column

Paleis der Natie | Stille Europese machtsgrepen

Als het aan de Europese Commissie ligt, worden de parlementen van de lidstaten zo min mogelijk geconsulteerd. Depolitiseren heet dat.

Soms vullen de media hun poortwachtersrol eigenzinnig in. De jongste dagen werden riemen krantenpapier en veel zendtijd gespendeerd aan de verklaringen over de scheiding van kerk en staat van Ihsane Haouach, de hoofddoek dragende regeringscommissaris van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen die vrijdag haar ontslag aanbood. Veel minder aandacht ging naar twee berichten uit de Europese hoofdkwartieren over manoeuvres die verregaander gevolgen kunnen hebben voor de landelijke politiek.

Eerst meldde De Tijd dat de Europese Commissie op eigen houtje de brandstofprijzen wil opdrijven, zowel van de benzine aan de pomp als van de stookolie voor huisverwarming. Wat later berichtte Politico over de mogelijkheid die de Europese Commissie onderzoekt om de nationale parlementen buitenspel te zetten voor het al dan niet goedkeuren van handelsakkoorden, zoals dat met Mexico.

De plannen van de Europese Commissie om de brandstofprijzen de hoogte in te jagen passen in een hoger doel: de klimaattransitie. Want tegen 2030 moet de CO2-uitstoot met 55 procent worden verminderd. Dat is een kolossale opdracht, waarvoor een miljardenstroom werd aangelegd naar de lidstaten.

Binnenskamers wordt getwijfeld aan de goede afloop van de onderneming. Als de analyse van de Duitse economische denktank ZOE klopt, is het lang niet zeker dat de ingediende nationale plannen voor herstel en veerkracht zullen volstaan. ZOE hield 13 nationale projecten tegen het licht, waaronder dat van België, en is niet onder de indruk. De lidstaten missen volgens de onderzoekers allemaal de gelegenheid om aan de voorgenomen investeringen hervormingen te koppelen die Europa naar klimaatneutraliteit moeten leiden en tegelijk de sociale cohesie versterken.

Factureren aan verbruiker

Of die sociale cohesie in de hand wordt gewerkt door de plannen die de Commissie volgende week voorstelt, valt te betwijfelen. Via het systeem van verhandelbare uitstootrechten, dat in het verleden de CO2-emissie met geen nanogram reduceerde, moeten verdelers van brandstoffen allerhande een hogere prijs betalen voor hun waar. Omdat die uitstootrechten schaarser en dus duurder worden, hoopt Europa dat die bedrijven minder vervuilende alternatieven zullen aanbieden. Zonder deze drastische ingreep is de ambitie die tegen 2030 werd uitgezet onhaalbaar. De uitstoot van het wegverkeer blijft toenemen en de echte aanpak van de klimaatneutraliteit van het gebouwenpark moet nog beginnen.

Dat de brandstofverdelers de aangekochte uitstootrechten uiteindelijk zullen factureren aan de verbruiker is perfect voorspelbaar. In werkelijkheid gaat het om een belasting die zo niet mag heten, en die vooral de zwakste verbruikers zal treffen. Daarom wil de Commissie een sociaal klimaatfonds financieren met een deel van de opbrengst van de verkoop van uitstootrechten. Hoe dat allemaal wordt gerijmd met de sociale problemen waarmee de lidstaten ongetwijfeld zullen worden geconfronteerd, wordt volgende week hopelijk duidelijk.

Als de plannen van Blanchard gehoor vinden, is de rol van de nationale parlementen als controleurs van de regering uitgespeeld. Dan kan het Paleis der Natie net zo goed worden gesloten.

De voorgenomen prijsverhoging dreigt in elk geval een aanslag op de koopkracht te worden, zelfs met zo’n sociaal klimaatfonds dat vooral in Oost- en Midden-Europa nodig zal zijn. De Franse gele hesjes kwamen voor minder op straat. In het Europees Parlement, dat zich wel moet uitspreken, krijgen de Europese sociaaldemocraten het moeilijk om de plannen van hun Nederlandse kameraad en commissaris Frans Timmermans te verdedigen bij de electorale achterban.

Het is in elk geval niet de bedoeling dat de nationale parlementen hun zeg krijgen over de Commissie-plannen. Een debat hierover zou nochtans aan de orde moeten zijn, want de huidige prijsvorming van bijvoorbeeld de brandstofprijzen is een geheel van nationale heffingen dat nu al zwaar doorweegt.

Mexicaans manoeuvre

De Europese Commissie heeft het niet begrepen op de bemoeienissen van de nationale parlementen, laat staan van de regionale. Ze bewaart een nare herinnering aan het verzet van het Waals Parlement tegen het handelsakkoord met Canada. Daarom werkt de commissie aan een manoeuvre om te vermijden dat die nationale en regionale parlementen zich moeten uitspreken over het handelsverdrag met Mexico, ook al gaat het om een ‘mixed agreement’, dat niet alleen de ministers in de Raad en het Europees Parlement maar ook de nationale en zelfs de regionale parlementen moeten bespreken en goedkeuren.

De Commissie bekijkt of ze dat akkoord kan opsplitsen, zodat het belangrijkste onderdeel ervan, het echte handelsakkoord, uitsluitend door de Europese instanties moet worden bevestigd. Dat is eerder gebeurd met het handelsakkoord met Singapore en met Vietnam, waarvan alleen het investeringsluik aan de nationale parlementen werd voorgelegd - overigens met de instemming van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Als het manoeuvre rond het handelsverdrag met Mexico lukt, kan het worden herhaald voor het veel belangrijker Mercosur-verdrag met Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay. Daarvan weet de Commissie nu al dat het bij tal van nationale parlementen op verzet zal stuiten.

Als het aan de Europese Commissie ligt, worden de parlementen van de lidstaten zo min mogelijk geconsulteerd – ondanks de fraaie voornemens in het Verdrag van Lissabon. Depolitiseren heet dat in Brussel.

Als het aan de Europese Commissie ligt, worden de parlementen van de lidstaten zo min mogelijk geconsulteerd – ondanks de fraaie voornemens in het Verdrag van Lissabon. Depolitiseren heet dat in Brussel. Zo wordt ook nagedacht over het depolitiseren van het toezicht op de nationale begrotingen en het beheer van de overheidsschuld.  Door de covidcrisis werden de begrotingsregels voorzien in het Verdrag van Maastricht opgeschort tot in 2022. Dan wordt een overheidsschuld van maximaal 60 procent van het bruto binnenlands product en een begrotingstekort van hooguit 3 procent opnieuw de regel. Een zevental lidstaten, waaronder België en Frankrijk, zit nu al met een overheidsschuld van meer dan 110 procent.

Soepelere Maastrichtnormen

De Duitsers dringen aan op een terugkeer naar de Maastrichtdiscipline. Als de Duitsers inderdaad gaan saneren, en de Fransen en de Italianen denken aan een gelijkaardige oefening, zal dat gevolgen hebben voor de Belgische economie. Maar opvallender: vooral Franse economen, onder wie Olivier Blanchard, een oudgediende van het Internationaal Monetair Fonds, en Philippe Martin, de voorzitter van de Franse Conseil d’analyse économique en adviseur van president Emmanuel Macron, dringen aan op een versoepeling van die Maastrichtnormen. De studies die ze onlangs publiceerden, zijn belangrijk voor het Franse EU-voorzitterschap in de eerste zes maanden van 2022 en de presidentsverkiezingen die in die periode plaatsvinden.

Opmerkelijk is dat Blanchard, de meest gezaghebbende onder de Franse stemmen, de begrotingsnormen wil versoepelen, maar de naleving ervan wil verstrengen. Voor de sanctionering stelt Blanchard voor het Europees Hof van Justitie in te schakelen. Zowel Blanchard als Martin wil het toezicht op de nationale begrotingen aan experts toevertrouwen. Adam Tooze, de Britse historicus en voorzitter van het European Institute, noemt dat op de webstek van Social Europa een usurpatie van de parlementaire taak door de Europese technocratie.

Als de plannen van Blanchard gehoor vinden, is de rol van de nationale parlementen als controleurs van de regering helemaal uitgespeeld. Dan kan het Paleis der Natie net zo goed worden gesloten.

Nu al worden de begrotingen van de eurolanden aan de strenge controle van Eurostat onderworpen. Als de plannen van Blanchard gehoor vinden, is de rol van de nationale parlementen als controleurs van de regering helemaal uitgespeeld. Dan kan het Paleis der Natie net zo goed worden gesloten. Met een Europees Parlement dat optreedt als een Grieks theaterkoor staat dan niets nog nieuwe Europese machtsgrepen in de weg.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud