opinie

Paleis der Natie | De ganzen van het Capitool

De bestormers van het Congresgebouw in Washington zijn als de ganzen van het Capitool in het oude Rome. Ze waarschuwen voor wat elders in de wereld en vooral in Europa kan gebeuren als de rancune overkookt.

Met duizenden waren ze naar Washington afgezakt om te protesteren tegen de uitslag van ‘de frauduleuze presidentsverkiezing’. President Donald Trump had zijn aanhangers gevraagd ‘zich sterk te tonen’ en ‘het land te heroveren’. Zodra ze verzameld was, wist de ongeleide samenscholing niet meer wat te doen. Sommigen liepen erbij in de kleurrijkste en onwaarschijnlijkste vermommingen die in andere omstandigheden wellicht vrolijk waren geweest. Onder hen een man met blote bast met een buffelpels over de schouders, een andere verkleed als 18de-eeuwse trommelaar.

De politie liet begaan, sympathiseerde met de betogers. Sommige ooggetuigen meenden zelfs compliciteit waar te nemen tussen ordehandhavers en betogers. Tot een meute belhamels de trappen van het Congresgebouw opstormde en zonder veel tegenstand het gebouw bezette. Terwijl de afgevaardigden en senatoren, die de uitslag van de presidentsverkiezing moesten valideren, in veiligheid werden gebracht, liepen de betogers met honderden doelloos door de gangen. Vernielingen werden aanricht, documenten rondgestrooid, selfies gemaakt in de stoel van de Senaatsvoorzitter of met de laarzen op het bureau van Nancy Pelosi, de voorzitster van het Huis van Afgevaardigden. Allemaal rechtstreeks uitgezonden op televisie.

Zo verliep de woedeuitbarsting van Trumpisten, die - aanbeland in het hart van de Amerikaanse democratie - niet wisten wat ze moesten aanvangen met hun verovering. Er zouden enkele doden zijn gevallen, al was niet meteen duidelijk in welke omstandigheden. Opgewonden verslaggevers hadden het over een couppoging. Al is het twijfelachtig dat Curzio Malaparte in zijn ‘Techniek van de staatsgreep’ één regel zou hebben gespendeerd aan de bestorming van Capitol Hill. Een Mars op Rome was het zeker niet. Zodra de Nationale Garde in stelling was gebracht, dropen de betogers snel af. Het oproer was na enkele uren alweer voorbij. Even later kwam uit Wall Street het bericht dat de beurzen uitstekend hadden gepresteerd.

Het is hem aan te zien dat Trump nooit Georges Sorel las. De Franse politieke denker werd in 1908 berucht met zijn ‘Réflexions sur la violence’. Hij schreef in die dagen in een ‘Apologie voor het geweld’ in de Parijse krant Le Matin: ‘Mannen die zich met revolutionaire taal tot het volk richten, kunnen dat maar beter ernstig menen, want arbeiders lenen zich niet tot symbolische interpretaties, maar begrijpen die woorden wel degelijk in de letterlijke betekenis.’

Binnen anderhalve week kan de nieuwe president beginnen met het puin te ruimen. Of Biden dat in één regeerperiode klaart, valt te betwijfelen.

Trumps aanhang nam hem op zijn woord. Gelukkig was er niemand om de morrende meute te leiden. Het bleef bij een chaotisch orgelpunt bij een onwaarschijnlijk presidentschap dat op woensdag 20 januari een einde kent.

Ooit voorspelde de Amerikaanse chroniqueur Henry Louis Mencken: ‘Naarmate de democratie de perfectie nadert, zal het presidentschap meer en meer de innerlijke ziel van het volk weerspiegelen. Tot op een grote en glorierijke dag de hartenwens van het volk in vervulling gaat en het Witte Huis wordt opgeluisterd met de aanwezigheid van een volslagen idioot.’

Die episode hebben de Amerikanen achter de rug. Voorlopig. Binnen anderhalve week kan de nieuwe president beginnen met het puin te ruimen. Of Biden dat in één regeerperiode klaart, valt te betwijfelen. Zeker in een land waar meer dan 74 miljoen kiezers voor verliezer Trump stemden, dat is liefst 12 miljoen stemmen meer dan in 2016 toen hij de presidentsverkiezing won.

Minder troeven dan Obama

Zowel de Republikeinen als de Democraten zitten met een groot probleem. De Republikeinen torsen de giftige Trump-erfenis die ze zichzelf op de hals haalden. De Democraten moeten een brug zien te slaan naar dat deel van de bevolking dat eertijds tot hun electoraat behoorde en dat enkele dagen geleden gelovend in de leugens van Trump het Capitool bestormde. Biden beschikt daarvoor over minder troeven dan Barack Obama toen die met bolle zeilen zijn presidentschap inzette. Gelet op de verkiezingsbeloften die Obama al te gul rondstrooide, faalde zijn presidentschap. Zelfs zijn zo vaak geprezen Obama Care draaide uit op een ontgoocheling.

In het eerste deel van zijn memoires ‘A Promised Land’ geeft Obama toe tijdens zijn campagne verwachtingen te hebben opgeroepen die hij niet kon inlossen, en dat hij een al te voorzichtige hervormer is geweest. En hij verkeek zich buitendien op de verschuivingen in het electoraat, teweeggebracht door onder meer Sarah Palin, de ultrarechtse running mate van John McCain, en naderhand door de Tea Party. Zij waren uiteindelijk de wegbereiders voor Donald Trump.

De bestorming van het Capitool in Washington die via CNN wereldwijd werd gevolgd, betekent hoe dan ook een gênante deuk in de supermachtstatus van de Verenigde Staten die Biden geacht wordt te schragen.

Volgens een voorbarige EU-voorzitter Charles Michel behoort Trump op de internationale scène al tot het verleden. Dat valt nog te bekijken. Zijn opvolger Biden zal in elk geval moeten rekenen met de weerspannige aanhang van zijn voorganger. De bestorming van het Capitool in Washington die via CNN wereldwijd werd gevolgd, betekent hoe dan ook een gênante deuk in de supermachtstatus van de Verenigde Staten die Biden geacht wordt te schragen.

Van het moment van verbijstering waarmee de rest van de wereld naar de beelden uit de Amerikaanse hoofdstad keek, maakten de Chinezen alvast gebruik om zowat de hele oppositie in Hongkong in de cel te draaien. Waarna een uitdagende verklaring volgde waarin Peking de hoop uitdrukte dat ‘de vrede, de stabiliteit en de veiligheid’ snel zouden terugkeren in de VS. Volgens de Chinese machthebbers vallen de incidenten in Washington te vergelijken met de nu al maanden durende agitatie in de voormalige Britse kroonkolonie, die in 1997 bij China werd aangehecht. In de Brusselse hoofdkwartieren van de Europese Unie, die nog maar net met een handelsakkoord het internationale aanzien van China bijspijkerde, zitten ze  gegeneerd naar hun schoentippen te kijken.

Ganzen van het Capitool

De bestormers van het Congresgebouw in Washington zijn als de ganzen van het Capitool in het oude Rome, die volgens Titus Livius met hun gesnater de Romeinen alarmeerden voor de binnensluipende Galliërs. Wat in Washington is voorgevallen is een waarschuwing voor wat in het oude Europa kan gebeuren – of voor de mogelijke herhaling van wat Europa in het verleden heeft meegemaakt. Wat in Washington gebeurde was een - gelukkig maar - beperkte uitbarsting van opgekropte rancune binnen een deel van de Amerikaanse samenleving.

De aanslepende coronacrisis is de perfecte snelbrander voor de rancune die zich in Europa opstapelt.

Maar we hoeven ons in de Europese Unie niet al te vrolijk te maken over de bestorming in Washington. Ook Europa heeft zijn Trumps gehad, of heeft ze nog. Ze heten hier Silvio Berlusconi, Joseph Muscat, Boyko Borisov en Viktor Orbán. En die lui zitten aan de grote tafel van de Europese Raad, en beslissen mee. Het zijn meestal deze leiders van de lidstaten die hoog prijken op de corruptieschaal en die het niet zo nauw nemen met de rechtsstaat, laat staan met de sociale rechten van hun burgers.

De aanslepende coronacrisis is de perfecte snelbrander voor de rancune die zich in Europa opstapelt. De vaak ongefundeerde verdachtmakingen en de paniekzaaierij, niet alleen op de sociale netwerken maar ook in sommige traditionele media, werken de teleurstellingen in de hand en versterken het gevoel van uitsluiting. Veel meer is niet nodig om groepen tegen elkaar op te zetten. Het soms twijfelende optreden van de regeringen doet de rest. Dit is niet de tijd van politieke vuurwerkmakers, maar van politici die conservatief omspringen met andermans geld en zorgzaam zijn met hun samenleving en met de instellingen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud