column

Politieke nultaal

De belastingbetaler zal de komende jaren niet alleen het begrotingstekort van 12 miljard euro bijpassen, maar ook de miljarden voor de vergrijzing en de klimaattransitie. Dat is de factuur voor de bestuurlijke achteloosheid van een politieke generatie.

Peter Praet was tot voor kort hoofdeconoom van de Europese Centrale Bank (ECB). Alvorens zijn functie over te dragen en in een wellicht met bestuursmandaten verrijkt pensioen te stappen liet hij zich nog even fêteren in enkele afscheidsinterviews. Zo’n gesprek met Praet is altijd spannend, al was het maar om achteraf te kunnen decoderen wat hij precies heeft gezegd.

Rik Van Cauwelaert. ©Bart Dewaele/ID

Dat is wel vaker het geval met de brahmanen van de centrale banken. Van de Amerikaanse opperbrahmaan Alan Greenspan is de bekende uitspraak: ‘Als u mij hebt begrepen, heb ik me wellicht slecht uitgedrukt.’

In zijn geval was dat niet eens een grapje. Tijdens de fameuze zondagavonddiners bij de Bank voor Internationale Betalingen in Basel werd de toenmalige voorzitter van de Federal Reserve in stilte beluisterd door zijn collega’s, in die dagen veelal Europese centraal bankiers. Na afloop kon niemand herhalen wat Greenspan precies had gezegd, maar het had inzichtelijk geklonken. Pas later, na de verwoestende krach van 2008, zou Greenspan zich eens laten ontvallen dat er wellicht enkele foutjes in zijn redeneringen waren geslopen.

Hiërogliefen

Ook Praet spreekt graag in hiërogliefen. Maar in zijn afscheidsinterview met De Tijd werd hij plots concreet, heel even maar. Gevraagd naar wat hij zegt tegen de spaarders die maar blijven wachten op hogere rentes, antwoordde hij: ‘Zij kunnen hun geld uitgeven.’ Dat het voor een gepensioneerde ECB-directeur wellicht minder pijnlijk is zijn spaargeld te moeten uitgeven dan voor een pas bij Powertrain ontslagen vijftiger, is niet meteen het punt. Het gaat om de uitgesproken achteloosheid van Praet in de omgang met een probleem als de haast onbestaande spaarboekrente. Die is nochtans een gevolg van het vernietigende lagerentebeleid van de ECB dat Praet naar eigen zeggen mee aanstuurde.

Het resultaat van dat soort bestuurlijke achteloosheid staat in de jongste verkiezingsuitslagen geschreven, niet alleen in België, ook in de rest van Europa en pas nog in Duitsland. Onlangs reflecteerde Matthias Somers van de linkse denktank Minerva over de gevolgen van de nochtans vaak geprezen Duitse Hartz-hervormingen. De economische heropleving die daaruit volgde, deed tegelijk het aantal werkende armen toenemen. Meer dan 13 miljoen Duitsers leven vandaag op of onder de armoedegrens. Wat meteen een ander licht werpt op de electorale opmars van de ultrarechtse partij Alternative für Deutschland (AfD).

In Nederland rapporteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de werknemers weinig merken van de economische groeicijfers, want de loonontwikkeling hinkt al jaren achter op die groei. In België is het al niet veel beter. Bovendien zal de Belgische belastingbetaler binnenkort noodgedwongen de raad van Praet moeten opvolgen en zijn spaargeld uitgeven. Want het is nu officieel: er dreigt een federaal begrotingstekort van net geen 12 miljard euro. Dat kan nog oplopen bij dalende groeivooruitzichten.

En dat is maar een deel van de wachtende factuur. Bart Van Craeynest, hoofdeconoom van de ondernemersorganisatie Voka, telt daar nog eens de miljarden bij die nodig zijn voor de financiering van de vergrijzing en de noodzakelijke overheidsinvesteringen. Daarmee klimt de rekening voor de volgende bestuursperiode naar zo’n 20 miljard.

Welke verwezenlijkingen?

Als ze door de werkelijkheid worden overvallen, schakelen politici over op een nultaal. Minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD) reageerde op het gigantische begrotingstekort door te stellen dat de tijd dringt voor een volwaardige regering. ‘Want’, zo zei hij, ‘het beheersen van het budget blijft een van de belangrijkste uitdagingen, onder meer door de kosten van de vergrijzing die jaar na jaar stijgen.’ Over de oorzaken van de budgettaire ravage nagelaten door de volwaardige regering waarvan hij deel uitmaakte, zweeg hij.

De Belgische belastingbetaler zal binnenkort noodgedwongen de raad van Peter Praet moeten opvolgen en zijn spaargeld uitgeven.

Ook minister van Begroting Sophie Wilmès (MR) liet in de krant La Libre optekenen dat er snel een volwaardige regering - alsof er andere bestaan - moet worden gevormd om - u leest het goed - ‘de verwezenlijkingen van de regering-Michel te handhaven’. Aan welke verwezenlijkingen had Wilmès zoal gedacht? Aan haar begroting?

Niet minder cynisch is het optreden van de informateurs Didier Reynders (MR) en Johan Vande Lanotte (sp.a), die eind augustus al alarmerende begrotingscijfers lieten lekken. In hun rapportage voor de mogelijke coalitiepartijen was sprake van een tekort van 2,3 procent, of nagenoeg 11 miljard euro, tegen het einde van de volgende regeerperiode, tenzij een krachtige regering tegen dan alle budgettaire lekken kan dichten. Maar daarvoor zijn zowel nieuwe belastingen als fors snoeiwerk in de sociale zekerheid nodig, werd erbij gefezeld.

Potemkin-dorpen

De gespeelde bezorgdheid waarmee de informateurs hun boodschap onder de aandacht brachten, duidt op enig acteertalent. Voor zover bekend maakt informateur Reynders nog altijd deel uit van de restregering in lopende zaken van premier Charles Michel. Als vicepremier wordt hij geacht de werkelijke begrotingstoestand te kennen. Als gewezen minister van Financiën zal hij die ook met meer dan gewone aandacht hebben gevolgd. Want een tekort van om en bij 12 miljard flitst niet zomaar op de federale boordschermen. De alerte ambtenaren van Financiën zien zo’n budgetbreuk al maanden vooraf ontstaan. Nog voor de verkiezingen waren geïnformeerde Wetstraatbewoners op de hoogte van de budgettaire ontsporingen.

Ook informateur Vande Lanotte is geen bleu. In het verleden hielp hij vaak genoeg mee aan het optrekken van budgettaire Potemkin-dorpen. Het gelekte rapport van de informateurs, nog eens versterkt door het monitoringcomité, was dan ook weinig anders dan een manier om via een - hopelijk - verontwaardigde publieke opinie druk uit te oefenen op de recalcitrante partijen. Want de vakantie is achter de rug, nu moet ernstig werk worden gemaakt van de formatie. Al was het maar omdat niemand wenst te denken aan de gevolgen van nieuwe federale verkiezingen.

Volledigheidshalve moet hier aan worden toegevoegd dat het monitoringcomité het alleen heeft over het federale niveau, de Entiteit 1 in Eurostat-speak. Het regionale niveau, de Entiteit 2, neemt het leeuwendeel van de overheidsinvesteringen voor zijn rekening, en die factuur begroot Van Craeynest op ruim 4 miljard.

Brussel

De gespeelde bezorgdheid waarmee de informateurs hun boodschap onder de aandacht brachten, duidt op enig acteertalent.

Bij het Brussels Gewest weten ze al wat ze gaan doen. Minister-president Rudi Vervoort (PS) had het fijntjes over ‘het optrekken van de regionale schuld’. Hij wil de Brusselaars noch de bedrijven met nieuwe belastingen overvallen. Wie uiteindelijk zal opdraaien voor de opgetrokken schuld, liet Vervoort in het ongewisse.

Thierry Bodson van de Waalse socialistische vakbond FGTB liet dan weer verstaan dat de federatie Brussel-Wallonië financieel op haar tandvlees zit. Zijn voorzitter Robert Vertenueil praat over een sociaal klimaatplan, een urgentieplan eigenlijk. Kostprijs: 3,5 miljard euro. Wie goed luistert, weet dat dat een van de eisen is die de PS op de federale onderhandelingstafel zal leggen. Want na het hardvochtige beleid van Michels N-VA-regering is een retour du coeur voor de PS een kwestie van electoraal overleven. Besturen met de N-VA is mogelijk, maar daar staat voor de Waalse socialisten een prijs op.

Praet hoeft zich dus geen zorgen te maken. Het spaargeld zal worden uitgegeven. Aan stijgende gezondheidsfacturen, aan nieuwe lasten en aan bijkomende belastingen.

Lees verder

Tijd Connect