column

Strompelend naar de stembus

De verkiezingsbeloften van vandaag zijn de belastingen van morgen. Het is een oude politieke wijsheid. Daarom belooft de kwistigheid van de partijen met hun beloften weinig goeds na 26 mei.

De Kamercommissie Bedrijfsleven stemde deze week in met het steunmechanisme voor de nog te bouwen gascentrales. De ontslagnemende minderheidsregering van Charles Michel (MR) kreeg de oppositiesteun van de PS en van de groenen. De gascentrales zijn nodig om het wegvallen van de kerncentrales in 2025 op te vangen. Opmerkelijk: het goedgekeurde wetsvoorstel rept niet over de kostprijs. Volgens de beproefde Wetstraatmethode komt die miljardenfactuur - er is sprake van 9 miljard euro - pas op tafel met de aanvullende Koninklijke Besluiten, om uiteindelijk via het fiscale sluizensysteem bij de belastingbetaler te belanden.

Het parlement mag dezer dagen zowat ongebreideld opereren, ongehinderd door de teugel van een meerderheid. Het loopt er wat doelloos bij. Allerhande initiatieven worden aangejaagd, zoals de bijzondere klimaatwet. Maar die blijkt constitutioneel al te krakkemikkig en beschikt niet over de nodige meerderheid, en wordt dus wellicht afgeblazen. Een nieuwe grondwetsherziening is weinig waarschijnlijk, toch niet in de gebruikelijke communautaire zin. De meeste partijen willen niet raken aan de broze evenwichten. De regering heeft er alvast geen oren naar. En zonder de medewerking van de federale regering die een lijst met te herziene grondwetsartikelen opstelt, kan van een constitutionele bijsturing geen sprake zijn.

De uitslag van de provinciale verkiezingen in Nederland doet vermoeden dat de verbrokkeling van het politieke speelveld nog niet ten einde is.

Alleen de N-VA dringt aan op een grondwetswijziging, al was het maar de herziening - zeg maar versoepeling - van artikel 195, dat de herzieningsprocedure regelt. Maar niemand heeft zin om die doos van Pandora te openen. En zeker Michel niet. Hij combineert intussen het premierschap met het voorzitterschap van de MR, die het niet onder de markt heeft. Onlangs nog zag hij Alain Destexhe vertrekken, die een eigen rechts-conservatieve partij in de vaart wil brengen. De oudgediende van Artsen zonder Grenzen plukte alvast een medestandster weg uit het Waals Parlement, de volslagen onbekende Patricia Potigny. Daardoor zat de Waalse minister-president Willy Borsus met zijn MR-cdH-coalitie plots zonder meerderheid. Als gevolg van de parlementaire verwarring hebben ze in Namen even wat anders aan hun hoofd. Bovendien moet zowel in Wallonië als in Brussel en Vlaanderen de zesde staatshervorming nog worden verteerd. De meeste partijen hebben ook geen aanzet van een plan voor een zevende staatshervorming.

Open VLD-fractieleider en gewezen Vlaams minister-president Patrick Dewael pleitte even voor constitutionele verbouwingen om in de grondwet enkele rechten en vrijheden te versterken. Maar zijn oproep was te vaag en vooral te slordig geformuleerd om veel indruk te maken.

Constitutioneel plan

De enige die wel met grondwettelijke plannen uitpakte, was CD&V-voorzitter Wouter Beke. Maar ze gelden voor het einde van de komende regeerperiode, tegen de verkiezingen van 2024. Volgens Beke moeten de Vlaamse partijen zich beraden over een gezamenlijk constitutioneel plan dat dan met de Franstaligen moet worden onderhandeld, onder meer over een complete overheveling van de gezondheidszorg naar de deelstaten.

Achter dat manoeuvre schuilt meer berekening dan andere veeleer sceptische Vlaamse partijvoorzitters aannemen. Beke heeft opgemerkt dat de Brusselse minister van Werk Didier Gosuin onlangs in de krant Le Soir te kennen gaf dat de financieringswet een gat van 150 miljoen euro in de Brusselse begroting slaat. Die nieuwe financieringswet, uitgewerkt tijdens de formatie van de regering van Elio Di Rupo, zet vanaf 2020 een rem op de transfers van noord naar zuid. Dat zal zich in de komende regeerperiode laten gevoelen in Brussel én Wallonië. Gosuins alarmkreet was een eerste openlijk voorteken van naderend begrotingsonheil in Franstalig België. Ook al omdat nogal wat partijen bijzonder gul zijn met verkiezingsbeloften.

Al blijven de partijen van de huidige meerderheid veeleer voorzichtig met hun aanbod: een lastenverlaging hier, bijkomende jobs daar. Alleen minister van Justitie Koen Geens (CD&V) staat erop dat het budget van zijn departement in de volgende regering met minstens 750 miljoen wordt verhoogd, waarvan 240 miljoen voor gebouwen en gevangenissen.

Gestolen goederen

De regeringspartijen kennen de ware kastoestand van de overheid. De regering-Michel laat een begrotingsgat van liefst 7 miljard euro na. En dat gat kan nog groter worden. Op dit moment weet niemand hoe groot het tekort in de sociale zekerheid is.

Het is een oude politieke wijsheid: de verkiezingsbeloften van vandaag zijn de belastingen van morgen. Daarom belooft de kwistigheid van de partijen met hun beloften weinig goeds na 26 mei. Zo wil Groen doortastend de bedrijfswagens van de weg halen. En zusterpartij Ecolo pleit voor 7 miljard euro extra investeringen in het openbaar vervoer, dat ook gratis moet worden voor jongeren en werklozen. Voor Groen en Ecolo staat de klimaattransitie bovenaan op de prioriteitenlijst.

De Waalse socialisten laten zich evenmin pramen. Zij willen dat hun terugkeer op federaal niveau gepaard gaat met een ‘retour du coeur’. Ga maar na: een 32 urenweek, een btw-verlaging op elektriciteit, gratis bezoeken aan de huisarts en de tandarts, én 1.500 euro pensioen na 42 jaar werk. Die laatste belofte alleen kost ongeveer 2,3 miljard.

Elke verkiezing gaat gepaard met een voorverkoop van gestolen goederen.

Bij de PS willen ze ook al de Europese financiën aanspreken. Volgens Europees lijsttrekker en burgemeester van Charleroi Paul Magnette moet er een klimaatbank komen die 2.500 miljard kan mobiliseren, een bedrag dat vergelijkbaar is met wat de Europese Centrale Bank in de bankensector pompt. Het geld moet dienen om woningen en openbare gebouwen te isoleren, hernieuwbare energie te stimuleren en het openbaar vervoer te financieren. Als dat niet volstaat, wil de PS nog eens een Europawijde vermogensbelasting afdwingen. Daarbovenop moet Europa het voortouw nemen in de strijd tegen de kinderarmoede. Hoe Magnette dat denkt te kunnen forceren, is niet duidelijk. Want hij zal niet in het Europees Parlement zetelen, zelfs al wordt hij verkozen. Hij verkiest in Charleroi te blijven.

Politieke verbrokkeling

Beladen met veelal ijle beloften strompelen de partijen naar de komende verkiezingen, wellicht de onvoorspelbaarste van de afgelopen decennia. De uitslag van de provinciale verkiezingen in Nederland doet vermoeden dat de verbrokkeling van het politieke speelveld nog niet ten einde is en dat het volgehouden klimaatprotest wel eens een onverwachte winnaar zou kunnen opleveren. En niemand kan de gevolgen voorspellen van de brexit, die ongetwijfeld een verstrekkende economische impact heeft voor Vlaanderen, en bijgevolg voor de rest van het land. Gevolgen die de volgende federale regering en ook de regionale regeringen zullen moeten opvangen.

Elke verkiezing gaat gepaard met een voorverkoop van gestolen goederen, althans volgens de Amerikaanse journalist-satiricus Henry Louis Mencken (1880-1956). Met die gestolen goederen bedoelde hij de verkiezingsbeloften waarmee de kiezers worden gelijmd. Zo’n voorverkoop laten de partijen dit keer beter achterwege. De volgende federale regering kijkt al meteen aan tegen dat gapende begrotingsgat en torenhoge kosten voor de klimaat- en energietransitie. Die maken elke verkiezingsbelofte nu al volstrekt ongeloofwaardig.

Lees verder

Tijd Connect