdienstelijk Witboek over de Toekomst van Europa afgeleverd. Nu gaat het erom ‘de Europese Unie dichter bij de burgers te brengen, met als doelen de democratische legitimiteit van de EU en het draagvlak voor het beleid te verstevigen’, staat in een brief van minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok aan de voorzitter van de Nederlandse Tweede Kamer.

De conferentie, die nog lang niet is begonnen, wordt een twee jaar durend evenement met veel burgerbijeenkomsten, beleidsdebatten en raadplegingen. Niet alleen middenveld- en jongerenorganisaties worden betrokken, maar ook de nationale parlementen. Let wel, het is niet de bedoeling dat die conferentie beslissingen neemt. Ze mag alleen aanbevelingen presenteren. Die kunnen de Europese instellingen dan eventueel in aanmerking nemen. Let op het woord ‘eventueel’. In geen geval is het de bedoeling dat de conferentiebesluiten tot verdragswijzigingen leiden, dat heeft zowel de Europese Raad als de Commissie al laten verstaan.

De Toekomstconferentie wordt een oefening in politiek luchtfietsen, een dure pr-operatie om het imago van de Europese instellingen en vooral van het Europees Parlement op te blinken.

Wie een beetje overweg kan met de constructieve dubbelzinnigheden in de Europese teksten heeft het meteen begrepen: de Toekomstconferentie wordt een oefening in politiek luchtfietsen, een dure pr-operatie om het imago van de Europese instellingen en vooral van het Europees Parlement op te blinken. Intussen gaat de EU gebukt onder de interne problemen en houdt de Europese Centrale Bank (ECB) de boel bij elkaar door de schulden van de lidstaten in te slaan.

Om het financiële systeem te stutten maakt men zich in Frankfurt zelfs op voor een ‘bad bank’ die de gevaarlijke leningen van de Europese grootbanken overneemt, een bedrag dat in het slechtste geval op ruim 1.000 miljard euro wordt geschat.

Schulden

In de krant La Repubblica stelde de voorzitter van het Europees Parlement, de Italiaanse sociaaldemocraat David Sassoli, onlangs zelfs voor dat Europa alle covidschulden zou kwijtschelden. Zijn eis valt te verklaren: Italië zag de jongste maanden zijn schuld stijgen van 135 naar 158,9 procent van het bbp. Zelfs Duitse economen houden er rekening mee dat binnen afzienbare tijd wordt gepraat over een gedeeltelijke kwijtschelding van de Italiaanse overheidsschuld. Een bezorgdheid die verwondering wekt. De rente op Italiaans schuldpapier blijft net zo laag als voor andere eurolanden, die allemaal voor tientallen miljarden aan hulpprogramma’s hebben ingezet die hun schuldenlast verhogen.

De EU heeft boven op al die schulden een gigantisch relanceplan van 750 miljard euro klaar. Het gaat om geld dat de Commissie ontleent en dat daardoor een gemeenschappelijke schuld wordt. Dat bedrag maakt deel uit van een totaalpakket van 1.800 miljard euro. Op die manier koppelt de EU alles aan elkaar: de relancefinanciering aan de meerjarenbegroting, maar ook aan de mogelijke sanctionering van lidstaten die er rechtsstatelijk de kantjes aflopen. Die laatste koppeling, op initiatief van het Europees Parlement, leidt ertoe dat Hongarije en Polen, die zich terecht geviseerd voelen, het hoognodige relancepakket vetoën. Voorlopig, want een compromis lijkt in de maak.

Op termijn riskeert de EU een fatale breuk met al de voormalige Sovjetsatellieten.

Ironisch genoeg kwam dat vetorecht, dat de Unie al vaker verlamde, er destijds door de Fransen. Toenmalig president Charles de Gaulle eiste voor Frankrijk een vetorecht bij elke beslissing. Omdat hij dat niet kreeg, stapte hij op. Aan de tafel met toen nog zes lidstaten bleef de Franse stoel leeg, tot de eis van de Gaulle werd ingewilligd. Sindsdien handelt de Europese Raad, die vandaag de echte beslissingen neemt, bij consensus en kan elke lidstaat zijn vetorecht laten gelden. Wat Hongarije en Polen nu ongegeneerd doen.

Dat conflict met voormalige Oostbloklanden hing al langer in de lucht. Polen en Hongarije zijn niet de enige landen waar sprake is van corruptie en inbreuken op de rechtsstaat. Bulgarije is een van de corruptste landen in de EU en wordt geleid door Boyko Borisov, die openlijk een loopje neemt met justitie en persvrijheid. Borisov, wiens partij in het Europees Parlement deel uitmaakt van de EVP-fractie, was ooit de lijfwacht van Todor Zjivkov, die als een dictator regeerde over het communistische Bulgarije. De situatie in Roemenië, Slovenië en Slowakije is niet veel beter. Op termijn riskeert de EU een fatale breuk met al die voormalige Sovjetsatellieten.

Op termijn riskeert de EU een fatale breuk met de voormalige Sovjetsatellieten.

Om het Pools-Hongaarse veto te omzeilen wordt in de Europese wandelgangen nagedacht over een aparte procedure, bekend als ‘nauwere samenwerking’. Die laat toe dat meerdere landen binnen een afgelijnd juridisch kader akkoorden sluiten op bepaalde beleidsterreinen. Zo zou de 750 miljard euro kunnen worden ontleend om de relanceplannen te financieren.

Berlijn is daar niet gerust in. Niet alleen is het lang niet zeker of die aanpak strookt met de EU-verdragen, er hangt voor de Duitsers ook een ander probleem aan vast. Voor Berlijn vormt de Visegrádgroep - Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije - een veel belangrijkere handelspartner dan China. De Duitsers hebben weinig zin om die landen naar de marge te duwen en zoeken andere oplossingen. Bovendien komt deze crisis boven op de brexit die de Duitse industrie node ziet komen.

De sanctionering, laat staan de uitsluiting van Polen en Hongarije van de relancefinanciering, riskeert het anti-Europese sentiment aan te wakkeren, dat in die landen naar een eerste hoogtepunt steeg tijdens de migratiecrisis in 2015. Het lijkt een taak voor de Toekomstconferentie om zich te buigen over een verdere samenwerking met de hybride regimes aan de stilaan rafelige rand van de Unie. In die Centraal- en Oost-Europese landen, zal men dan gauw merken, is de onrust over de toekomst van de NAVO vaak groter dan over de relatie met de in hun ogen bemoeizuchtige EU. De Russische nabijheid is daar niet vreemd aan.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud