column

Paleis der Natie | Miljarden in de schaduw

In het Vivaldees wordt niet gepraat over een belasting op vermogenswinst maar over ‘een bijdrage van de allersterkste schouders’. Intussen vliegen miljarden dollars uit de FinCEN Files ons om de oren.

Lang geleden bracht de Franse televisiezender Antenne 2 op zondagnamiddag de razend populaire liedjeswedstrijd 'L’École des fans'. Die werd aan elkaar gekletst door de immer geestige sterpresentator Jacques Martin. Kinderen, aangemoedigd door bloednerveuze ouders, traden er tegen elkaar in het krijt, een liedje zingend van hun favoriete zanger of zangeres. Aan het einde kondigde Martin onveranderlijk af: ‘Tout le monde a gagné!’

Iedereen heeft gewonnen, dat zou volgens lekken uit de besprekingen de uitkomst moeten zijn van de federale regeringsformatie. Elk van de zeven participerende partijen kreeg een van zijn favoriete hapjes toegeworpen als inzet voor de finale onderhandelingen onder de leiding van de formateurs Alexander De Croo (Open VLD) en Paul Magnette (PS). Dat was alvast de bedoeling van de informateurs Conner Rousseau (sp.a) en Egbert Lachaert (Open VLD), die deze coalitie in elkaar schroefden.

Veel tijd rest er niet. Maandag 28 september worden de formateurs ten paleize verwacht met de blauwdruk van een regeerprogramma en liefst ook met de naam van de volgende bewoner van de Wetstraat 16. Want als alles naar wens verloopt zal de huidige premier Sophie Wilmès (MR) enkele dagen later, op 1 oktober, haar ontslag aanbieden.

De details van al die gedane beloften zijn niet bekend. Evenmin wie dat allemaal zal betalen. Want de nieuwe regering staat voor een budgettair ravijn. Over een vermogenswinstbelasting mag niet worden gepraat, maar het valt niet uit te sluiten dat een bijdrage wordt gevraagd van ‘de allersterkste schouders’. Zo staat het naar verluidt in de notulen die de formateurs in hun portables meedragen. Wie bedoeld wordt met die allersterkste schouders blijft in het ongewisse. In het verleden is wel vaker gebleken dat die vaagheid over nieuwe lasten nooit veel goeds voorspelde voor de sparende middenklasse. Wel is sprake van een digitaks. De kans is groot dat die door de consumenten wordt betaald. De techgiganten zijn immers fiscale houdini’s, zoals ook Europa mocht ondervinden.

In het verleden is wel vaker gebleken dat die vaagheid over nieuwe lasten nooit veel goeds voorspelde voor de sparende middenklasse.

Amerikaanse fiscus

De formatieperikelen die dit weekend hun beslag moeten krijgen, hebben helaas het belang versluierd van de onthullende FinCEN Files, uitgebracht door een internationaal consortium van onderzoeksjournalisten, onder wie Lars Bové van De Tijd.

In vergelijking met de duizenden miljarden dollars aan dubieuze banktransacties, zeg maar witwasmanoeuvres, die de afgelopen jaren ook deels via Belgische banken passeerden, heeft de federale begroting plots iets van een kruideniersrekening. En het gaat hier om slechts een ouder deel van de dossiers van het Amerikaanse Financial Crimes Enforcement Network (FinCEN). Volgens de wereldwijde intergouvernementele Financial Action Task Force (FATF) wordt jaarlijks via allerlei circuits zo’n 1.000 miljard dollar uit het sluikcircuit witgewassen. Het gaat om misdaadgeld en aan de fiscus onttrokken inkomsten die in de officiële economie worden geïnjecteerd. In 2009 al beweerde Antonio Maria Costa van de VN-afdeling Drugs & Crime dat het bancaire systeem gedurende de financiële crisis deels met misdaadgeld overeind werd gehouden.

FinCEN is de gewapende arm van de Amerikaanse fiscus en daar valt niet mee te spotten, ook niet buiten de grenzen van de Verenigde Staten. De instelling werkt nauw samen met de talrijke Amerikaanse inlichtingendiensten. Die houden het wereldwijde financiële verkeer, en vooral de criminele activiteiten die ermee gemoeid zijn, scherp in de gaten. Zo zijn de Verenigde Staten onder de neus van de Europese Unie verwikkeld in een fikse armworsteling met de lidstaat Malta en met Moneyval, de organisatie van de Raad van Europa die zich inlaat met de bestrijding van witwasoperaties en de financiering van terrorisme.

Het gaat om de controle van de Hurds Bank, een ondiepe bank net buiten de territoriale wateren ten oosten van de Maltese kust. Dat maritiem trefpunt wordt al jaren gebruikt als een overslagplaats voor illegale Russische en Chinese olie- en wapentrafieken van en naar de Libische haven Zuara, maar ook van en naar Venezuela. Het is volgens specialisten ook geen toeval dat de Chinezen de bouw plannen van een opvallend grote ambassade op het eiland. Hurds Bank is bovendien een platform voor de drugssmokkel vanuit Afrika naar Europa.

De Europese diensten kijken toe. De Amerikanen daarentegen, die ook de Maltese banken in het vizier houden, willen daarom een Status of Forces-akkoord om troepen te stationeren op Malta, die de illegale handel op Hurds Bank moeten stoppen. Daarom vragen ze daarbovenop een samenlopende bevoegdheid, zodat niet alleen de Maltese, maar ook de Amerikaanse justitie kan optreden tegen de trafikanten.

Schaduwbankieren

De FinCEN Files zetten voor de zoveelste keer de Europese toezichthouders voor schut. Twee jaar geleden al werd de Letse bank ABLV door FinCEN aan de ketting gelegd wegens witwasoperaties en andere verdachte transacties voor een totaal van zowat 20 miljard dollar met Noord-Korea, Rusland, Azerbeidzjan en Oekraïne. Bij de Europese Centrale Bank deden ze alsof ze het in Frankfurt hoorden donderen, en dat is ook nu weer het geval.

De FinCEN Files zetten voor de zoveelste keer de Europese toezichthouders voor schut.

Bij de Europese Commissie leken ze van die bank nog nooit te hebben gehoord. Zelfs de toenmalige Europese commissaris, Valdis Dombrovskis, gewezen minister van Financiën en premier van Letland, deed alsof zijn neus bloedde. Hij was als commissaris nochtans bevoegd voor Financiële Stabiliteit, Financiële Diensten en Kapitaalmarktenunie, en hij is dat nog steeds.

Ook vandaag kijken de Europese instanties de andere kant op. Zowel de toezichthouders als de banken verbergen zich achter het zogenaamd grensoverschrijdende correspondentbankieren dat op wederzijds vertrouwen steunt. Maar men belooft plechtig voorzichtiger te zijn in de toekomst.

Ondertussen wordt de internationale financiële wereld in toenemende mate aangedreven door transacties die buiten het traditionele bankencircuit verlopen via de schaduwbanken. Dat zijn meestal multinationale bedrijven die op gigantische cashbergen zitten. Die transacties steunen op contracten die veelal worden afgesloten in een of ander offshoregebied en die ontsnappen aan elke controle. Ook de Londense City, nauw verbonden met enkele fiscale paradijzen, is een draaischijf daarvoor.

FinCEN is de gewapende arm van de Amerikaanse fiscus en daar valt niet mee te spotten, ook niet buiten de grenzen van de Verenigde Staten.

Volgens cijfers die dateren van vorig jaar circuleren wereldwijd minstens 52.000 miljard dollar aan activa verstrekt door schaduwbanken. Een derde van dat bedrag, dat elk jaar stijgt, is voor rekening van de Verenigde Staten. Chinese schaduwbankiers zijn goed voor minstens 8.000 miljard dollar. Bij dat soort transacties worden geen vragen gesteld over de herkomst van het geld noch over de contracterende schermvennootschappen. Ooit waarschuwde Jamie Dimon, de CEO van JP Morgan, de Amerikaanse grootbank die enkele keren voorkomt in de FinCEN Files, voor het systemische risico verbonden aan het tomeloze schaduwbankieren.

Men ontsnapt met de FinCEN Files, net als eerder met de Panama Papers en Paradise Papers, niet aan de indruk dat sommige Amerikaanse diensten pijnlijke rekeningen vereffenen met de Europese en vooral de Chinese en Russische tegenspelers. Dat ze tegelijk ook lastige landen als Venezuela, Iran en Noord-Korea in de mangel nemen, is een toemaatje. De dollar is nog altijd een soldaat. Elke buitenlandse transactie die passeert op een computerserver in de Verenigde Staten valt automatisch onder de Amerikaanse jurisdictie. Het komt ze in Washington goed uit dat de FinCEN Files daaraan herinneren.

Lees verder

Gesponsorde inhoud