column

Paleis der Natie | Nevel over de Wetstraat

De partijen rond federaal premier Alexander De Croo bezetten krampachtig de zelfgekozen beleidsdomeinen en bewaken hun electorale belangen. Het federale koninkrijk zit opgescheept met een regering die niet regeert.

In zijn jongste boek 'Mijmeringen, een verzameling van dagboeknotities en haiku’s' noteert Herman Van Rompuy (CD&V) op vrijdag 6 mei 2005: ‘Op de tentoonstelling 'Visionair België' in Bozar is een ruimte volledig in mist gehuld. Je dwaalt rond in een kleine kamer zonder zicht op de uitgang. Als ik buiten ben, is er opnieuw het normale leven. Ik ben even weg geweest.’ Het gevoel dat de ex-premier en voormalige president van Europa in de mistkamer in Bozar overviel, overvalt ook wie dezer dagen de nevelige Wetstraat observeert.

Alleen de nervositeit wegens het allengs toenemende peilingssucces van de rivaal op de linkerflank, PTB/PVDA, houdt de PS voorlopig aan boord.

De federale regeringspartijen rond premier Alexander De Croo bezetten krampachtig de zelfgekozen beleidsdomeinen, koesteren elk een aparte politieke agenda en bewaken hun electorale belangen. Het federale koninkrijk zit opgescheept met een regering die niet regeert. Geen wonder dat bij de belangrijkste regeringspartij, de PS, het voorgevoel aanzwelt dat deze federale regering met grote moeite het jaareinde haalt. Alleen de nervositeit wegens het allengs toenemende peilingssucces van de rivaal op de linkerflank, PTB/PVDA, houdt de partij voorlopig aan boord. De PS is als de dood voor de irrelevantie waarin de Franse kameraden verzeilden.

Na de opvoering van  minister van Pensioenen Karine Lalieux (PS), die haar schijnhervormingsplan eerst in de pers etaleerde om het des te sneller te kunnen opbergen, pakt nu vicepremier en minister van Economie en Werk Pierre-Yves Dermagne (PS) uit met een werkgelegenheidsconferentie van eigen makelij. De PS’er wil laten onderzoeken wat er dient te gebeuren om de werkzaamheidsgraad op te krikken.

Een gelijkaardige zorg inspireerde in 2005 al de paarse coalitie rond premier Guy Verhofstadt tot het uitwerken van het Generatiepact. Het was de bedoeling meer 50-plussers aan het werk te krijgen. Het werd geen onverdeeld succes. De werkzaamheidsgraad bij de oudere mensen tussen 55 en 65 jaar steeg, maar bleef tot op de dag van vandaag gevoelig lager dan het Europese gemiddelde.

Het initiatief van Dermagne is opmerkelijk om meer dan één reden. Om te beginnen is hij zelf als minister van Economie en Werk automatisch de voorzitter van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid. Die werd in 1995 bij wet in het leven geroepen ter bevordering van de werkgelegenheid en de arbeidscreatie. En het ontbreekt echt niet aan rapporten en aan studiewerk, afgeleverd door de knapste koppen op dat terrein.

Maar vooral de regionale verschillen op de arbeidsmarkt zijn bijzonder groot. Dat vertaalt zich in het verschil tussen de werkzaamheidsgraad in Vlaanderen (75%) en die in Brussel (61%) en Wallonië (65%). De federale regering streeft naar een landelijke werkzaamheidsgraad van 80 procent. Door de gevoelig lagere cijfers in Brussel en Wallonië strandt die rond 70,5 procent. Die regionale verschillen vragen om aparte regionale oplossingen en bijgevolg om een totale regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. Een regionalist als Dermagne beseft dat, maar voorlopig valt daar weinig aan te doen.

Geen collega’s op het erf

De Belgische regering is niet de enige die worstelt met de instandhouding van de sociale zekerheid. In heel Europa staan de sociale systemen onder druk. Toen hij nog voorzitter was van de Europese Centrale Bank meldde Mario Draghi in The Wall Street Journal dat het Europese sociale model al verdwenen was. Een bewering die hij vandaag als premier van Italië niet meer zal herhalen.

Zoals premier De Croo heeft ook de Franse president Emmanuel Macron ondanks een miljardenverlies zijn noodzakelijke hervorming van de pensioenen verdaagd. De reden is de vakbondsoppositie die ongelegen komt in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2022, temeer omdat de vakbonden het ook al niet hebben begrepen op zijn inperkingen van de werkloosheidsverzekering die binnenkort in voege komen.

De federale regering van Alexander De Croo gaf zich bij haar aantreden de opdracht het pensioensysteem, de fiscaliteit en de arbeidsmarkt te hervormen, de kernuitstap en de energietransitie te regelen, en ook nog eens een begin te maken met het herstel van de ontspoorde begroting. Kennelijk heeft premier De Croo nogal wat moeite met de sturing. De bevoegde ministers gedragen zich eigenzinnig en dulden geen collega’s op hun erf.

Het optreden van Lalieux is tekenend. De vergrijzing is een van de grote zorgpunten in het voortbestaan van het pensioensysteem. Wat blijkt? Lalieux consulteerde voor haar hervormingsvoorstel niet eens de Vergrijzingscommissie. Een dag nadat ze haar plan had voorgesteld, liet Johan Van Gompel, de voorzitter van de Vergrijzingscommissie, weten dat de minister slordig had nagedacht over de betaalbaarheid van de pensioenen.

De Vergrijzingscommissie is een afdeling van de Hoge Raad van Financiën. Die werd in 1936 opgericht en is een van de oudste dergelijke instellingen in Europa. De Hoge Raad staat in dienst van de ministers van Financiën en Begroting om fundamentele problemen van budgettaire, financiële en fiscale aard te analyseren en te bestuderen.

Maar daar had Lalieux kennelijk geen boodschap aan. Net als aan het studiewerk van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid, die haar duidelijk had kunnen maken dat vervroegde pensioenen weinig bevorderlijk zijn voor de werkgelegenheidsgraad die haar partijgenoot Dermagne hoopt op te krikken. Dat laatste kan door 55-plussers aan het werk te houden en te voorkomen dat ze verdwijnen in een vervroegd pensioen of in het leger van langdurig zieken. De ‘terug-naar-werkcoaches' die minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) in het veld wil sturen om alsnog 10 procent van de langdurig zieken naar de arbeidsmarkt terug te brengen, ogen weinig doortastend in vergelijking met de Nederlandse aanpak.

Zowel de pensioenhervormingen van Lalieux als de ingrepen van Dermagne op de arbeidsmarkt moeten sporen met de fiscale hervormingen die minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) voorbereidt samen met zijn ambtenaren. Hij wordt daarbij geconfronteerd met de pijnlijke gevolgen van de ongedekte taxshift van de vorige regering.

Er is geen keuze: hervormen of ontslag nemen als de onwil om te regeren aanhoudt. Gelet op de omvang van de problemen kan een volgende regering weinig anders dan een beroep doen op bijzondere machten om de situatie recht te krijgen.

Tegelijk kijken ze bij  Financiën aan tegen een jaarlijkse miljardenfactuur van voordelen allerhande die in de loop der jaren aan de ondernemingen werden uitgedeeld maar nooit teruggeschroefd. In een onhandig gestelde tussenkomst trok ACV-voorzitter Marc Leemans terecht de aandacht op de manier waarop de financiering van de sociale zekerheid de jongste decennia voortdurend werd uitgehold. Een blik op de tabel met de federale en regionale ‘Arbeidskosten-verlagingen voor de ondernemingen en werknemers-bijdragenverminderingen’ in de jongste economische vooruitzichten van het Planbureau en het Instituut voor de Nationale Rekeningen volstaat om het probleem te vatten. In 2021 wacht de werkgevers een verminderingentotaal van liefst 17,6 miljard euro, en de werknemers iets minder dan een miljard euro.

Omdat geldgebrek, nog groter geworden door de covidcrisis, de gevaarlijkste hervormer is, moet de federale regering noodgedwongen de hervormingsplannen die ze in haar regeerakkoord aankondigde ook uitvoeren en op elkaar afstemmen. Er is geen keuze: hervormen of ontslag nemen als de onwil om te regeren aanhoudt. Gelet op de omvang van de problemen kan een volgende regering weinig anders dan een beroep doen op bijzondere machten om de situatie recht te krijgen. Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene deden het ooit voor. Een prettig vooruitzicht is dat niet.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud